Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Haga over het bespioneren van burgers door ambtenaren

Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
13 september 2021).

Vraag 1

Bent u bekend met de conclusies van het onderzoek van NHL Stenden Hogeschool in Leeuwarden
en de Rijksuniversiteit Groningen waaruit in mei bleek dat Nederlandse gemeenten op
grote schaal meekijken met burgers op sociale media?

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Bent u voorts bekend met de berichten «Ambtenaren spioneren op social media van Delftenaren»
en «Delft stopt met online volgen van inwoners: wel risico voor openbare orde»?1 2

Antwoord 2

Ja.

Vraag 3

Klopt het dat het spioneren met onder meer nepaccounts illegaal is en gemeenten flinke
boetes -opgelegd door de Autoriteit Persoonsgegevens- kan opleveren? Graag een toelichting
hierop.

Antwoord 3

Het onderzoek van NHL Stenden Hogeschool en de Rijksuniversiteit Groningen laat zien
dat monitoring van social media in vrijwel alle gemeenten plaats vindt, maar dat de
doelen, middelen en manieren van social media gebruik uiteenlopen. Als bij monitoring
persoonsgegevens worden verwerkt, mag dat alleen binnen de kaders van de AVG. Handhaving
vindt door de Autoriteit Persoonsgegevens plaats en kan tot boetes leiden.

Vraag 4

Deelt u de mening dat het volgen van socialmedia-accounts die een gevaar kunnen vormen
voor de openbare orde en veiligheid een taak is van de politie en niet van ambtenaren
die voor Sherlock Holmes willen spelen? Graag een toelichting.

Antwoord 4

Zoals ik reeds beantwoordde bij soortgelijke vragen van uw lid mw. Leijten (ingezonden
25 mei 2021, met kenmerk 2021Z08830) valt te constateren dat de digitalisering van de samenleving eraan bijdraagt dat
veiligheids- en leefbaarheidsvraagstukken zich ook naar de online wereld verplaatsen.
We zien, zo gaf ik bij die beantwoording ter illustratie tevens aan, dat wijkagent,
buurtwerk en jongerenwerker hun werkzaamheden hierdoor ook online gaan verrichten.
Zowel de gemeente als de politie hebben derhalve wettelijke taken in het kader van
de handhaving van openbare orde en veiligheid. Deze worden dus ook online uitgeoefend.
Dit geschiedt binnen de kaders en grenzen van de Gemeentewet, Politiewet en aanverwante
wetgeving, waaronder ook de privacywetgeving. Daar waar sprake is van opsporing van
strafbaar gedrag berust deze taak bij de politie, die daarbij optreedt onder gezag
van het OM.

Vraag 5

Klopt het dat gemeenten wachten op een protocol van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken waarin staat hoe ambtenaren het beste om kunnen gaan met openbare informatie
over inwoners? Zo ja, wanneer verwacht u dat gemeenten over dat protocol kunnen beschikken?

Antwoord 5

Om bewustwording te vergroten beoogt het kabinet versterking en professionalisering
te bereiken van de expertise binnen overheidsorganisaties. We ontwikkelen daarom een
handreiking Monitoring waarin we aangeven hoe de departementen, gemeenten en uitvoeringsinstanties
binnen de kaders van de AVG kunnen monitoren. Ik verwacht deze handreiking aan het
einde van het jaar aan te kunnen bieden.

Vraag 6

Deelt u de mening dat informatie vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken voor
gemeenten van groot belang is, daar uit onderzoek blijkt dat gemeenteambtenaren zich
er vaak niet van bewust zijn dat ze de wet overtreden?

Antwoord 6

Het onderzoek van NHL Stenden Hogeschool en de Rijksuniversiteit Groningen laat zien
dat men nog onvoldoende bewust is van de kaders van de AVG. Hoewel gemeenten een eigen
verantwoordelijkheid hebben om wettelijke regels na te leven, ook bij de verwerking
van persoonsgegevens, zie ik het als taak van de rijksoverheid om hen daarin te ondersteunen.

Vraag 7

Bent u bekend met het feit dat privacywaakhond Autoriteit Persoonsgegevens de Delftse
situatie zorgelijk noemt vanwege het gegeven dat gemeenten en overheden mensen absoluut
niet zomaar mogen volgen? Zo ja, hoe gaat u een einde maken aan deze illegale spionagepraktijken
bij gemeenten? Graag een gedetailleerd antwoord.

Antwoord 7

Ja. De Autoriteit persoonsgegevens houdt toezicht op de naleving van de AVG en geeft
met deze uitspraak een stevig signaal. Gemeenten hebben echter hun eigen verantwoordelijkheid
om wettelijke regels na te leven. Het blijft dan ook aan de gemeenten zelf om waar
nodig organisatorische en technische maatregelen te nemen en processen aan te passen.
Wanneer naleving en intern toezicht tekort schieten, zal ik hier in mijn gesprekken
met de VNG en gemeenten aandacht voor vragen. We ontwikkelen daarnaast een handreiking
Monitoring waarin we aangeven hoe de departementen en uitvoeringsinstanties binnen
de kaders van de AVG kunnen monitoren.