Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Maeijer over het onderzoek 'Gesloten jeugdzorg beschadigt 86% van de kinderen'

Antwoord van Staatssecretaris Van Ooijen (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen
24 februari 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1624.

Vraag 1

Bent u bekend met het onderzoek van Het Vergeten kind «Gesloten jeugdzorg beschadigt
86% van de kinderen»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Herkent u het beeld dat de gesloten jeugdzorg kinderen niet helpt en soms zelfs zo
schadelijk is voor kinderen dat zij de gesloten jeugdzorg met nieuwe klachten (trauma’s,
angsten, nachtmerries, paniekaanvallen) verlaten?

Antwoord 2

Het beeld dat gesloten jeugdhulp niet voor alle jeugdigen die daar geplaatst worden
helpt en soms schadelijk is, herken ik. Ik heb het onderzoek dat de aanleiding was
voor deze Kamervragen gelezen. Deze 37 verhalen spreken boekdelen. Het is daarom goed
dat de afgelopen jaren het aantal kinderen dat in de gesloten jeugdhulp geplaatst
wordt sterk verminderd is. Ook hebben de afgelopen jaren de instellingen veel gedaan
om de gesloten jeugdhulp te verbeteren. Er zijn inmiddels 14 kleinschalige voorzieningen
gesloten jeugdhulp. Ook het aantal gedwongen afzonderingen is afgenomen.

Vraag 3

Hoe is het mogelijk dat kinderen in de gesloten jeugdzorg in onveilige situaties terechtkomen?

Antwoord 3

In de Factsheet van Het Vergeten Kind staat dat de gesloten jeugdhulp voor veel kinderen
onveilig is. Als voorbeelden van onveilige situaties staan daar niet alleen genoemd
geweld tussen groepsgenoten, maar ook de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen:
fixeren door begeleiders, plaatsing in een isoleercel en het verplicht uitkleden bij
begeleiders bij een urinecontrole of om te kijken of zij geen gevaarlijke spullen
bij zich hebben.

Deze ervaringen van onveiligheid onderstrepen het belang van het ontwikkelen van kleinschalige
alternatieven voor de huidige gesloten jeugdhulp. Onderzoek heeft geleerd dat dat
bijdraagt aan een minder repressief en veiliger leefklimaat. Ook bevestigen deze ervaringen
het belang dat begeleiders van deze jeugdigen terughoudend zijn met de inzet van vrijheidsbeperkende
maatregelen. Het nee, tenzij-beginsel is niet voor niets het uitgangspunt van de door
mijn voorganger ingediend wetsvoorstel Rechtspositie gesloten jeugdhulp.2 Tegelijk past hier ook een kanttekening. Toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen
kan ook nodig zijn om onveilige situaties voor de jeugdige zelf of voor groepsgenoten
te voorkomen.

Vraag 4

De meeste kinderen uit het onderzoeken geven aan dat zij weleens naar een isoleercel
moesten, waarom gebeurt dit nog steeds? Wat gaat u doen om dit te voorkomen?

Antwoord 4

Juist als het gaat om het gedwongen afzonderen is de laatste jaren veel veranderd.
De helft van de instellingen heeft de isoleercel al afgeschaft. Dit jaar volgen de
andere instellingen. Mijn voorganger heeft deze ontwikkeling willen stimuleren door
in 2021 € 5 mln. beschikbaar te stellen voor de ombouw van deze isoleercellen naar
kindvriendelijke afzonderingsruimten. In het bovengenoemde wetsvoorstel Rechtspositie
gesloten jeugdhulp wordt geregeld dat gedwongen afzonderen alleen nog maar is toegestaan
in noodsituaties bij jeugdigen van 12 jaar of ouder. Daarmee wil ik het aantal gedwongen
afzonderingen nog verder terugdringen tot situaties waarin er geen enkel alternatief
meer is. Als deze wet van kracht wordt, is de mogelijkheid om in de gesloten jeugdhulp
gedwongen af te zonderen beperkter dan onder bijvoorbeeld de Wet verplichte ggz en
de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten.

Vraag 5

Per week worden gemiddeld 26 kinderen per week in de gesloten jeugdzorg geplaatst,
hoe gaat u ervoor zorgen dat zij wel de juiste zorg krijgen en niet slechter uit de
gesloten instelling komen?

Antwoord 5

Zoals hierboven genoemd, hebben de instellingen de afgelopen jaren veel gedaan om
de gesloten jeugdhulp te verbeteren. Ik zal erop toezien dat zij daar verder mee gaan.
Ik zal dat uitwerken in het plan waar de Tweede Kamer om heeft gevraagd met het aannemen
van de motie om te stoppen met de gesloten jeugdhulp.3

Vraag 6

Hoe gaat u het probleem van de gesloten jeugdzorg op korte termijn oplossen? Wat zijn
de alternatieven voor de betrokken kinderen als de gesloten jeugdzorg ophoudt te bestaan,
waar komen deze kinderen dan terecht? Kan dit probleem opgelost worden met zoveel
bezuinigingen?

Antwoord 6

Zoals genoemd in het antwoord op de vorige vraag ben ik bezig een plan op te stellen
om te stoppen met de gesloten jeugdhulp in de huidige vorm. Daarin ga ik ook in op
de vraag wat veilige en verantwoordelijke alternatieven zijn voor kinderen die bescherming
en begrenzing nodig hebben om veilig en gezond te kunnen opgroeien. Dat plan zal ik
voorbereiden met niet alleen gemeenten en aanbieders, maar ook met jeugdigen die ervaring
hebben opgedaan in de gesloten jeugdhulp.