Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van der Lee over het bericht ‘Juntaleider Myanmar reageert na uitsluiting voor deelname aan regionale top’

Antwoord van Minister Knapen (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 15 november 2021).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Juntaleider Myanmar reageert na uitsluiting voor deelname
aan regionale top»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat is uw appreciatie ten aanzien van de inschatting van de mensenrechtenorganisatie
Assistance Association for Political Prisoners (AAPP) dat er nog altijd duizenden
mensen die waren opgepakt tijdens de protesten, opgesloten zitten?2 Kloppen de berichten dat de gevangenen zijn mishandeld en gemarteld?

Antwoord 2

De berichten van organisaties zoals de Assistance Association for Political Prisoners
(AAPP) dat er nog altijd duizenden mensen die waren opgepakt tijdens de protesten
tegen de staatsgreep gevangen zitten, zijn uiterst zorgwekkend. Veel politici, journalisten,
vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en andere mensen die rondom
de staatsgreep of in verband met de navolgende burgerprotesten zijn gearresteerd,
hebben geen eerlijk proces gehad en zitten nog altijd vast. Het kabinet blijft oproepen
tot onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating van al deze gevangenen, het meest
recent via de op 8 november jl. gepubliceerde verklaring van alle EU-lidstaten.3 De omstandigheden waaronder de gevangenen vastzitten zijn over het algemeen slecht,
zoals ook bevestigd door de United Nations Office of the High Commissioner for Human
Rights. Het kabinet blijft oproepen om de toegang tot gevangenissen voor internationale
organisaties, zoals het Internationale Rode Kruiscomité, te verbeteren.

Vraag 3

Hoe beoordeelt u de verklaring van de Speciale Rapporteur van de VN voor de mensenrechten
in Myanmar, Tom Andrews, waarin hij stelt dat het militaire regime deze politieke
gevangenen niet heeft vrijgelaten omdat ze van standpunt zijn veranderd, maar vanwege
de diplomatieke druk door de landen van de Association of Southeast Asian Nationa
(ASEAN)?4

Antwoord 3

De Tatmadaw, het Myanmarese leger, kondigde op 18 oktober jl. en op 30 juni jl. aan
dat het een aantal gevangenen zou vrijlaten. Dit laat onverlet dat er nog enkele duizenden
mensen vastzitten en dat de Tatmadaw sinds de recente vrijlatingen honderden nieuwe
arrestaties heeft verricht. Bovendien geven de berichten over wreedheden van het Myanmarese
leger tegen de eigen burgerbevolking aan dat mensenrechtenschendingen onverminderd
aanhouden in Myanmar. Er lijkt dan ook geen sprake te zijn van een verandering van
standpunt of een koerswijziging bij het militaire regime, zoals ook de VN Speciale
Rapporteur voor de mensenrechten in Myanmar Tom Andrews heeft benadrukt.

Vraag 4 en 5

Kunt u toelichten of u bereid bent de diplomatieke druk op te voeren door middel van
aanvullende gerichte sancties op strategische sectoren zoals olie en gas, conform
een aangenomen motie van het Europees Parlement op 7 oktober over de mensenrechtensituatie
in Myanmar?5

Kunt u toelichten wat er sinds de Raad Buitenlandse Zaken van 12 juli is gedaan op
EU-niveau om de diplomatieke druk op het militaire regime in Myanmar op te voeren?
Bent u erin geslaagd om het draagvlak binnen de EU voor gerichte sancties te vergroten?
Zo nee, welke landen liggen nog dwars?

Antwoord 4 en 5

Het kabinet deelt uw zorgen over de mensenrechtensituatie in Myanmar en zet zich al
sinds de staatsgreep consequent in om het geweld van het leger tegen vreedzame demonstranten
te stoppen. Het kabinet heeft onder meer in EU-verband gepleit voor persoonsgerichte
sancties en voor uitbreiding van het EU-sanctieregime, om betrokkenen bij de staatsgreep
en economische entiteiten die in handen zijn van het Myanmarese leger op de sanctielijst
te kunnen plaatsen en zo de druk op de Tatmadaw te vergroten. Sinds de staatsgreep
zijn 29 individuen en zes entiteiten op de EU-sanctielijst geplaatst. Het kabinet
verkent binnen de EU en in overleg met gelijkgezinde landen de mogelijkheden om nieuwe
sancties aan te nemen, waaronder tegen de olie- en gassector en andere voor de junta
lucratieve entiteiten. Binnen de EU bestaat nog geen consensus over aanvullende sancties
tegen het Myanmarese leger.

De EU zet ook andere middelen in om de diplomatieke druk op de Tatmadaw te vergroten.
Zo heeft de EU op 13 oktober jl. in een verklaring haar steun voor het werk van de
ASEAN Special Envoy benadrukt en het leger opgeroepen om ASEAN toegang te verschaffen
tot Myanmar.6 De EU Hoge Vertegenwoordiger heeft zich bij een verklaring van gelijkgezinde landen
met een vergelijkbare boodschap aangesloten.7 Op 8 november jl., een jaar na de laatste democratische verkiezingen in Myanmar,
heeft de EU het aanhoudende geweld door het leger nogmaals veroordeeld in een verklaring.8

Ter ondersteuning van het besluit van ASEAN om de Myanmarese juntaleider Min Aung
Hlaing niet uit te nodigen voor de recente ASEAN-top pleit Nederland er in EU-verband
voor om de junta evenmin uit te nodigen voor de tweejaarlijkse top van de Asia Europe
Meeting (ASEM) op 25 en 26 november 2021.

Tot slot blijft de EU de druk opvoeren door de mensenrechtensituatie in Myanmar en
de situatie van de Rohingya hoog op de internationale agenda te houden. Zo co-sponsorde
de EU een goed bezocht high level side event over de situatie van de Rohingya tijdens de High-Level Week van de Algemene Vergadering
van de VN (AVVN) in september en leidt de EU de resolutie over de mensenrechtensituatie
in Myanmar in de Derde Commissie, welke momenteel gaande is in New York.

Vraag 6

Trekt u ook met landen buiten de EU op om de diplomatieke druk op het militaire regime
in Myanmar te verhogen, waaronder het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten?
Is er sinds de militaire coup in februari van dit jaar een «emergency summit» georganiseerd,
zoals is voorgesteld door de Speciale Rapporteur van de VN? Zo ja, wat is daar uit
gekomen? Zo nee, zou u daar het initiatief toe kunnen nemen?9

Antwoord 6

Nederland trekt zowel bilateraal als in EU-verband gezamenlijk op met het Verenigd
Koninkrijk, de Verenigde Staten en andere regionale en internationale partners in
het beleid ten aanzien van Myanmar. Er is regelmatig diplomatiek contact met gelijkgezinde
landen en landen in de regio over de situatie in Myanmar. Ook onderhoudt Nederland
onder meer via ambassades in de regio regelmatig contact met ASEAN-landen over de
situatie. Er is sinds de staatsgreep geen noodcoalitie opgericht in de vorm die VN
Speciaal Rapporteur voor de mensenrechten in Myanmar Tom Andrews voorstelt, maar Nederland
zet zich internationaal in voor het verhogen van druk op de junta via sancties en
andere diplomatieke middelen, waarbij de Nederlandse en EU-inzet is om geen legitimiteit
aan het militaire regime te verschaffen. Reeds voor de staatsgreep zette het kabinet
zich in voor de strijd tegen straffeloosheid in Myanmar, bijvoorbeeld met steun aan
het Independent Investigative Mechanism for Myanmar (IIMM). Dit gaat onverminderd
door. Tot slot ondersteunt Nederland de humanitaire respons in Myanmar, zie daarvoor
ook het antwoord op vraag 7. Deze inspanningen zijn allemaal in lijn met de voorstellen
van VN Speciaal Rapporteur Andrews.

Vraag 7

Klopt het bericht dat zowel het geweld in Myanmar escaleert als de humanitaire situatie
steeds verder verslechtert? Ziet u mogelijkheden om de bevolking van Myanmar verder
te ondersteunen?10

Antwoord 7

De humanitaire situatie in Myanmar is zorgwekkend, en is sinds de staatsgreep ernstig
verslechterd. Nederland ondersteunt de humanitaire respons in Myanmar in 2021: via
een bijdrage van EUR 200.000 aan het noodappeal van de Internationale Federatie van
Rode Kruis- en Rode Halve Maanverenigingen (IFRC) via het Nederlandse Rode Kruis (NRK),
alsook via onze ongeoormerkte bijdragen aan humanitaire organisaties die actief zijn
in Myanmar, zoals de humanitaire VN-organisaties en het Internationale Comité van
het Rode Kruis (ICRC). Naast financiële uitdagingen hebben humanitaire partnerorganisaties
in Myanmar eveneens te kampen met veiligheidsrisico’s en met toegangsrestricties,
waarbij het uiterst moeilijk is om delen van het land te bereiken. Ook bestaat het
risico van politisering van humanitaire hulpmiddelen, waardoor de kans bestaat dat
humanitaire hulp niet alle mensen in nood bereikt. Uitblijven van medewerking van
de junta belemmert hulp voor de bevolking van Myanmar aanzienlijk. Nederland blijft
in internationaal verband pleiten voor het verbeteren en veiligstellen van humanitaire
ruimte en blijft het belang van de humanitaire principes benadrukken, zodat organisaties
op veilige en verantwoorde wijze hulp kunnen leveren aan hulpbehoevenden in heel Myanmar.

Vraag 8

Kunt u reageren op het bericht dat Rohingya-vluchtelingen door de overheid van Bangladesh
worden overgeplaatst naar een eiland voor de kust, ondanks de grote zorgen van hulp-
en mensenrechtenorganisaties over de veiligheid op het eiland en de zorgen dat vluchtelingen
tegen hun wil hierheen worden verplaatst en ook niet meer mogen vertrekken?11

Antwoord 8

Het klopt dat er Rohingya-vluchtelingen door de overheid van Bangladesh zijn overgeplaatst
naar het eiland Bhasan Char. Vanwege de overvolle vluchtelingenkampen in Cox’s Bazaar,
waar ruim een miljoen vluchtelingen worden opgevangen, ziet de overheid van Bangladesh
zich genoodzaakt om elders onderdak te bieden aan Rohingya-vluchtelingen totdat zij
kunnen terugkeren naar Myanmar. Het kabinet onderschrijft het belang van vrijwilligheid
van verplaatsing naar een verblijf op Bhasan Char en spreekt dit regelmatig uit in
de dialoog met de overheid van Bangladesh, evenals in gesprekken met de VN.

Het uitgangspunt voor alle partijen blijft dat terugkeer van de Rohingya naar Myanmar
waardig, veilig, duurzaam en vrijwillig moet kunnen plaatsvinden. Deze voorwaarden
zijn momenteel niet aanwezig in Myanmar en de huidige ontwikkelingen wijzen er niet
op dat dit op korte termijn zal veranderen.

Het is daarom belangrijk dat de omstandigheden voor opvang in vluchtelingenkampen
worden verbeterd en om te blijven werken aan een structurele oplossing voor de Rohingya-vluchtelingen.
Het kabinet heeft hier op 22 september jl. nog voor gepleit tijdens een high level side event over de situatie van de Rohingya tijdens de AVVN.