Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Boswijk en Amhaouch over het bericht 'Landbouwgif in Maas gedumpt'

Antwoord van Minister Visser (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 21 oktober
2021).

Vraag 1

Hebt u kennisgenomen van het bericht «Landbouwgif in Maas gedumpt»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat er eind vorig jaar in België 74 dagen lang moedwillig een flinke hoeveelheid
van de onkruidverdelger glyfosaat in de Maas is gedumpt, omgerekend bijna honderd
vaten van vijftien liter?

Antwoord 2

Uit monitoringgegevens is gebleken dat eind vorig jaar in de Maas glyfosaat is aangetroffen
in gehalten die het «drinkwatercriterium» van 0,1 microgram/liter overschreden. De
norm voor de ecologische waterkwaliteit voor glyfosaat (77 microgram/l) is niet overschreden.
Uit een analyse van monitoringsgegevens van drinkwaterbedrijven en Rijkswaterstaat
bleek achteraf dat het zeer waarschijnlijk om een lozing gaat die gedurende langere
tijd heeft plaatsgevonden (zie antwoord op vraag 3). De kwaliteit van drinkwaterproductie
en het toezicht daarop borgt dat het drinkwatercriterium in het uiteindelijk geleverde
drinkwater nooit overschreden wordt. Berekeningen van RIWA-Maas, waarbij gekeken is
naar gemeten concentraties glyfosaat en het afvoerdebiet van de Maas, laten zien dat
het gaat om een grote lozing waarvan de omvang niet met zekerheid is vast te stellen.
Glyfosaat is in de Maas aangetroffen buiten het seizoen waarin dit onkruidbestrijdingsmiddel
normaal wordt toegepast. Hierdoor is een illegale lozing niet uit te sluiten. Uit
overleg met de autoriteiten in Wallonië blijkt dat de veroorzaker van de lozing momenteel
niet in beeld is.

Vraag 3

Wat is er de oorzaak van dat de lozing ruim twee maanden onopgemerkt is gebleven?

Antwoord 3

In Eijsden ligt in de Maas een meetstation van Rijkswaterstaat dat online, dat wil
zeggen dagelijks, de meest voorkomende stoffen meet. Afspraken hierover zijn na consultatie
bij belanghebbenden (waaronder drinkwaterbedrijven) vastgelegd in de serviceniveauovereenkomst,
waarbinnen Rijkswaterstaat als Agentschap van het ministerie Infrastructuur en Waterstaat
haar werkzaamheden uitvoert. Glyfosaat zit niet in dit online analyse pakket.

Naast de online metingen voert Rijkswaterstaat éénmaal per maand een handmatige bemonstering
uit op diverse monitoringspunten in de Maas. Hierbij wordt een groter pakket aan stoffen
geanalyseerd, waaronder glyfosaat. Betrouwbaar vaststellen van de concentratie glyfosaat
in oppervlaktewater vereist een specifieke, afzonderlijke en kostbare analyse, waarvan
de resultaten ca. 4 weken na monstername beschikbaar komen. Deze 4 weken zijn nodig
voor monstername, transport naar het laboratorium van Rijkswaterstaat te Lelystad,
opwerking (behandeling van het rivierwatermonster om analyse mogelijk te maken), opslag,
analyse door vanwege de specifieke methode gespecialiseerde analisten en rapportage.
In een overzicht ziet dit er als volgt uit:

4 weken ná de eerste maandelijkse monstername:

8 weken ná de eerste maandelijkse monstername:

Maandelijkse monstername

Analyseresultaten beschikbaar: eerste overschrijding drinkwater-criterium vastgesteld

Daarop volgende maandelijkse monstername

Analyseresultaten beschikbaar: tweede overschrijding drinkwater-criterium vastgesteld

Op basis van de resultaten van deze handmatige bemonstering is achteraf geconstateerd
dat de lozing waarschijnlijk gedurende langere tijd is opgetreden aangezien in twee
opeenvolgende monsters een overschrijding van het drinkwatercriterium is vastgesteld.

Vraag 4

Wat is de reden dat er bij het meetpunt in Eijsden niet 24 uur per dag op glyfosaat
wordt gecontroleerd?

Antwoord 4

Er zijn zeer veel stoffen in omloop. Ook in oppervlaktewater kunnen heel veel stoffen
voorkomen. Het is niet mogelijk en ook niet doelmatig alle stoffen te analyseren.
Derhalve worden de online metingen gefocust op de meest voorkomende stoffen. Glyfosaat
zit niet in het pakket van de online metingen. Voor de online-analyses van glyfosaat
in oppervlaktewater, die tot op het niveau van het drinkwatercriterium betrouwbaar
zijn, is speciale apparatuur nodig en dat maakt de continue monitoring van deze stof
in de praktijk erg kostbaar.

Vraag 5

Hoe moet de opmerking in het jaarverslag van RIWA-Maas worden begrepen, dat RIWA in
dit geval graag getipt was?

Antwoord 5

RIWA Maas stelt in haar jaarverslag: «RIWA-Maas was echter graag op de hoogte gesteld
van dit incident, om de drinkwaterbedrijven te kunnen informeren». Dit is begrijpelijk.
Echter, door de vorm van monitoring kon pas achteraf worden vastgesteld dat er langdurig
een lozing had plaatsgevonden. In overleg met o.a. de drinkwaterbedrijven wordt nu
besproken hoe het nemen van watermonsters door verschillende organisaties beter gecoördineerd
en aansluitend in de tijd op elkaar kunnen worden ingepland. Dit om de periode tussen
de monsternames die beheerders en gebruikers van Maaswater uitvoeren te verkorten,
daarmee de kwaliteitscontrole van het Maaswater te verbeteren en aldus verkregen analysegegevens
gezamenlijk tijdig te delen en beter te benutten.

Vraag 6

Op welke wijze worden de veroorzakers van de vervuiling nu en in de toekomst aangepakt?

Antwoord 6

In de Nederland wordt het toezicht op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen primair
uitgevoerd door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, maar ook door de Waterschappen.
De industrie (gewasbeschermingsmiddelenbranche) onderhoudt de STORL-regeling die de
verantwoorde verwijdering faciliteert van lege verpakkingen en restanten van middelen
die niet meer gebruikt kunnen worden (https://www.storl.nl/). In geval van normoverschrijdingen werken waterbeheerders en toezichthouders (NVWA
en waterschappen) samen om met gerichte bronopsporing en vaststelling op heterdaad
de oorzaak van een overschrijding vast te stellen.

Vraag 7

Welke stappen zet u, ook in internationaal verband, om drinkwaterbedrijven te steunen
om incidenten als deze te voorkomen?

Antwoord 7

Binnen de Internationale Maascommissie zijn naar aanleiding van een incident met prosulfocarb
in 2019, afspraken gemaakt over een meetnet dat direct kan worden ingezet voor snelle
bronopsporing bij een calamiteit. Het idee achter dit protocol bronopsporing is per
direct metingen te verrichten op strategische meetpunten in de Maas, waarmee snel
en efficiënt gezocht kan worden waar een lozing precies vandaan komt. Voor het gehele
stroomgebied van de Maas is een «Waarschuwings- en Alarmeringssysteem» actief dat
door het secretariaat van de Internationale Maascommissie beheerd wordt.

Rijkswaterstaat heeft met de Waalse waterkwaliteitsbeheerder SPW (Service Public de
Wallonie) werkafspraken gemaakt hoe deze bronopsporing snel kan worden opgestart bij
een calamiteit. Daarnaast hanteert Rijkswaterstaat een interne werkafspraak over hoe
bij een calamiteit het ad-hoc meetnet in Nederland snel kan worden bemonsterd.

Naar aanleiding van dit incident is ook onmiddellijk contact met de autoriteiten in
Wallonië opgenomen. Er is tussen de Waalse waterkwaliteitsbeheerder en Rijkswaterstaat
voortdurend onderling contact over de inspanningen die de Waalse Autoriteiten verrichten
om (illegale) lozingen te kunnen identificeren. Beide instanties zijn in goede onderlinge
samenwerking alert om bij nieuwe verhoogde gehalten direct in actie te komen om lozingen
te kunnen identificeren.