Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Hijink over het bericht dat Siriz verboden staatssteun heeft ontvangen

Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen
19 oktober 2021).

Vraag 1

Wat is uw reactie op de analyse die NRC maakt over de onrechtmatige staatssteun die
Siriz heeft ontvangen?1

Antwoord 1

Het is het goed recht van NRC om een nadere analyse te maken op basis van de stukken
die openbaar zijn gemaakt, als gevolg van het beroep van Bureau Clara Wichmann op
de Wet openbaarheid van bestuur. VWS heeft op verzoek van NRC Handelsblad reeds een
toelichting gegeven en vragen beantwoord, naast het verstrekken van alle informatie
in het kader van het Wob-verzoek. In de vragen hieronder zal ik inhoudelijk ingaan
op de conclusies die het NRC trekt.

Vraag 2

Vindt u het terugkijkend, en met de kwalificatie onrechtmatige staatssteun, nog steeds
verdedigbaar dat onder uw verantwoordelijkheid de subsidie aan Siriz twee jaar heeft
doorgelopen onder het mom van «behoorlijk bestuur»? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 2

Ja, dit vind ik verdedigbaar. Bij mijn aantreden eind 2017 trof ik een situatie waarin
Siriz al een aantal jaar een instellingssubsidie kreeg, waarmee uitvoering is gegeven
aan de wens van een meerderheid van de Tweede Kamer in 2013. Tijdens de behandeling
van de VWS-begroting in 2013 is door het lid Van der Staaij een amendement ingediend
dat diende als extra impuls ten behoeve van het voorkomen van ongewenste zwangerschappen,
het bieden van ambulante hulp en de opvang van tienermoeders. Het behoud van de specifieke,
landelijke expertise van Siriz, die toentertijd al vanuit het Rijk werd gefinancierd,
werd hierbij van belang geacht. Met het amendement werd geregeld dat de subsidie voor
Siriz structureel werd verhoogd tot een jaarlijks bedrag van € 1.500.000. Voor het
amendement stemden: VVD, PvdA, CDA, D66, CU, GroenLinks, SGP en PvdD (tegen: SP, PVV,
50Plus en Bontes).

In het Regeerakkoord 2017 «Vertrouwen in de toekomst» is opgenomen dat ingezet werd
op de preventie van en ondersteuning bij onbedoelde (tiener)zwangerschappen. Het kabinet
stelde hiervoor een aanzienlijk budget van € 53 miljoen beschikbaar. Hiervoor is een
Zevenpuntenplan opgesteld door een brede coalitie van veldpartijen. Dit gaf noodzaak
tot een nieuwe landelijke financiering, om zo een gelijk speelveld te creëren en gelijktijdig
bestaande subsidierelaties af te bouwen. Zo werd ten behoeve van structurele uitvoering
van collectieve preventie in het onderwijs een meerjarig stimuleringsbudget beschikbaar
gesteld. Hierbij kunnen scholen gebruik maken van een financiële bijdrage van maximaal
€ 5.000 per schoollocatie, om meer aandacht te besteden aan het thema Gezonde Relaties
& Seksualiteit. Dit bedrag mag worden gebruikt voor taakuren voor een Gezonde School-coördinator.
Ook kan de school bijvoorbeeld een activiteit of lespakket aanschaffen of gastlessen
inkopen. Hiervoor zijn 25 erkende interventies beschikbaar van verschillende aanbieders,
waar de scholen zelf uit kunnen kiezen.

Ook de structuur rondom de ondersteuning voor vrouwen die onbedoeld zwanger raken,
moest worden verstevigd en financieel beter geborgd. De afgelopen jaren is onder mijn
verantwoordelijkheid een nieuwe manier van financiering voor keuzehulpgesprekken bij
onbedoelde zwangerschappen ingevoerd. Een van de redenen voor een nieuwe manier van
financiering betrof de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer in verband met de toetsing
van subsidies op staatssteun. Hierbij is, mede vanwege de (Europese) aanbestedingsregels,
gekozen voor een open house financiering. Om in aanmerking te komen voor financiering
zijn criteria opgesteld (bijvoorbeeld over kwaliteit en opleiding) waarmee wordt ingezet
op een gedegen, toekomstbestendige structuur voor keuzehulpgesprekken. Elke zorgaanbieder
die voldoet aan de kwaliteitscriteria, kan aanspraak maken op financiering op grond
van de open house financiering keuzehulp bij onbedoelde zwangerschap. Met het intreden
van deze open house financiering medio 2019 kon een einde komen aan het verstrekken
van subsidie aan keuzehulpaanbieders.

De instellingssubsidie aan Siriz is parallel aan de ontwikkeling van de stimuleringsregeling
Gezonde Relaties & Seksualiteit en de open house keuzehulpverlening op een verantwoorde
wijze afgebouwd. Er is in 2017 al gesproken over afbouw van de subsidie. In 2018 is
nogmaals aan Siriz een instellingssubsidie verleend, waarbij in de toekenning op heldere
wijze te kennen is gegeven dat 2018 het laatste jaar is dat deze subsidie werd verstrekt.
Daarbij is ook aangegeven dat Siriz het jaar 2018 kon gebruiken als een overgangsjaar,
waarbij zij de subsidie ook (deels) kon gebruiken om de organisatie voor te bereiden
op de komende jaren, waarin zij geen subsidie meer zou ontvangen.

Toen duidelijk werd dat de nieuwe open house regeling later startte dan gepland (1 juni
2019 i.p.v. 1 april 2019) en pas per september 2019 extra stimuleringsregelingen werden
ingezet richting scholen via de Gezonde School, heb ik besloten om aan Siriz nog eenmaal
een overbruggingsfinanciering in de vorm van een instellingssubsidie te verstrekken.
Ik wilde het risico uitsluiten dat een organisatie na een jarenlange subsidierelatie
bijvoorbeeld medewerkers zou moeten ontslaan door onzekere financiën als gevolg van
het later starten dan gepland van onze nieuwe regeling. Ook vanwege de continuïteit
van de dienstverlening ten aanzien van keuzehulp bij onbedoelde zwangerschap achtte
ik dit van belang.

Vraag 3

Op welke gronden of met welke redenen heeft u het advies en de waarschuwingen van
uw ambtenaren met betrekking de onrechtmatige staatssteun in de wind geslagen? Is
dit op grond van inhoudelijke en overlegbare stukken en discussie geweest, of hing
dit samen met de signatuur van de organisatie in kwestie?

Antwoord 3

Staatssteun was een aandachtspunt bij meerdere subsidies van het Ministerie van VWS
en speelde al onder het vorige kabinet. Voor mij stond vanaf mijn aantreden eind 2017
vast dat de situatie die enkele jaren eerder was ontstaan niet door kon gaan en op
zorgvuldige wijze aangepast moest worden. Daarover ben ik steeds in gesprek geweest
met mijn ambtenaren. Zoals in het antwoord op vraag 2 beschreven is de subsidieverlening
aan Siriz in de afgelopen jaren afgebouwd en per 2020 volledig gestopt. Ik heb ervoor
gekozen dat in het tempo te doen zoals in het antwoord op vraag 2 beschreven.

Vraag 4

Wat is uw reactie op het feit dat Siriz na commentaar op zijn subsidieaanvraag met
posten is gaan schuiven zodat bijvoorbeeld de auto van de directeur subsidiabel bleef?

Antwoord 4

De instellingssubsidie die is verleend voor 2017 betrof activiteiten op het gebied
van preventie, online hulpverlening, ondersteuning en kennisdeling. Alleen directe
en indirecte kosten die zijn toe te rekenen aan deze activiteiten kwamen voor subsidiëring
in aanmerking. In de aanloop naar de subsidieverlening zijn door VWS vragen gesteld
over het substantiële deel van de middelen dat werd ingezet voor beheer, administratie
en andere activiteiten die als overhead werden aangemerkt. Uiteindelijk is na overleg
met Siriz het aangevraagde subsidiebedrag toegekend.

Vraag 5

Wat is uw reactie op het feit dat Siriz twee keer subsidie heeft ontvangen, zowel
van de gemeente Gouda als van het Rijk, voor dezelfde activiteit?

Antwoord 5

In 2014 heeft Siriz van VWS een subsidie van € 135.000 ontvangen voor opvang. Dit
was naast de subsidie van € 431.000 die door de gemeente Gouda was toegekend aan Siriz
voor opvang. Deze aanvullende subsidieaanvraag werd door Siriz als volgt onderbouwd:

– Reeds begroot tekort 2014 € 39.000

– Actualisering kosten € 9.000

– Uitbreiding FTE i.v.m. leveren 24-uurszorg € 135.000

VWS en de gemeente Gouda hebben in die tijd nauw contact onderhouden over de subsidieverlening
aan Siriz. In september 2015 is gesproken over een overgangsjaar in 2016, toewerkend
naar een situatie waarin de activiteiten die onder de verantwoordelijkheid van de
gemeenten vallen, ook door gemeenten worden ingekocht. Om recht te doen aan dit overgangsjaar
heeft VWS uiteindelijk nog € 35.000 als lumpsumfinanciering toegevoegd aan de instellingssubsidie
van 2016. Dit geld was bedoeld om de kosten te dekken van de cliënten die ook al in
2015 begeleiding kregen middels de subsidie van VWS, en om te voorkomen dat de gemeente
Gouda geconfronteerd werd met kosten waarop zij niet had kunnen sturen.

Vraag 6

Gaat u de onrechtmatige staatssteun terugvorderen bij Siriz of bij moederorganisatie
de Vereniging ter Bescherming van het Ongeboren Kind (VBOK)? Zo ja, op welke termijn?

Antwoord 6

Nee.

Vraag 7

In uw antwoord op vragen over seksuele gezondheid van het lid Van der Staaij geeft
u aan dat het belangrijk is dat er «een gelijk speelveld is tussen aanbieders van
educatie en voorlichting met betrekking tot seksuele gezondheid», hoe verhoudt deze
uitspraak zich tot het feit dat een van die aanbieders, Siriz, onrechtmatige staatssteun
ontving terwijl andere partijen juist gekort werden op hun subsidie?3

Antwoord 7

Ik sta uiteraard achter de uitspraak dat het belangrijk is dat er een gelijk speelveld
is tussen aanbieders van educatie en voorlichting met betrekking tot seksuele gezondheid.
Ik ben van mening dat de stappen die ik daartoe de afgelopen jaren heb gezet, hieraan
hebben bijgedragen.

In het zevenpuntenplan zijn afspraken gemaakt om de collectieve preventie van onbedoelde
(tiener)zwangerschappen via het onderwijs te stimuleren, in nauwe samenwerking met
GGD GHOR Nederland, Rutgers, Soa Aids Nederland (SANL), Siriz, Stichting School en
Veiligheid en Gezonde School. Hieruit is de stimuleringsregeling Gezonde Relaties
& Seksualiteit voortgekomen. Scholen kunnen gebruik maken van een financiële bijdrage
van maximaal € 5.000 per schoollocatie, om meer aandacht te besteden aan dit thema.
Dit bedrag mag worden gebruikt voor taakuren voor een Gezonde School-coördinator.
Ook kan de school bijvoorbeeld een activiteit of lespakket aanschaffen of gastlessen
inkopen. Hiervoor zijn 25 erkende interventies beschikbaar van verschillende aanbieders,
waar de scholen zelf uit kunnen kiezen.

Zoals ik de Kamer reeds heb geïnformeerd op 4 juli 2019 (Kamerstuk 32 793, nr. 402) zat de subsidiering van zaken rondom educatie en voorlichting ten aanzien van seksualiteit
in 2019 in een overgangsfase. Zo ontvingen SANL en Rutgers nog geld voor activiteiten
die met de lesmethoden te maken hadden, bijvoorbeeld voor het delen van kennis en
andere activiteiten. In deze brief gaf ik aan dat deze activiteiten aan een staatssteuntoets
onderworpen werden, en dat dit kon betekenen dat per 2020 deze activiteiten (deels)
niet meer gefinancierd zouden worden. Per 2020 was voor deze instellingssubsidies
de staatssteuntoets afgerond en zijn alle subsidies ten bate van activiteiten die
als ongeoorloofde staatssteun zijn aangemerkt gestopt.

In diezelfde brief heb ik uw Kamer geïnformeerd dat Siriz in 2019 tot september een
subsidie van € 250.000 kreeg voor het geven van preventielessen. Deze vormde een overbruggingssubsidie
in het kader van het zevenpuntenplan, omdat pas in september 2019 extra stimuleringsregelingen
werden ingezet richting scholen via de Gezonde School. Ook de subsidie aan Siriz is
per 2020 gestopt.