Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Kent over het Jaarverslag 2020 van de Inspectie SZW

Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen 10 juni
2021).

Vraag 1

Wat is uw reactie op het Jaarverslag 2020 van de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(SZW)? Wat is uw reactie op de door de Inspectie geconstateerde overtredingen in de
verschillende sectoren?

Antwoord 1

De overtredingen die door de Inspectie SZW in het Jaarverslag worden geconstateerd
in de verschillende sectoren herken ik. De coronapandemie heeft een grote impact gehad
op de arbeidsmarkt, en dus op het werkgebied en de werkwijze van de Inspectie SZW.
Zo kreeg de Inspectie SZW 7.700 coronameldingen over besmettingsrisico’s op de werkvloer.
Vanwege het grote maatschappelijke belang heeft de Inspectie SZW deze meldingen opgepakt
en daarop effectief geïntervenieerd. Zo is ingezet op voorkomen van besmetting op
de werkvloer. Om het mogelijk te maken steviger op te kunnen treden heb ik door middel
van de Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 de bevoegdheden van de Inspectie SZW verruimd.
De Inspectie SZW kan werkzaamheden van werkgevers stilleggen als zij in ernstige mate
niet de maatregelen nemen om besmettingsrisico’s te verkleinen of voorkomen. Door
de aandacht voor Covid-19 kreeg, zoals vermeld in het Jaarverslag, ook de kwetsbare
positie van arbeidsmigranten meer aandacht. Zij hebben een verhoogde kans op alle
arbeidsrisico’s. Een onevenredig groot deel van de coronameldingen (20%) betrof arbeidsmigranten.
Afgelopen jaar is op initiatief van het kabinet het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten
aangesteld, dat onder andere heeft geleid tot de oprichting van het Samenwerkingsplatform
Arbeidsmigranten en COVID-19 waarin de Inspectie SZW ook is vertegenwoordigd. Ik verwacht
dat dit initiatief ook een belangrijke impuls zal geven aan het verbeteren van de
werk- en leefomstandigheden van arbeidsmigranten en in het bijzonder het voorkomen
van Covid-19 besmettingen onder arbeidsmigranten. Verder is ook de daling in het aantal
ongevalsmeldingen herkenbaar. Dit zal mede terug te leiden zijn tot het gevoerde kabinetsbeleid
om zoveel mogelijk thuis te werken.

Vraag 2

Wat is uw reactie op het feit dat bij 100% van de onderzochte werkgevers van maaltijdbezorgers
overtredingen werden geconstateerd?

Antwoord 2

De Inspectie SZW houdt risicogericht en programmatisch toezicht op de naleving van
arbeidswetten zoals de Wet minimumloon en minimumvakantietoeslag (Wml), de Arbeidstijdenwet
(Atw) en de Wet arbeid vreemdelingen (Wav). Sinds 2019 besteedt de Inspectie SZW bijzondere
aandacht aan de risico’s die samenhangen met maaltijdbezorging zoals arbeid door minderjarigen,
arbeidsveiligheid, illegale tewerkstelling en onderbetaling. In 2020 heeft de Inspectie
SZW 22 verschillende werkgevers van maaltijdbezorgers geïnspecteerd. Bij elk van deze
werkgevers zijn één of meerdere overtredingen geconstateerd. Deze inspecties vonden
plaats naar aanleiding van concrete meldingen over niet-naleving van arbeidswetten.
Dit verklaart het handhavingspercentage van 100%.

Vraag 3

Kunt u meer informatie geven over deze geconstateerde overtredingen? Welke overtredingen
vonden er precies plaats? Welke stappen zijn er gezet naar aanleiding van deze overtredingen?

Antwoord 3

Tijdens inspecties van werkgevers van maaltijdbezorgers zijn verschillende overtredingen
geconstateerd met betrekking tot oneerlijk werk en ongezond en onveilig werk, zoals
onderbetaling, contante betaling, geen of onjuiste registratie van arbeidstijden,
te lange werktijden, niet toegestane arbeid door minderjarigen, illegale tewerkstelling,
het treffen van onvoldoende maatregelen tegen agressie en geweld en werkdruk. Naar
aanleiding van deze overtredingen zijn verschillende handhavingsinstrumenten ingezet,
zoals waarschuwingen en boetes. Daarbij heeft de Inspectie SZW steeds gekeken naar
de feiten en omstandigheden van het specifieke geval.

Vraag 4

Waarom vinden er volgens u zoveel overtredingen plaats in de maaltijdbezorging?

Antwoord 4

Zoals ik bij het antwoord op vraag 2 heb aangegeven, was het handhavingspercentage
zo hoog omdat dit concrete meldingen over niet-naleving van arbeidswetten betrof.
Meer in algemene zin nam de vraag naar en het aanbod van maaltijdbezorging toe. Een
deel van de bedrijven zoekt dan naar manieren om bezorgkosten van hun maaltijden te
reduceren, bijvoorbeeld via de inzet van jongeren, vreemdelingen en zwartwerkers.
De Inspectie SZW heeft dit mechanisme beschreven in de Staat van eerlijk werk 2019.
Corona heeft dit verder versterkt.

Vraag 5

Welke stappen neemt u richting de controle van werkgevers van maaltijdbezorgers nu
u bekend bent met deze cijfers? Gaat de Inspectie hier nu meer op controleren?

Antwoord 5

Vanwege de aard en omvang van de arbeidsrisico’s besteedde de Inspectie SZW de afgelopen
jaren aandacht aan de naleving van arbeidswetten in de maaltijdbezorging. Als gevolg
van de toegenomen druk op deze sector en de vorig jaar geconstateerde overtredingen
investeert de Inspectie SZW in 2021 extra hierop. Dit jaar zet de Inspectie SZW in
op het versterken en verankeren van de naleving van de wet- en regelgeving door werkgevers
van maaltijdbezorgers. Speciale aandacht gaat uit naar maaltijdbezorging door jeugdigen
onder de 16 jaar. De Inspectie SZW zet verschillende instrumenten in om maatschappelijk
effect te bereiken, zoals inspecties en een communicatiecampagne gericht op jeugdige
maaltijdbezorgers. Ook wordt samengewerkt met de lokale politie en gemeente, zoals
in Rotterdam, met als doel om de veiligheid van het werk van jeugdige maaltijdbezorgers
te bevorderen.

Vraag 6

Welke beleidsmogelijkheden ziet u om maaltijdbezorgers beter tegen dit soort overtredingen
te beschermen?

Antwoord 6

Aanpassing van de regelgeving heeft er inmiddels toe geleid dat expliciet is opgenomen
dat door jeugdigen onder de 16 jaar geen maaltijden mogen worden bezorgd op commerciële
basis. Het is de verantwoordelijkheid van werkgevers om veilig en gezond te werken
en om de wet- en regelgeving na te leven en werknemers goed voor te lichten. Ter ondersteuning
van werkgevers worden verschillende instrumenten ingezet, zoals bij het in kaart brengen
van de risico’s per bedrijf via de campagne Route naar RI&E.

Vraag 7

Deelt u de mening dat de wettelijke werktijden voor 14- en 15-jarigen zijn opgesteld
om deze kinderen te beschermen en daarom gehandhaafd zouden moeten worden? Zo ja,
hoe gaat u ervoor zorgen dat werkende kinderen in de maaltijdbezorging beter beschermd
worden?

Antwoord 7

Om 14- en 15-jarigen te beschermen tegen de risico’s bij maaltijdbezorging is het
vanaf 1 juli 2020 expliciet verboden om kinderen onder de 16 jaar zelfstandig en op
commerciële basis maaltijden te laten bezorgen. De Inspectie SZW houdt risicogericht
toezicht op de naleving van nieuwe regelgeving en kan bij overtreding van het verbod
direct een bestuurlijke boete opleggen.

Vraag 8

Deelt u de mening dat de werkgever moet zorgen voor een zo veilig mogelijke werkomgeving
en dus ook voor de medewerkers in de maaltijdbezorging? Hoe ziet u daarop toe? Welke
criteria zijn er voor de arbeidsomstandigheden van maaltijdbezorgers?

Antwoord 8

De werkgever is ervoor verantwoordelijk dat de Arbowet- en regelgeving wordt nageleefd.
Hij moet aan een aantal verplichtingen voldoen om een zo veilig en gezond mogelijke
arbeidssituatie te creëren voor zijn werknemers, en voor hemzelf. Dat kan onder meer
door deugdelijke arbeidsmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen ter beschikking
te stellen en door goede instructie en voorlichting te geven. Daarbij gaat het bijvoorbeeld
om veilige, goed onderhouden vervoersmiddelen, verkeerstrainingen en verzekeringen.
De branche is in gesprek over keurmerken voor bezorgrestaurants. De Inspectie SZW
ziet toe op de naleving, zoals in het antwoord op vraag 5 nader is toegelicht.

Vraag 9

Hoe zit dit met bezorgers die vanwege een schijnconstructie zzp’er zijn? Hoe komen
zij aan veilig werkmateriaal?

Antwoord 9

De bepalingen van het Arbobesluit die maatregelen voor arbeidsrisico’s voorschrijven
zijn ook voor zzp’ers van toepassing. In de situatie waarin een zelfstandige alleen
werkt is een deel van deze regels van toepassing, namelijk alleen die regels die gaan
over ernstige risico’s. Afhankelijk van het risico moet een zzp’er de juiste persoonlijke
beschermingsmiddelen gebruiken. Of de werkgever daarvoor verantwoordelijk is of de
zzp’er zelf is afhankelijk van de situatie. Bij haar risicogerichte toezicht bekijkt
de Inspectie SZW de feiten en omstandigheden van het individuele geval.

Vraag 10

Hebben maaltijdbezorgers die zzp’ers zijn ook de mogelijkheid om een melding te doen
over hun opdrachtgever bij de Inspectie SZW? Zo ja, welke misstanden melden deze zzp’ers?
Zo nee, hoe worden hun klachten dan in behandeling genomen?

Antwoord 10

Bij de Inspectie SZW kan iedereen klachten en signalen melden over mogelijke overtreding
van de arbeidswetten waarop de Inspectie SZW toeziet. Meldingen kunnen ook anoniem
worden gedaan. Het interne proces omvat registratie, analyse en triage van meldingen.
De Inspectie SZW verwijst mensen met meldingen op terreinen buiten haar eigen domein
waar mogelijk door naar andere organisaties zoals vakbonden en het Juridisch Loket.

Vraag 11

Heeft u gezien dat in Spanje maaltijdbezorgers verplicht worden om koeriers in dienst
te nemen?1 Hoe kijkt u aan tegen de wetgeving die in Spanje wordt getroffen? Zou deze wetgeving
ook toepasbaar zijn in Nederland?

Antwoord 11

Ik heb dit gezien. De wetgeving in Spanje lijkt ertoe te leiden dat vermoed wordt
dat bepaalde vormen van platformwerk op basis van een arbeidsovereenkomst worden uitgevoerd
waarbij de bewijslast bij de werkgever komt te liggen. Eerder berichtte ik uw Kamer
dat vanwege specifieke kwetsbaarheden van platformwerkers het kabinet gestart is met
de uitwerking van een rechtsvermoeden om te onderzoeken of en in hoeverre een rechtsvermoeden
de positie van platformwerkers kan versterken.2 Daarom volg ik met interesse de ontwikkelingen in Spanje en hoe de regelgeving daar
verder wordt geoperationaliseerd.