Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Wassenberg over de export van dolfijnen naar een pretpark in China

Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) (ontvangen 28 september
2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 2868.

Vraag 1

Kent u de berichten «Dolfinarium stopt met showelementen in voorstellingen» en «In
diervriendelijker Dolfinarium hoeven dolfijnen geen kunstjes te doen, maar critici
zijn niet blij»?1 2

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat het Dolfinarium acht dolfijnen (tuimelaars), twee walrussen en twee
zeeleeuwen verkoopt aan het park Hainan Ocean Paradise in China?

Antwoord 2

Ik heb van het Dolfinarium begrepen dat zij voornemens zijn acht dolfijnen, twee walrussen
en twee zeeleeuwen aan een Chinese dierentuin over te dragen.

Vraag 3

Wat vindt u ervan dat het Dolfinarium, dat officieel nog steeds over een dierentuinvergunning
beschikt, dolfijnen, walrussen en zeeleeuwen verkoopt aan een pretpark, waar dieren
nog steeds als enige taak hebben om het publiek te amuseren in shows?

Antwoord 3

Ik vind het belangrijk dat dierentuindieren die overgedragen worden goed terecht komen.
Daarom is in Artikel 4.11 van het Besluit houders van dieren vastgelegd dat een dierentuin
zich ervan moet verzekeren dat de dieren op een plek terecht komen waar wordt voldaan
aan de normen voor dierenwelzijn die ook voor Nederlandse dierentuinen gelden, bijvoorbeeld
op het gebied van huisvesting en verzorging. Dierentuindieren mogen enkel verhuizen
wanneer het welzijn op de locatie van bestemming gewaarborgd is. Ik zal erop toezien
dat het Dolfinarium zich hieraan houdt. Indien er signalen zijn dat dit niet het geval
is, wordt dit op voorhand onderzocht.

Vraag 4

Zullen de dieren die door het Dolfinarium zijn verkocht aan het pretpark ook worden
ingezet als performer in voorstellingen? Zo ja, wat vindt u ervan dat het Dolfinarium
deze dieren verkoopt met dit doel?

Antwoord 4

Het is waarschijnlijk dat de dieren deel zullen nemen aan dierpresentaties in de dierentuin
van bestemming. Ik vind het belangrijk dat dierpresentaties een duidelijk educatief
doel dienen. Educatie en conservatie moeten immers centraal staan in dierentuinen.
In Nederland staan we dierpresentaties dan ook alleen toe als deze educatief zijn.
Het ligt echter niet in mijn bevoegdheid om de dierpresentaties in China te toetsen.

Vraag 5

Deelt u de mening dat het zeer onwenselijk is dat deze dieren hiervoor ook nog eens
helemaal naar China worden gevlogen? Zo nee, kunt u dit toelichten?

Antwoord 5

Dierenwelzijn staat bij mij voorop. De dieren kunnen pas vertrekken als het zeker
is dat de Chinese dierentuin aan de Nederlandse normen voor dierenwelzijn voldoet,
zoals ik heb toegelicht bij vraag 3. Daarnaast moet dierenwelzijn tijdens transport
voldoende geborgd zijn. De dierenwelzijnseisen voor het vervoer per vliegtuig zijn
vastgelegd in internationale normen (LAR – live animal regulations) van de IATA (International
Air Transport Association).

Vraag 6

Ziet u mogelijkheden om de uitvoer van de dolfijnen, zeeleeuwen en walrussen naar
het Chinese pretpark tegen te houden?

Antwoord 6

Het Dolfinarium moet voldoen aan de geldende regelgeving, anders kunnen de dieren
niet vertrekken. Dit geldt voor alle dierentuinen die dieren willen overdragen aan
een andere partij. Als een dierentuin zich hier niet aan houdt, kan gehandhaafd worden
op het niet naleven van artikel 4.11 van het Besluit houders van dieren of op betreffende
veterinaire en CITES-regelgeving.3

Wanneer het Dolfinarium zich houdt aan de geldende regelgeving, zie ik geen mogelijkheid
of reden om de overdracht van de dieren tegen te houden.

Vraag 7

Welke regels, zoals uit een transportverordening, gelden voor de export van de dolfijnen,
zeeleeuwen en walrussen? Welke exportdocumenten zijn er vereist voor de export van
deze dieren? Bent u bereid deze exportdocumenten, evenals de aanvraag voor de uitvoer
van deze dieren met de Kamer delen?

Antwoord 7

Voor de export voor deze dieren geldt veterinaire en CITES-regelgeving4, en worden eisen op het gebied van dierenwelzijn gesteld.

Voor dolfijnen en walrussen, die worden beschermd onder het CITES-verdrag, is bij
uitvoer een CITES exportvergunning nodig. CITES reguleert de internationale handel
in bedreigde plant- en diersoorten om uitsterven van de soorten in het wild te voorkomen.
Voor het verkrijgen van een vergunningen dient de legale herkomst van de dieren te
worden aangetoond. Ook eist CITES dat de dieren vervoerd worden in overeenkomst met
de IATA-normen voor dierenwelzijn tijdens transport.5

Zeeleeuwen worden niet beschermd onder het CITES-verdrag. Voor deze soort zijn dan
ook geen CITES documenten nodig om de dieren te exporteren.

Bijgevoegd vindt u de CITES exportvergunningen die aan het Dolfinarium zijn verstrekt
en bijbehorende aanvraag.6

Kort voordat dieren daadwerkelijk op transport gaan, vindt een veterinaire keuring
plaats. Deze keuring is nodig voor het verkrijgen van een veterinair certificaat.
Het veterinair certificaat is een verklaring waarin staat dat de dieren gezond zijn
en niet aan een (dier)ziekte lijden, en geeft aan dat de dieren aan de gezondheids-
en importeisen van het land van bestemming voldoen. Zonder dit certificaat kunnen
de dieren niet naar China geëxporteerd worden.

Los van de CITES- en veterinaire regelgeving, moet worden voldaan aan artikel 4.11
uit het Besluit houders van dieren, waarin staat dat een dierentuin zich ervan moet
hebben verzekerd dat de ontvangende partij de dieren houdt, huisvest en verzorgt volgens
de normen die voor Nederlandse dierentuinen gelden. Voordat de dieren kunnen vertrekken,
wordt onderzocht of hieraan voldaan wordt.

Vraag 8

Hoe controleren de Nederlandse autoriteiten of de opvanglocatie in het land van bestemming
geschikt is voor de dieren en welke inhoudelijke eisen daar gelden? Hoe waarborgt
de Chinese wetgeving het welzijn van dolfijnen in gevangenschap?

Antwoord 8

Een dierentuin draagt zelf de verantwoordelijkheid om zich ervan te verzekeren dat
de dieren op een geschikte locatie terecht komen. De Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO.nl) ziet er, in het kader van handhaving op het Besluit houders van
dieren, op toe dat dierentuinen voldoende onderzoek naar de locatie van bestemming
doen. Als er twijfel bestaat of een partij die dieren ontvangt voldoet aan de eisen
die gesteld zijn in het Besluit houders van dieren, kan RVO.nl aanvullend onderzoek
doen. RVO.nl kan daarbij bijvoorbeeld extra informatie bij de dierentuin opvragen
of contact opnemen met expertgroepen, zoals EAZA (European Association of Zoos and
Aquaria), EAAM (European Association of Aquatic Mammals) of vergelijkbare organisaties
in andere delen van de wereld om een betrouwbaar beeld te krijgen van de situatie
in de nieuwe dierentuin.

De wetgeving in het land van bestemming is in dit kader dus niet relevant, omdat de
ontvangende partij moet voldoen aan de normen voor het houden, huisvesten en verzorgen
van de dieren die voor dierentuinen zijn vastgelegd in de Nederlandse regelgeving.

Vraag 9

Bent u bereid zich in te zetten om deze dieren niet naar een pretpark in China te
laten gaan, maar naar een opvangcentrum in Europa met meer semi-natuurlijke leefomstandigheden?
Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

Zie het antwoord op vraag 6.

Vraag 10

Kunt u bevestigen dat het Dolfinarium door zal gaan met het organiseren van shows?
Kunt u bevestigen dat daarbij niet wordt uitgesloten dat dieren nog steeds onnatuurlijk
gedrag moeten gaan vertonen?

Antwoord 10

Het is dierentuinen toegestaan om educatieve dierpresentaties te geven. Daarbij is
het van belang dat natuurlijk gedrag centraal staat en er een duidelijke en eenduidige
educatieve boodschap wordt uitgedragen. Het Dolfinarium moet zich hier, net als alle
andere dierentuinen in Nederland, aan houden. De invulling van de dierpresentaties
in het Dolfinarium is ook onderdeel van de afspraken die ik met de dierentuin heb
gemaakt. Deze afspraken heb ik op 27 augustus jl. met uw Kamer gedeeld als bijlage7 bij de Verzamelbrief Dierenwelzijn (Kamerstuk 28 286, nr. 1212).

Vraag 11

Kunt u bevestigen dat moderne dierentuinen hun bestaansrecht mede ontlenen aan hun
bijdrage aan het behoud van bedreigde diersoorten? Zo ja, in welk opzicht draagt het
Dolfinarium Harderwijk bij aan het soortbehoud van de gehouden soorten? Welke in het
Dolfinarium gehouden dolfijnsoorten worden met uitsterven bedreigd?

Antwoord 11

Iedere dierentuin in Nederland moet bijdragen aan de instandhouding van diersoorten
zoals is vastgelegd in artikel 4.10 van het Besluit houders van dieren. Dit is van
toepassing op de diersoorten die door de dierentuin gehouden worden en geldt niet
specifiek voor soorten die met uitsterven worden bedreigd. Het Besluit houders van
dieren benoemt drie verschillende activiteiten waarmee dierentuinen invulling kunnen
geven aan deze verplichting. Een dierentuin moet aan ministens één van deze activiteiten
deelnemen. Eén van de activiteiten die genoemd wordt is het deelnemen aan programma’s
met betrekking tot het fokken van dieren in gevangenschap, het herstel van de populatie
of het herintroduceren van soorten in hun natuurlijke omgeving. Daarnaast kunnen dierentuinen
deelnemen aan onderzoek dat gunstige gevolgen heeft voor het behoud van diersoorten,
of dieren uit opvangcentra en in beslag genomen dieren opvangen.

Iedere dierentuin werkt in een beleidsprotocol uit hoe zij invulling geeft aan deze
verplichting. Dit beleidsprotocol wordt beoordeeld wanneer een dierentuin een vergunning
aanvraagt. Ook het beleidsprotocol van het Dolfinarium is voor afgifte van de dierentuinvergunning
beoordeeld.

Vraag 12

Hoe wordt de educatieve waarde van het Dolfinarium gemeten en in effectiviteit vergeleken
met andere vormen van educatie aangaande zeezoogdieren?

Antwoord 12

Wanneer een dierentuin een dierentuinvergunning aanvraagt, dient een beleidsprotocol
met betrekking tot het educatieve programma aangeleverd te worden. Dit wordt beoordeeld
door RVO.nl. Bij de beoordeling van een aanvraag kan RVO.nl de deskundigen van de
visitatiecommissie dierentuinen raadplegen voor advies. De visitatiecommissie dierentuinen
voert dan een visitatie uit ten aanzien van de vergunningsaanvraag, inclusief het
beleidsprotocol, en brengt hierover advies uit aan RVO.nl. Het educatieve programma
is een zwaarwegend onderdeel van dit advies en wordt getoetst aan de meest recente
inzichten op het gebied van welzijn van dierentuindieren, educatie en conservatie
onder meer gebaseerd op wetenschappelijke literatuur en expertise die beschikbaar
is binnen expertgroepen, zoals EAZA.

Vraag 13

Wat vindt u van de opmerking van de directeur van het Dolfinarium, die in de NPO radio1-uitzending
van Blok & Toine op 19 april niet uitsloot dat het Dolfinarium in de toekomst weer
actief met de dolfijnen gaat fokken?8

Antwoord 13

Het zou onwenselijk zijn als het Dolfinarium met de overgebleven dieren zou fokken.
Het aantal beschikbare plekken voor dolfijnen in Europese dierentuinen is immers beperkt.
Dat maakt het moeilijk om binnen Europa geschikte huisvesting te vinden voor nieuwe
of verhuizende dolfijnen.

Bovendien vind ik het belangrijk dat, wanneer het Dolfinarium met de dolfijnen fokt,
dit bijdraagt aan de instandhouding van de diersoort. De Europese dierentuinorganisatie
EAZA coördineert onder meer het Europese instandhoudingsprogramma EEP (EAZA Ex situ
Programme) van tuimelaar dolfijnen. Het EEP draagt zorg voor een gezonde en genetisch
gevarieerde populatie van verschillende diersoorten binnen Europese dierentuinen,
en zorgt dat er niet meer dieren geboren worden dan noodzakelijk voor het instandhoudingsprogramma.
De dieren in het Dolfinarium maken geen onderdeel uit van het EEP.

Vraag 14

Deelt u de mening dat het zeer onwenselijk zou zijn als er nu dieren naar China worden
gevlogen om de overige dieren meer ruimte te geven en er vervolgens wel met de overgebleven
dieren wordt gefokt? Kunt u dit toelichten?

Antwoord 14

Zoals aangegeven in mijn antwoord op vraag 13, is het onwenselijk als het Dolfinarium
met de aanwezige dieren fokt.

Vraag 15

Kent u het bericht «Gaat Dolfinarium in Harderwijk kopje onder door «rendementsobsessie»
van zijn Spaanse eigenaar?»9

Antwoord15

Ja.

Vraag 16

Kunt u zich herinneren dat u in antwoord op schriftelijke vragen heeft geschreven
dat het Dolfinarium al in 2017 toezegde om de huidige koepelshow aan te passen, en
dat dit in 2019 nog niet was gebeurd?10 Kunt u zich herinneren dat u in 2019 opnieuw aangaf om concrete afspraken te maken
met het Dolfinarium? Kunt u zich herinneren dat de Visitatiecommissie Dierentuinen
in 2020 vernietigend oordeelde over de verblijven, de shows en het gebrek aan educatie
in het Dolfinarium? Zo ja, kunt u aangeven op grond waarvan u nog steeds vertrouwen
heeft dat het Dolfinarium de gemaakte afspraken nu wel nakomt?

Antwoord 16

Momenteel worden de afspraken omgezet naar vergunningsvoorschriften die aan de dierentuinvergunning
van het Dolfinarium worden verbonden. Als onderdeel van de vergunningvoorschriften
van de dierentuinvergunning van het Dolfinarium zijn de gemaakte afspraken dan handhaafbaar.
Ik zal er dan ook op toezien dat het Dolfinarium de afspraken nakomt. Het Dolfinarium
heeft een deel van de afspraken reeds geïmplementeerd, door bijvoorbeeld de dierpresentaties
aan te passen.

Vraag 17

Hoe vaak mag het Dolfinarium gemaakte afspraken nog schenden en verbeteringen in dierenwelzijn
op de lange baan schuiven voor u zelf ingrijpt?

Antwoord 17

Zie mijn antwoord op vraag 16.

Vraag 18

In het licht van de vorige vraag: wat vindt u het voornemen van het Dolfinarium om
pas vanaf 2029 te beginnen met het vergroten van de bassins voor de zeezoogdieren
in het Dolfinarium?11

Antwoord 18

De dierverblijven in het Dolfinarium moeten significant verbeteren, waarmee het Dolfinarium
tegemoetkomt aan de bevindingen van de visitatiecommissie dierentuinen. Het Dolfinarium
moet dan ook zo snel mogelijk starten met het doorvoeren van verbeteringen in de huidige
dierverblijven. Ik realiseer mij dat het ontwerpen en bouwen van compleet nieuwe verblijven
tijd kost. Daarom heb ik in de afspraken onderscheid gemaakt tussen verbeteringen
die op de korte en op de lange termijn gerealiseerd kunnen worden.

Het Dolfinarium moet de dieren per direct meer uitdaging bieden, door bijvoorbeeld
verrijkingselementen aan het verblijf toe te voegen. Ook moeten er onder meer natuurlijke
elementen aan de verblijven toegevoegd en de Steller zeeleeuwen krijgen de mogelijkheid
om dieper te duiken. Deze aanpassingen dienen uiterlijk in respectievelijk 2024 (natuurlijke
elementen) en 2026 (diepte) te zijn verwezenlijkt. Als het Dolfinarium de wijzigingen
niet of niet tijdig doorvoert, zal ik handhavend optreden.

Op termijn moet het Dolfinarium de verblijven van de dieren compleet vernieuwen. Deze
aanpassingen moet uiterlijk in 2029 gerealiseerd zijn. Dit betekent dus dat het Dolfinarium
niet pas in 2029 kan beginnen met het aanpassen van de verblijven.

Vraag 19

Vindt u dat de geringe grootte en de geringe diepte van de bassins, waar de Visitatiecommissie
Dierentuinen al zware kritiek op had, na de verkoop van acht dolfijnen, twee zeeleeuwen
en twee walrussen wel voordoet aan alle eisen voor dierenwelzijn van dolfijnen en
andere zeezoogdieren? Zo ja, kunt u uiteenzetten of onderbouwen waarom u tot deze
conclusie komt?

Antwoord 19

De verhuizing van een aantal dieren doet niets af aan de bevindingen van de visitatiecommissie
dierentuinen en staat los van de eisen die ik aan het Dolfinarium stel.

Vraag 20

Kunt u bevestigen dat er in de afgelopen zes jaar geen cent is gestoken in het aanpassen
van de verouderde dierenbedrijven in het Dolfinarium, terwijl er wel geld was voor
een aantal waterattracties? Zo ja, hoe oordeelt u daarover? Zo nee, hoeveel geld is
er de afgelopen zes jaar geïnvesteerd in het verbeteren van de verouderde dierenverblijven/bassins
en wat is hiervan het resultaat?

Antwoord 20

Dierentuinen moeten zich continu blijven ontwikkelen om aan de meest recente inzichten
op het gebied van dierenwelzijn, educatie en conservatie te voldoen. Dit vraagt flinke
investeringen vanuit de dierentuinen zelf. Uit het kritische rapport van de visitatiecommissie
dierentuinen blijkt dat het Dolfinarium zich de afgelopen jaren onvoldoende heeft
ontwikkeld. Het Dolfinarium committeert zich er via de afspraken die ik met ze heb
gemaakt aan om de komende jaren de benodigde investeringen alsnog te doen.

Vraag 21

Wat vindt u ervan dat het Dolfinarium nu de coronapandemie aangrijpt om investeringen
in verbeteringen van de dierenverblijven/bassins uit te stellen, terwijl het bedrijf
ook in de jaren die voorafgingen aan de coronapandemie geen cent uitgaf aan het verbeteren
van de verblijven/bassins?12

Antwoord 21

De financiële situatie van dierentuinen heeft geen invloed op de eisen die ik stel
aan het welzijn van dierentuindieren. Bij het maken van de afspraken met het Dolfinarium
staat het welzijn van de dieren dan ook voorop.

Vraag 22

Deelt u de constatering dat het Dolfinarium impliciet heeft toegegeven geen dierentuin
te zijn, toen het bedrijf begin 2019 het lidmaatschap van de Nederlandse Vereniging
van Dierentuinen heeft opgezegd? Past de motivatie van het Dolfinarium om zich meer
te willen ontwikkelen in de richting van een «vrijetijdspark met een breder aanbod
dan dat van een traditioneel dierenpark» volgens u meer bij een pretpark of een dierentuin?
Kunt u dit toelichten?

Antwoord 22

In het Besluit houders van dieren staat vastgelegd wanneer een instelling een dierentuin
is en daarom verplicht in het bezit moet zijn van een vergunning. Zo lang het Dolfinarium
op grond van het Besluit houders van dieren kwalificeert als een vergunningplichtige
dierentuin, zijn ze gebonden aan de voorschriften voor het houden en tentoonstellen
van dieren in dierentuinen. Deze voorschriften gelden voor iedere houder van een dierentuinvergunning,
dus zowel voor dierentuinen die lid zijn van de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen
als dierentuinen die geen lid zijn.

Vraag 23

Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?

Antwoord 23

Ja.