Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van der Lee over het bericht ‘Ophef over het gebruik van ‘foute’ Chinese zonnepanelen’

Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking), mede
namens de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (ontvangen 18 mei 2021).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 2376.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Ophef over gebruik van «foute» Chinese zonnepanelen»?1

Antwoord 1

Ja. Vooropgesteld staat dat het kabinet niet over gegevens beschikt in hoeverre de
in Nederland gebruikte panelen polysilicium uit Xinjiang is verwerkt. Zoals bekend
maakt het kabinet zich ernstig zorgen over de mensenrechtensituatie in China en Xinjiang.
Nederland spreekt zich in alle relevante fora uit tegen deze zorgwekkende situatie
en pleit onder andere voor betekenisvolle en ongehinderde toegang voor onafhankelijke
waarnemers zoals de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN tot Xinjiang.

Het kabinet hecht er groot belang aan dat alle Nederlandse bedrijven die internationaal
ondernemen de OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen (OESO-richtlijnen)
en de UN Guiding Principles on Business and Human Rights (UNGP’s) naleven. Het kabinet zet daarom ook in op een brede gepaste zorgvuldigheidsverplichting
voor bedrijven, bij voorkeur op Europees niveau. Tevens wijst het kabinet bedrijven
actief op de risico’s van zakendoen in Xinjiang. Gezien de verdenkingen beschreven
in internationale rapporten en de beperkte mogelijkheden voor bedrijven om gepaste
zorgvuldigheid toe te passen, kan beëindiging van de betrekkingen met een zakelijke
relatie in Xinjiang passend zijn.

Vraag 2

Wat is, in aanvulling op eerder ingediende vragen door het lid Van den Nieuwenhuijzen2, uw reactie op het bericht dat ook op de Nederlandse markt zonnepanelen zijn verkocht
waarbij mogelijk Oeigoerse dwangarbeid is ingezet in de productieketen? Wat gaat u
ondernemen om dit te voorkomen?

Antwoord 2

Het kabinet deelt de grote zorgen van de Kamer over de berichtgeving. Het kabinet
verwacht van alle Nederlandse bedrijven die internationaal ondernemen dat zij de OESO-richtlijnen
en de UNGP’s naleven.

Het kabinet verwacht dan ook van bedrijven dat ze de risico’s in hun waardeketen in
kaart brengen en adresseren. Dit geldt ook voor bedrijven in de zonne-energiesector.
Als deze bedrijven onvoldoende zicht kunnen krijgen op de kwaliteit van hun keten
en gegeven de ernstige verdenkingen beschreven in internationale rapportages, kan
beëindiging van de betrekkingen met een zakelijke relatie passend zijn. De branchevereniging
Holland Solar heeft aangegeven samen met de SER de mogelijkheden te zullen onderzoeken
voor hun leden om toe te treden tot het IMVO-convenant voor hernieuwbare energie.
Tevens zal het Ministerie van Buitenlandse Zaken nader in contact treden met de zonne-energiesector
over de zorgen die het kabinet en de sector beide hebben over dwangarbeid naar aanleiding
van de berichtgeving hierover. Daarbij zullen de verantwoordelijkheden van de sector
worden benadrukt, en de wijze waarop de overheid de sector kan bijstaan.

In oktober 2020 heeft het kabinet de beleidsnota «Van voorlichten tot verplichten:
een nieuwe impuls voor internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemerschap»
(Kamerstuk 26 485, nr. 337) met uw Kamer gedeeld. In de nota staat dat het kabinet inzet op een brede gepaste
zorgvuldigheidsverplichting voor bedrijven, bij voorkeur op Europees niveau. Over
de vorderingen heb ik op 11 februari 2021 aan uw Kamer gerapporteerd (Kamerstuk 26 485, nr. 364). Een brede gepaste zorgvuldigheidsverplichting voor bedrijven is een instrument
om achterblijvers te bewegen, zeker voor sectoren waar tot op heden onvoldoende eigen
initiatief is genomen. Verwacht wordt ook dat bindende maatregelen, zoals verplichte
gepaste zorgvuldigheid, bedrijven kunnen stimuleren om de lat op het gebied van IMVO
hoger te leggen.

Verder organiseerde het Ministerie van Buitenlandse Zaken samen met VNO-NCW op 19 april
2021 een digitale bijeenkomst over de IMVO-risico’s van zakendoen in Xinjiang voor
NL bedrijven die actief zijn in China. Tijdens deze digitale bijeenkomst hebben verschillende
experts bedrijven geïnformeerd over de situatie in de regio, het proces van gepaste
zorgvuldigheid, en de IMVO-risico’s rondom zakendoen in Xinjiang. Aan de bijeenkomst
namen ongeveer honderd vertegenwoordigers van verschillende sectoren van het Nederlandse
bedrijfsleven deel, waaronder een brancheorganisatie en meerdere bedrijven uit de
zonne-energiesector zoals Holland Solar, SolarProf, Naga Solar, IBC Solar.

Ik zal voorts de kwestie opbrengen tijdens de RBZ Handel van 20 mei aanstaande. Tevens
heb ik de kwestie besproken met mijn Franse collega Riester en zal ik de kwestie bespreken
met Eurocommissaris Reynders.

Vraag 3

Zijn er concrete aanwijzingen dat gebruik wordt gemaakt van dwangarbeid bij de winning
of verwerking van polysillicium in Xinjiang?

Antwoord 3

Het rapport van Horizon Advisory «The CCP’s forced labour program» zegt hier aanwijzingen voor te hebben. Zoals uit de berichtgeving van Volkskrant
en Trouw van 17 mei jl. blijkt, verscheen half mei ook het rapport «In Broad Daylight»3. Het kabinet neemt deze onderzoeksbevindingen uiteraard, waar relevant, mee in verdere
stappen.

Op dit moment zijn mij geen andere concrete aanwijzingen bekend over gebruik van dwangarbeid
bij de winning of verwerking van polysilicium in Xinjiang. Het kabinet heeft geen
eigenstandige informatiepositie hieromtrent.

Vraag 4

Voor welke andere producten wordt polysillicium ook gebruikt? Bij welke producten
die Nederland importeert is er sprake van een hoge kans dat polysillicium afkomstig
uit Xinjiang wordt gebruikt?

Antwoord 4

Naast zonnepanelen wordt polysilicium ook gebruikt in siliconen, silanen, aluminium
legeringen, ijzer- en staalproductie. Concrete producten waar deze halffabricaten
in worden verwerkt zijn bijvoorbeeld Li-on batterijen en halfgeleidercomponenten die
gebruikt worden in elektrische apparaten. Voor alle producten die Nederland importeert
die polysilicium of een (half)fabricaat op basis van polysilicium bevatten, bestaat
de kans dat dit polysilicium afkomstig is uit Xinjiang.

Vraag 5

Kunt u inzicht geven in de wereldmarkt voor polysillicium? In welke landen wordt deze
grondstof gewonnen en verwerkt? Welk aandeel heeft China, en Xinjiang in het bijzonder,
in de wereldwijde productie?

Antwoord 5

Volgens mediabronnen kwam in 2020 circa 75 procent van de wereldproductie aan polysilicium
uit China4. Van de totale Chinese productie kwam ongeveer 237.000 MT uit de Xinjiang regio.
Dit betreft 52 procent van de totale Chinese productie en 42 procent van de productie
wereldwijd5.

Vraag 6

Klopt het dat minstens 80% van de zonnepanelen in Nederland uit China komt en de overige
20% deels in China wordt gemaakt? Zo ja, deelt u de mening dat deze mate van concentratie
van leveranciers ongewenst is en een vorm van enkelzijdige afhankelijkheid betreft
waar het recente non-paper van Nederland en Spanje over strategische autonomie het
over heeft?

Antwoord 6

Uit onderzoek van DNE Research blijkt dat 86 procent van de importwaarde van zonnepanelen
in de Rotterdamse haven in 2020 uit China kwam. Een deel daarvan wordt geïmporteerd
in Nederland en een deel wordt doorgevoerd naar andere Europese landen. Het is niet
uit te sluiten dat de overige 14 procent ook grondstoffen of onderdelen uit China
bevat.

In het licht van de discussie over open strategische autonomie wordt gekeken naar
eventuele afhankelijkheden die er op dit moment bestaan, en met name of eventuele
afhankelijkheden de mogelijkheid tot het borgen van publieke belangen in gevaar brengen.
Of sprake is van een ongewenste afhankelijkheid is niet zomaar te concluderen op basis
van macro-cijfers over de import van goederen. Hierbij gaat het voor Nederland primair
om afhankelijkheden binnen de vitale processen of in specifieke sectoren (zoals medische
producten) en in relatie tot het voorkomen van ongewenste situaties die bijvoorbeeld
de nationale veiligheid zouden kunnen aantasten. Hiervoor is een grondige analyse
nodig (op Europees niveau) waartoe Nederland ook oproept in het recente non-paper
samen met Spanje. Vervolgens is maatwerk nodig om die afhankelijkheden effectief aan
te pakken.

Dat neemt niet weg dat ook in de bredere maatschappelijke context aandacht moet blijven
voor (grotendeels) eenzijdige afhankelijkheden.

Vraag 7

Welke mogelijkheden ziet u om de diversificatie van de wereldwijde productie van zonnepanelen
te bevorderen? Welke rol kunnen de Nederlandse overheid en de Europese Commissie hierbij
spelen? Welke specifieke beleidsinstrumenten kunnen hiervoor worden ingezet?

Antwoord 7

Het inrichten van de waardeketens is een aangelegenheid van de marktpartijen.

Voor wat betreft de diversificatie van die waardeketens met het oog op het adresseren
van strategische afhankelijkheden, geldt dat handelsbeleid kan bijdragen aan het faciliteren
hiervan, zoals nader uiteen gezet in de kamerbrief over de kabinetsinzet in de EU
Trade Policy Review (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2197) en het BNC fiche over de mededeling van de Commissie «Een open, duurzaam en assertief
handelsbeleid» (Kamerstuk 22 112, nr. 3073).