Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen het lid Paulusma over de voortgang in de inhaalzorg

Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 26 oktober
2021).

Vraag 1

Kunt u een globaal beeld geven van de onderlinge verschillen tussen ziekenhuizen als
het aankomt op het tijdig verlenen van inhaalzorg of zijn deze wachttijden voor alle
ziekenhuizen min of meer gelijk?1

Antwoord 1

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) geeft in de «Monitor Toegankelijkheid van Zorg»
inzicht in de wachttijden per regio.2 Daarin is te zien dat de wachttijden verschillen per behandeling en per regio. Dat
was ook voor de COVID-19 crisis al het geval. Voor meer inzicht in de onderlinge verschillen
in wachttijden bij ziekenhuizen verwijs ik u naar www.zorgkaartnederland.nl/wachttijden.

Hoeveel operaties de komende tijd ingehaald worden, moet blijken uit de ontwikkeling
de zogenoemde werkvoorraad die ziekenhuizen inzichtelijk moeten maken en de productie
van ziekenhuizen en klinieken. Deze cijfers over de werkvoorraad in de NZa-monitor
zijn op dit moment nog gebaseerd op gegevens van ongeveer 40% (academische) ziekenhuizen.
Deze cijfers moeten dan ook met enige voorzichtigheid geïnterpreteerd worden, ook
omdat de NZa grote verschillen ziet tussen ziekenhuizen. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars
krijgen steeds beter zicht op de stijging van de werkvoorraad als gevolg van de coronapandemie.
De NZa zal dit beeld in de maandelijkse monitor steeds verder verfijnen.

Vraag 2

Kunt u uiteenzetten welk percentage van de geleverde zorg in Universitair Medische
Centra (UMC’s) niet verplaatsbaar is naar andere zorgverleners?

Antwoord 2

Voor hoogcomplexe medisch specialistische zorg (msz) kunnen patiënten terecht in umc’s,
voor minder complexe medisch specialistische zorg in de andere ziekenhuizen. Wanneer
deze zorg overgedragen wordt, kunnen umc’s zich richten op de behandeling van andere
patiënten met zeer specialistische aandoeningen. Het is daarom van belang dat umc’s
zich richten op de taken waar zij echt meerwaarde scheppen, namelijk op de complexe
derdelijnszorg (last resort functie). En dat umc’s zich inspannen om patiënten die
geen complexe zorg nodig hebben, te verwijzen naar een ander (algemeen) ziekenhuis.
Dit geldt ook voor de rol bij umc’s bij inhaalzorg. Over welk deel van de zorg door
umc’s niet kan worden overgedragen aan andere ziekenhuizen is geen percentage bekend.

In 2019 heeft de Tweede Kamer ingestemd met de motie van mevrouw van den Berg (CDA)
die verzoekt om de Kamer jaarlijks te informeren over de uitkomsten van de monitoring
met betrekking tot de verwijzing van basiszorgpatiënten in een umc naar een ander
(algemeen) ziekenhuis. Ik heb de NZa gevraagd om dit op te pakken. De eerste monitor
heeft uw Kamer begin oktober 2020 ontvangen3. Op basis van deze eerste monitor, een nulmeting, ziet de NZa mogelijkheden tot verbetering
van de patiëntenstromen binnen umc’s. De NZa nodigt alle betrokken partijen uit om
onder andere kritisch te kijken naar de oncologische zorg, diabeteszorg, korte consulten
en SEH-zorg. De NZa is samen met de umc’s bezig om de monitor verder te ontwikkelen.
De monitor zal, in het licht van de maatschappelijke opgaven van umc’s, een belangrijk
aandachtspunt blijven in de overleggen tussen VWS en de Nederlandse Federatie van
Universitair Medische Centra (NFU).

Vraag 3

Kunt uiteenzetten welke stappen er worden gezet om de druk op UMC’s te verlichten
zodat deze zich volledig kunnen richten op zorg die niet elders kan worden geleverd,
zoals hoog-specialistische zorg?

Antwoord 3

In het hoofdlijnakkoord medisch-specialistische zorg 2019 t/m 2022 zijn afspraken
gemaakt over onder andere de juiste zorg op de juiste plek. De beweging naar juiste
zorg op de juiste plek heeft ook als effect het verplaatsen van zorg (dichter) bij
mensen thuis als dat kan, dan wel verder weg (geconcentreerd) als het omwille van
de kwaliteit en doelmatigheid moet. Om partijen hierin te ondersteunen zijn transformatiegelden
beschikbaar gesteld.

Specifiek ten aanzien van inhaalzorg zijn afspraken gemaakt in het «Kader passende
inhaalzorg msz» (hierna «Kader inhaalzorg»). Het doel van deze afspraken is om de
uitgestelde zorg zo snel mogelijk in te halen en daarbij regionale verschillen in
toegankelijkheid te minimaliseren.4 Een belangrijke afspraak in dat kader is om COVID-19 patiënten te blijven spreiden,
zowel landelijk als binnen de regio’s. Daarvoor is er continue monitoring op verschillende
niveaus. Deze afspraken zien ook op de zorg die in de umc’s geleverd moet worden.

Daarnaast hebben alle ziekenhuizen, dus ook de umc’s, plannen gemaakt voor het uitvoeren
van inhaalzorg en voorgelegd aan de zorgverzekeraar. Eind september was 90% van deze
plannen goedgekeurd door de zorgverzekeraars. De zorgverzekeraars hebben op basis
van deze plannen knelpunten geïdentificeerd en zijn deze aan het oplossen in samenwerking
met partijen in de regio. Daarvoor is door de zorgverzekeraars in elke regio een regio-overleg
gevoerd met ziekenhuizen/umc’s, zelfstandige behandelcentra (zbc’s) en ketenpartners.
In het Kader inhaalzorg is immers afgesproken dat er (boven)regionaal afspraken gemaakt
kunnen worden over zo efficiënt en effectief mogelijk benutten van de beschikbare
zorgcapaciteit.

Vraag 4

Kunt u uiteenzetten welke factor de «onbekende patiënten» spelen in de strategie voor
de inhaalzorg?5

Antwoord 4

De aanpak rondom inhaalzorg en het Kader inhaalzorg richten zich op «bekende patiënten»,
dus mensen die al in behandeling waren of een verwijzing naar de medisch-specialistische
zorg hadden, maar die niet geholpen konden worden vanwege de COVID-19 pandemie.

Tijdens de corona-pandemie heb ik – samen met andere betrokken partijen – mensen altijd
opgeroepen om zich met klachten bij hun huisarts of behandelaar te melden. Helaas
is het beeld, op basis van de cijfers van de NZa, dat met name tijdens de eerste golf
de verwijzingen vanuit de huisartsen naar de medisch-specialistische zorg zijn achtergebleven
in vergelijking met voorgaande jaren. Dat kan betekenen dat er toen mensen zijn geweest
die de afweging hebben gemaakt om op dat moment niet naar hun (huis)arts te gaan.
Het is niet goed mogelijk om nu een inschatting te maken van deze groep en welke zorgvraag
daar nu nog ligt. Mogelijk zijn deze mensen inmiddels op een andere manier geholpen
of zijn klachten vanzelf over gegaan.

Uit de monitor van de NZa blijkt dat het aantal verwijzingen naar de medisch specialistische
zorg zich sinds de zomer van 2020 weer ontwikkeld heeft naar ongeveer het normale
niveau. Er is dus geen sprake geweest van een inhaalslag rond niet-gedane verwijzingen
en er zijn op dit moment geen signalen dat die zich alsnog zou gaan voordoen. Uiteraard
zijn de (huis)artsen alert op eventuele nieuwe ontwikkelingen die met deze «onbekende»
groep patiënten te maken zouden kunnen hebben.

Vraag 5

Bent u bekend met het bericht «154 COVID-patiënten op de IC, 321 in de kliniek; geen
COVID-patiënten verplaatst» van 28 september jongstleden?6

Antwoord 5

Ja.

Vraag 6

Hoe verhoudt het uitblijven van bovenregionale verplaatsingen zich tot de constatering
dat bij enkele ziekenhuizen de wachttijden disproportioneel hoog zijn ten opzichte
van andere ziekenhuizen?

Antwoord 6

In het Kader inhaalzorg is over het spreiden van COVID-19 patiënten opgenomen: «Om landelijk een gelijke uitgangssituatie te realiseren voor het inhalen van reguliere
zorg is het noodzakelijk dat regio’s een gelijke inspanning blijven leveren bij het
leveren van de zorg aan COVID-19 patiënten. Regionale verschillen qua COVID-druk worden
op deze wijze beperkt, waardoor alle regio’s kunnen starten met het inhalen van zorg.» Daarom is afgesproken dat het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS)
zijn functie behoudt (incl. doorzettingsmacht) in de spreiding van COVID-19 patiënten
om zo landelijk een gelijk speelveld te creëren voor opschaling. Het spreiden van
COVID-19 patiënten is dus niet direct gekoppeld aan de wachttijden in een ziekenhuis.
Op het moment dat de aantallen COVID-19 patiënten laag zijn of redelijk verspreid
over de regio’s, is het niet nodig om patiënten te verplaatsen om dit gelijke speelveld
voor opschaling te realiseren.

Vraag 7

Is een bredere inzet van (boven)regionale verspreiding van COVID-patiënten nog wenselijk
om de wachtlijsten bij ziekenhuizen terug te dringen? Zo ja, hoe wordt hier op gestuurd?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

De insteek van het Kader inhaalzorg zoals beschreven in het antwoord op vraag 6 blijft
van kracht. Het is aan het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ) en de Regionale Overleggen
Acute Zorgketen (ROAZ’en) om met het LCPS invulling te geven aan deze afspraak in
het kader.

Vraag 8

Kunt u uiteenzetten hoe de (boven)regionale verspreiding van inhaalzorgpatiënten er
momenteel uitziet? Welke rol spelen de zorgverzekeraar en zorgverleners en over wat
voor aantallen gaat het? Ziet u mogelijkheden tot verbetering van de communicatie
tussen zorgverzekeraar, zorgverlener en patiënt?

Antwoord 8

Het Kader inhaalzorg bevat geen afspraken over het spreiden van non-COVID patiënten.
Patiënten hebben wel zelf de keuze om op een andere plek te worden geholpen. Patiënten
die wachten op een behandeling die eerder door COVID-19 drukte is uitgesteld, worden
door hun zorgverlener geïnformeerd wanneer ze aan de beurt zijn. De zorgverlener zal
ook de mogelijkheid tot zorgbemiddeling via de zorgverzekeraar toelichten of kan iemand
naar een andere zorginstelling verwijzen als iemand elders sneller wil worden geholpen.
Dat is ook zo afgesproken in het Kader inhaalzorg.

Het overstappen naar een andere behandelaar is de keus van een patiënt. Het zal per
geval verschillen of iemand liever langer wacht en bij de eigen behandelaar blijft
of elders sneller aan de beurt is. Zorgverzekeraars geven aan dat zij elke week 450
succesvolle bemiddelingen verzorgen. Ziekenhuizen proberen momenteel (onder andere
door patiënten te bellen) een beeld te krijgen voor hoeveel patiënten het mogelijk
is om elders behandeld te worden en zo de inhaalzorg in de regio te spreiden. De zorgverzekeraars
zien dat, als er spreiding van patiënten plaatsvindt, dit vaak binnen de regio gebeurt.
Naast reguliere zorgbemiddeling zetten zorgverzekeraars en zorgverleners ook in op
regio-overleggen (waarin alle zorgaanbieders en verzekeraars in de regio oplossingen
zoeken), actuele inzichten in data, intervisie op landelijk niveau onder verzekeraars
en het delen van best-practices.

Ik vind het belangrijk dat patiënten die wachten op een behandeling, weten waar zij
aan toe zijn. Ik ben daarom blij dat de NZa samen met Patiëntenfederatie Nederland,
Zorgverzekeraars Nederland, Federatie Medisch Specialisten, LHV (Landelijke Huisartsen
Vereniging), MIND, V&VN (beroepsvereniging voor verpleegkundigen en verzorgenden),
NFU, ZKN (Zelfstandige Klinieken Nederland), NVZ (Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen)
en VWS een handreiking heeft ontwikkeld die alle partijen kan ondersteunen bij de
communicatie over inhaalzorg. Deze handreiking is in september bij zorgverleners onder
de aandacht gebracht, om te stimuleren dat patiënten zo goed mogelijk worden geïnformeerd.
De zorgverzekeraars besteden ook extra aandacht aan de mogelijkheid tot zorgbemiddeling.
Op de website www.zorgkaartnederland.nl kunnen patiënten de wachttijden inzien van ziekenhuizen en klinieken.

Vraag 9

Is een bredere inzet van (boven)regionale verplaatsingen van inhaalzorg-patiënten
mogelijk om de wachtlijsten bij ziekenhuizen terug te dringen? Zo ja, hoe gaat u hier
op sturen komende periode? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

Op dit moment zie ik geen aanleiding voor een bredere inzet op het bovenregionaal
verplaatsen van patiënten. Zoals in het antwoord op vraag 8 beschreven, hebben patiënten
mogelijkheden om eventueel elders sneller te worden geholpen. Het is uiteraard wel
van belang dat wordt gezocht naar oplossingen voor knelpunten in de inhaalzorg, bijvoorbeeld
bij bepaalde diagnoses en behandelingen. Hiervoor zijn de zorgverzekeraars aan de
slag, samen met de ziekenhuizen/umc’s, vertegenwoordiger van zbc’s en ketenpartners.
De NZa monitort maandelijks hoe het gaat met de toegankelijk van de zorg, inclusief
de inhaalzorg.

Vraag 10

In hoeverre kunnen uitplaatsingen van COVID-patiënten naar Noordrijn-Westfalen bijdragen
aan het terugdringen van de wachtlijsten voor de inhaalzorg in het oosten des lands?

Antwoord 10

De afspraken tussen Nederland en Duitsland over COVID-19 voorzien in het gebruik van
elkaars IC-bedden in gevallen van nood. Dit betekent dat, op het moment dat in Nederland
wordt opgeschaald richting de 1.350 IC-bedden en deze capaciteit onvoldoende dreigt
te worden, Nederland in overleg zal treden over het sturen van IC-behoeftige patiënten
naar Duitsland. In deze fase zal in Nederland parallel ook noodgedwongen worden ingezet
op afschalen van non-COVID zorg. Dit is dus geen oplossing voor het terugdringen van
wachtlijsten voor inhaalzorg. In de grensregio’s zijn er (vaak al langer bestaande)
reguliere afspraken over samenwerking over de grenzen heen. Hier kan uiteraard wel
gebruik van worden gemaakt.

Vraag 11

Kunt u bij benadering uiteenzetten bij hoeveel mensen afgelopen periode klachten vanzelf
zijn overgegaan waardoor een behandeling niet meer nodig was?

Antwoord 11

De gegevens over inhaalzorg in de monitor Toegankelijkheid van zorg» van de NZa richten
zich op («bekende») patiënten die bij de medisch specialistische zorg in beeld zijn,
bijvoorbeeld omdat zij zijn verwezen of in behandeling zijn. Over («onbekende») mensen
met klachten die niet in beeld zijn bij de medisch specialistische zorg, kan ik op
basis van de data van de NZa geen uitspraken doen.

De NZa heeft becijferd dat er sinds de start van de pandemie ongeveer 380–420 duizend
minder operaties zijn uitgevoerd in vergelijking met voorgaande jaren. De NZa schat
dat voor ongeveer 45–55% van deze operaties geen inhaalzorgvraag aan de orde is. Bijvoorbeeld
omdat de klacht niet heeft kunnen ontstaan (denk aan minder luchtweginfecties vanwege
de afstandsmaatregelen en minder verkeers- en sportongevallen), in de tussentijd verdwenen
is of omdat er is gekozen voor een andere behandeling (denk aan zorg op afstand of
zorg geleverd door een andere zorgprofessional zoals de huisarts). Het is voor de
NZa niet mogelijk om hier nadere duiding aan te geven. De NZa ziet bijvoorbeeld dat
er veel minder patiënten zijn geholpen in verband met infecties aan de bovenste luchtwegen
en het middenoor, maar het is niet bekend in hoeverre dit komt doordat er (als gevolg
van de coronamaatregelen) minder infecties optraden en in hoeverre infecties zijn
overgegaan voordat een ingreep kon plaatsvinden.

Vraag 12

Is nader te specificeren hoeveel operaties niet ingehaald hoefden te worden doordat
klachten zijn overgegaan, aangezien de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) schat dat
45–55% van de totaal uitgestelde operaties niet ingehaald hoeft te worden?7

Antwoord 12

Zoals in het antwoord op vraag 11 beschreven, is het niet mogelijk om op basis van
de beschikbare gegevens een onderscheid te maken tussen klachten die niet zijn ontstaan
en klachten die vanzelf zijn overgegaan. Het is dus niet mogelijk om een nadere specificatie
te geven van het aantal operaties dat niet ingehaald hoefde te worden doordat klachten
zijn overgegaan.

Vraag 13

Wordt binnen de aanpak van inhaalzorg rekening gehouden met de mogelijkheid dat nog
meer zorgvraag verdwijnt, bijvoorbeeld omdat klachten afnemen? Met andere woorden:
is alle uitgestelde zorg ook zinnige zorg?

Is er een schatting te maken hoeveel van de 180–200 duizend operaties uiteindelijk
ook alsnog niet hoeft te worden ingehaald?8

Antwoord 13

Bij de berekening van de 180–200 duizend heeft de NZa al ingeschat dat bepaalde zorgvragen
niet noodzakelijkerwijs ingehaald hoeven te worden. Het plaatsen van trommelvliesbuisjes
en het knippen van keelamandelen zijn hiervan een voorbeeld.

Vraag 14

Welke rol spelen de eerstelijnszorg en zelfstandige behandelcentra (ZBC’s) momenteel
in het terugdringen van de wachtlijsten voor de inhaalzorg?

Antwoord 14

Patiënten die wachten op een behandeling zullen soms terugvallen op de eerste lijn.
Het is daarom van groot belang dat ook bijvoorbeeld huisartsen goed op de hoogte zijn
van afspraken in hun regio over inhaalzorg, wachttijden en de mogelijkheid tot zorgbemiddeling.
De handreiking voor zorgverleners die ik in het antwoord op vraag 8 benoem, is daarom
ook gericht op huisartsen en in overleg met de LHV opgesteld.

Zbc’s leveren een bijdrage aan het verminderen van wachttijden als gevolg van de COVID-19
pandemie. De NZa ziet dat de zbc’s in 2020 aanvankelijk ook flink hebben afgeschaald,
maar dat zij in de loop van dat jaar de productie hebben verhoogd. Het precieze aandeel
van zbc’s in de inhaalzorg is nog niet bekend, omdat er minder actuele productiedata
beschikbaar is van zbc’s.

Vraag 15

Bent u van mening dat de eerstelijnszorg en ZBC’s momenteel effectief genoeg worden
ingezet voor de inhaalzorg? Zo ja, wat is uw reactie op het artikel in Zorgvisie waarin
ZBC’s spreken van een «niet constructieve sfeer»? Zo nee, wat gaat u hieraan doen?9

Antwoord 15

Zorgaanbieders en zorgverzekeraars moeten samenwerken om de capaciteit die er is,
optimaal beschikbaar te maken. Dit hebben partijen ook met elkaar afgesproken in het
Kader inhaalzorg. We zien dat zbc’s hun productie hebben verhoogd en daarmee een bijdrage
leveren aan het leveren van inhaalzorg. Ik heb ook begrepen dat patiënten en hun verwijzers
de weg naar de zbc’s ook steeds beter weten te vinden. De NZa ziet erop toe dat het
Kader inhaalzorg goed wordt uitgevoerd.

Vraag 16

Welke lessen heeft u getrokken met betrekking tot De Juiste Zorg op de Juiste Plek
die nu worden toegepast op de inhaalzorg?

Antwoord 16

Van belang is dat de zorg toegankelijk moet blijven voor mensen die dat nodig hebben.
Een belangrijke les is dat digitale zorg kan hier een behulpzame bijdrage aan leveren.
Wat we hebben gezien is dat tijdens de crisis vaker werd ingezet op vormen van digitale
en/of hybride zorg om mensen zorg thuis of dichtbij te bieden. En dat die vormen van
zorg over het algemeen ook positief door patiënten werden gewaardeerd, zoals beeldschermzorg
en vormen van telemonitoring of telebegeleiding van mensen met chronische ziekten.
Tegelijkertijd blijkt ook dat lang niet alle organisaties van die mogelijkheden gebruik
hebben gemaakt en dat een aantal organisaties deze mogelijkheden van digitale/hybride
zorg ook weer afschalen.

Samen met veldpartijen en NZa, Zorginstituut Nederland, Inspectie Gezondheidzorg en
Jeugd, ZonMw kijken we hoe we kunnen doorpakken met de inzet van digitale/hybride
zorg. Binnenkort informeer ik de Tweede Kamer (in reactie op de motie van lid de Vries)
nader over de versnellingsimpuls die op initiatief van VWS is ingezet en de initiatieven
van de betrokken partijen.

Vraag 17

In hoeverre kan een brede inzet op De Juiste Zorg op de Juiste Plek leiden tot een
lagere druk op zorgpersoneel en lagere wachttijden voor inhaalzorgpatiënten?

Antwoord 17

Met de coronacrisis is het belang van de Juiste Zorg op de Juiste Plek nog duidelijker
geworden. En ondanks de lastige omstandigheden heeft de crisis ook een impuls gegeven
aan ontwikkelingen en initiatieven die nauw aansluiten bij de bedoeling en geest van
de beweging. Zaken die voorheen lastig te organiseren leken, zijn in een stroomversnelling
geraakt. Bij veldpartijen signaleer ik een gezamenlijk gedeeld gevoel van urgentie
om hiermee aan de slag te gaan. Ik heb uw Kamer op 18 oktober jl.10 een voortgangsbrief over de Juiste Zorg op de Juiste Plek gestuurd.

Er is op het gebied van landelijke en regionale coördinatie al veel gewonnen in de
afgelopen periode. De beweging die is ingezet op domeinoverstijgende en gestroomlijnde
samenwerking in de regio moet daarom met kracht worden doorgezet. Goede afstemming
en focus in besluitvormingsprocessen helpen onnodige administratieve lasten te voorkomen
en bij het gericht sturen op capaciteitsmanagement.

De coronacrisis bleek een impuls voor het versneld toepassen van innovaties. In korte
tijd werden grote stappen gezet om digitale zorg voor zoveel mogelijk patiënten mogelijk
te maken. Innovaties voor communicatie als beeldbellen en medisch-inhoudelijke digitale
toepassingen (bijvoorbeeld apps voor triage) kunnen helpen bij het zo efficiënt en
effectief mogelijk inrichten van zorgprocessen en zorgcapaciteit vrij te spelen. Digitale
en/of hybride zorg is daarbij nooit een doel op zich. Het streven is om deze vorm
van zorg altijd beschikbaar te hebben opdat de patiënt daar indien gewenst, in overleg
met de zorgaanbieder, gebruik van kan maken: «dichtbij en digitaal als het kan, fysiek
als het moet».

In het Kader inhaalzorg hebben partijen met elkaar afgesproken dat ziekenhuizen, klinieken
en zorgverzekeraars ervoor zorgen dat het uitvoeren van de inhaalzorg in lijn gebeurt
met de principes van De Juiste Zorg op de Juiste Plek, passende zorg en met de doelen
uit het Hoofdlijnenakkoord. De afspraak is ook dat in de Plannen Inhaalzorg van de
ziekenhuizen wordt ingezet op het creëren van ruimte en capaciteit via bovengenoemde
principes.

Vraag 18

Kunt u deze vragen ieder afzonderlijk, en uiterlijk de week voor de begrotingsbehandeling
voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport beantwoorden?

Antwoord 18

Uw Kamer ontvangt deze antwoorden voorafgaand aan de begrotingsbehandeling VWS. Voor
het beantwoorden van deze vragen was het nodig om af te stemmen met andere partijen,
daarom is het niet gelukt om de antwoorden de week voorafgaand aan de begrotingsbehandeling
te verzenden.