Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Wassenberg over het bericht dat de hobbyvisserijsector op school reclame maakt

Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media) (ontvangen 7 juli
2021).

Vraag 1

Kent u het bericht «Vissen met Enzo Knol»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat op basisschool De Balein in De Rijp op verzoek van Sportvisserij Nederland
opnames zijn gemaakt van een les over vissen met als doel de hobbyvisserij te promoten?
Zo nee, hoe zit het dan?

Antwoord 2

Het klopt dat opnames zijn gemaakt van een les over vissen. Over het doel van de les
kan ik geen uitspraken doen.

Vraag 3

Erkent u dat in deze casus duidelijk sprake is van promotiedoeleinden voor de hobbyvisserij?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 3

Het is niet aan de overheid om een uitspraak te doen of er in deze casus sprake is
van promotie voor de hobbyvisserij. De basisschool heeft gegeven de grondwettelijke
vrijheid van onderwijs (artikel 23) de vrijheid om vanuit zijn onderwijskundige visie,
doordachte keuzes te maken om bepaalde lesmaterialen te gebruiken of juist uit te
sluiten, te ontwikkelen, aan te bieden, of samen te werken met partijen en (maatschappelijke)
organisaties die scholen lesmateriaal aanbieden. Ook zijn organisaties die materialen
publiceren en aanbieden zelf verantwoordelijk voor de inhoud en toonzetting daarvan.

Vraag 4

Hoe duidt u deze casus in relatie tot de commerciële belangen van mediapartners VIS
TV en Enzo Knol?

Antwoord 4

Het commerciële mediabedrijf VIS TV en vlogger Enzo Knol zijn op initiatief van de
vereniging Sportvisserij Nederland uitgenodigd om een les over vissen voor leerlingen
in groep 8 te filmen en deze vervolgens aan te bieden als lesmateriaal voor andere
scholen in Nederland. De basisschool De Balein heeft autonomie in haar keuze voor
het te gebruiken lesmateriaal, ook voor wat betreft lesmateriaal dat wordt aangeboden
door een derde partij zoals de vereniging Sportvisserij Nederland. VIS TV en Enzo
Knol moeten zich aan de mediawet houden als zij een commerciële mediadienst op aanvraag
(YouTubekanaal) uitvoeren. Zij zijn samen met de vereniging Sportvisserij Nederland
verantwoordelijk voor de inhoud en toonzetting van de desbetreffende online les.

Vraag 5

Hoe verhoudt deze casus zich volgens u tot de strekking van het convenant over sponsoring
in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs voor de jaren 2020–2022?2

Antwoord 5

Zie antwoord bij vraag 6.

Vraag 6

Kunt u uitsluiten dat in deze casus inbreuk wordt gemaakt op de volgende passage uit
het sponsorconvenant: «Zo mag in (digitale) lesmaterialen en (digitale) leermiddelen geen (impliciete) reclame
voorkomen en mag daarin geen sprake zijn van onvolledige of subjectieve informatie»? Zo ja, waar blijkt dat uit? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

Met het onderwijs en bedrijfsleven zijn inderdaad afspraken gemaakt in het convenant
over sponsoring. Er is in de online les geen sprake van reclame of promotie van materialen
die leerlingen aanzet tot de koop of gebruik van een bepaald merk of product. De basisschool
De Balein heeft vanuit eigen onderwijskundige visie ervoor gekozen gebruik te maken
van de lesmethode van de vereniging Sportvisserij.

Vraag 7

Bent u op de hoogte van het feit dat vissen stress en pijn kunnen ervaren, zeker wanneer
ze door middel van een scherpe haak door hun bek uit het water worden getrokken?

Antwoord 7

Er is in (internationaal) wetenschappelijke kring veel discussie over de vraag of
vissen pijn kunnen ervaren. In Nederland wordt ernaar gestreefd om leed bij vissen
zo veel mogelijk te vermijden.

Sportvisserij Nederland heeft een Gedragscode3 opgesteld waarin is opgenomen dat sportvissers verplicht zijn met zorg en respect
met vissen om te gaan. Het is aan Sportvisserij Nederland om hier toezicht op te houden.

Vraag 8

Wat is in deze als «gastles» verpakte reclamecampagne voor de hobbyvisserij gezegd
over dierenwelzijn en biodiversiteit?

Antwoord 8

De overheid vertrouwt de professionaliteit van de scholen bij het maken van doordachte
keuzes voor inzet van bepaalde lesmethodes.

Vraag 9

Is deze reclamecampagne voor de hobbyvisserij op enige wijze inhoudelijk getoetst
op elementen als misleiding en commerciële belangen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

Het is niet aan de rijksoverheid om lesmateriaal inhoudelijk te toetsen. Ook de inhoud
en toon van dit specifieke lesmateriaal is dan ook de verantwoordelijkheid van de
samensteller. De keuze om gebruik van dit lesmateriaal te maken is aan de school.

Vraag 10

Bent u alsnog bereid om door een onafhankelijke partij een inhoudelijke toets te laten
uitvoeren op deze als «lesmateriaal» verpakte reclamecampagne? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 10

Besturen, scholen en leraren zijn verantwoordelijk voor de beoordeling van, en aanspreekbaar
op, de kwaliteit van door hen gebruikte lesmaterialen, gastlessen en excursies, ook
als die worden georganiseerd of gefaciliteerd door derden, zoals bedrijven of (maatschappelijke)
sectoren. Er zijn verschillende afwegings-mechanismen om ervoor te zorgen dat dit
gebeurt op een manier die bij de school past en uiteraard ook binnen de grenzen van
de wet. Hierbij spelen met name het interne toezicht en de medezeggenschap een rol.

De inspectie houdt toezicht op het onderwijs, inclusief door derden georganiseerde
of gefaciliteerde elementen van onderwijs die binnen de wettelijke onderwijstijd onder
de verantwoordelijkheid van de school plaatsvinden. Als de inspectie signalen krijgt
dat er zaken gebeuren die mogelijk strijdig zijn met de wet- en regelgeving, dan kan
de inspectie het schoolbestuur daarop aanspreken. In het sponsorconvenant onderwijs
wordt bovendien aangegeven dat er geen promotie voor bedrijven mag voorkomen in lesmateriaal.
Hiermee wordt de onafhankelijkheid van het lesmateriaal gewaarborgd. Daarom achten
wij een verdere verscherping van de toezichthoudende rol van de inspectie op dit thema
overbodig.

Vraag 11

Is aan de ouders van deze kinderen vooraf om toestemming gevraagd voor deelname aan
deze reclamecampagne voor de hobbyvisserij? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 11

Navraag bij de school leert dat aan de ouders van de kinderen vooraf toestemming is
gevraagd voor deelname aan de les waarbij is aangegeven dat leerlingen in beeld zouden
komen. Verder heeft de school gehandeld conform het privacyreglement van Blosse onderwijs
waar ook basisschool De Balein deel van uitmaakt en dat ook voor basisschool De Balein
geldt.

Vraag 12

Is de kinderen (en hun ouders) vooraf expliciet de mogelijkheid voorgelegd om niet
deel te nemen aan deze reclamecampagne voor de hobbyvisserij? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 12

Dit is volgens de school niet expliciet gebeurd. Ouders hadden dit bij het vooraf
toestemming vragen wel zelf kunnen aangeven.

Vraag 13

Is aan de ouders van deze kinderen vooraf om toestemming gevraagd voor het maken van
beeldmateriaal dat later door de hobbyvissers gebruikt zal worden voor de promotie
van hun dieronvriendelijke hobby? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 13

Zie antwoord bij vraag 11.

Vraag 14

Hoe gaat u voorkomen dat Sportvisserij Nederland ook andere Nederlandse basisscholen
gaat lastigvallen met deze als «lesmateriaal» verpakte reclamecampagne?

Antwoord 14

Het is niet de rol van de overheid om hierin te sturen. Gegeven de grondwettelijke
vrijheid van onderwijs (artikel 23), de autonomie van scholen en de professionele
ruimte van leraren, bemoeit de overheid zich niet met de keuze van scholen voor het
te gebruiken lesmateriaal. Alleen op hoofdlijnen worden in kerndoelen en eindexamens
de inhoudelijke eisen aan het onderwijs vastgesteld. Het is de verantwoordelijkheid
van scholen zelf om hun lesmaterialen te kiezen om het curriculum in de praktijk vorm
te geven. Dat kan via methoden, additionele lesmaterialen, zelf ontwikkeld lesmateriaal
en combinaties daarvan. Het staat elke partij vrij om lesmaterialen te ontwikkelen
en aan te bieden. Het is niet aan de overheid om bepaalde lesmaterialen uit te sluiten.

Vraag 15

Deelt u de mening dat vissers, jagers, vertegenwoordigers van de bioindustrie en andere
dieronvriendelijke sectoren niets te zoeken hebben op scholen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 15

Zie antwoord bij vraag 14.