Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Hijink over het voorstel in de gemeente Oldenzaal om de huishoudelijke verzorging uit de Wmo te halen

Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 23 november
2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 491

Vraag 1, 2 en 3

Hoe oordeelt u over de aangenomen motie in de gemeente Oldenzaal waarin opgeroepen
wordt om de huishoudelijke verzorging uit de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015
(Wmo 2015) te halen en onderdeel te maken van de bijzondere bijstand?1

Deelt u de mening dat deze motie in strijd is met de Wmo 2015 en dat een gemeente
niet zomaar kan beslissen om de huishoudelijke zorg stop te zetten, omdat zij de wettelijke
plicht heeft mensen te helpen die zorg en ondersteuning nodig hebben?

Wat vindt u ervan dat als gevolg van uitvoering van deze motie alleen mensen die in
aanmerking komen voor bijzondere bijstand nog maar gebruik kunnen maken van de huishoudelijke
zorg?

Antwoord 1, 2 en 3

Het voornemen om huishoudelijke hulp uit de Wmo 2015 te halen en onderdeel te maken
van de bijzondere bijstand staat haaks op de uitgangspunten van de wet en is niet
toegestaan. Dit is ook bevestigd in jurisprudentie van de Centrale Raad van Beroep
(mei 2016).2

De Wmo 2015 verplicht gemeenten tot het doen van zorgvuldig onderzoek naar de persoonlijke
omstandigheden van iemand die zich meldt met een behoefte aan maatschappelijke ondersteuning.
Als hieruit blijkt dat een cliënt is aangewezen op ondersteuning, moet de gemeente
een bijdrage aan die ondersteuning leveren die in de betreffende situatie passend
is. Huishoudelijke hulp kan voor cliënten een passende maatwerkvoorziening zijn en
mag dan ook niet op voorhand worden uitgesloten.

Vraag 4

Deelt u de mening dat huishoudelijke verzorging de basis is van de zorg en dat het
wegvallen van deze zorg kan leiden tot verarming, vereenzaming, extra belasting voor
mantelzorgers, een hoger risico op vallen en daardoor juist mogelijk tot duurdere
zorg?

Antwoord 4

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de ondersteuning van mensen die niet op eigen
kracht of met hulp vanuit hun sociaal netwerk zelfredzaam zijn. Het bieden van hulp
bij het huishouden aan cliënten voor wie dit passende ondersteuning is, valt onder
de verantwoordelijkheden die gemeenten hebben op grond van de Wmo 2015.

Vraag 5

Gaat u contact opnemen met de gemeente Oldenzaal? Zo ja, welke middelen heeft u tot
uw beschikking om de gemeente van dit slechte plan af te houden? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5

Ik heb reeds contact gehad met de gemeente Oldenzaal. De gemeente heeft mij geïnformeerd
over hun plannen omtrent de Wmo 2015 en huishoudelijke hulp. Oldenzaal wil samen met
andere gemeenten onderzoeken of zij huishoudelijke hulp kunnen overhevelen van de
Wmo 2015 naar de bijzondere bijstand.

Zoals uitgelegd in het antwoord op vraag 1, 2 en 3 is het voornemen om huishoudelijke
hulp uit de Wmo 2015 te halen en onderdeel te maken van de bijzondere bijstand niet
in lijn met het wettelijk kader. Bij het doorzetten van dit voornemen ben ik genoodzaakt
interbestuurlijk toezicht in te zetten. Dit is inmiddels bekend bij de gemeente Oldenzaal.
Ik ga er echter van uit dat dit niet nodig blijkt te zijn en dat Oldenzaal uit eigen
beweging besluit dit plan niet door te zetten.

Vraag 6

Zijn er meer gemeenten die overwegen de huishoudelijk zorg uit de Wmo te halen? Zo
ja, kunt u hier een overzicht van geven?

Antwoord 6

Er zijn mij geen situaties bekend van gemeenten die van plan zijn de huishoudelijke
hulp uit de Wmo te halen.

Vraag 7, 8 en 9

Vindt u het wenselijk dat gemeenten over willen gaan tot dergelijke dramatische besluiten,
aangezien zij met tekorten kampen op het sociaal domein?

Welke verband ziet u tussen lokale voorstellen zoals deze en de toenemende tekorten
die gemeenten ervaren als gevolg van de invoering van het abonnementstarief? Bent
u bereid gemeenten tegemoet te komen zodat doldrieste ingrepen zoals het schrappen
van de huishoudelijke zorg voorkomen kunnen worden?

Kunt u aangeven wanneer u de monitor naar de Kamer stuurt over de gevolgen van de
tekorten in het sociaal domein?3

Antwoord 7, 8 en 9

Ik vind het goed als gemeenten zelf nadenken over maatregelen om meer grip te krijgen
op financiën in het sociaal domein, maar maatregelen die niet in lijn zijn met het
wettelijk kader acht ik uiteraard onwenselijk en zijn niet toegestaan.

Zoals ook aangegeven bij de plenaire behandeling van het abonnementstarief vind ik
het belangrijk dat de effecten van het abonnementstarief goed worden gevolgd. Samen
met de VNG en cliëntenorganisaties is daarom een monitor ontworpen die de komende
jaren de (brede) effecten van de maatregel in beeld brengt. Zowel de ontwikkelingen
in het aantal unieke cliënten, als de financiële effecten van de invoering van het
abonnementstarief worden gevolgd door middel van het monitoronderzoek. Op basis van
de uitkomsten uit het monitoronderzoek zal ik jaarlijks met de VNG het gesprek hierover
voeren. In dit gesprek wordt – mede in het licht van de motie Hijink c.s.4 – besproken of het wenselijk is maatregelen te treffen als blijkt dat sprake is van
ongewenste effecten die niet of onvoldoende door gemeenten kunnen worden beïnvloed
binnen de hen toekomende beleidsruimte.

Op 23 oktober is de tweede monitorrapportage naar de Tweede Kamer verzonden.5 Deze rapportage bevat kwantitatieve en kwalitatieve data over het jaar 2019. Op basis
van de monitor concludeer ik dat de kosten van het abonnementstarief binnen de verwachte
kosten ten tijde van het regeerakkoord blijven (€ 290 mln.) en dat de ontwikkeling
aansluit bij het beoogde doelen van de maatregelen, in het bijzonder om de stapeling
van zorgkosten voor middeninkomens te verminderen. Er worden op dit moment daarom
geen aanvullende maatregelen genomen. Ik zie dan ook geen verband tussen lokale voorstellen
als deze en de invoering van het abonnementstarief.

Tegelijkertijd stel ik ook vast dat gemeenten zich grote zorgen maken over de bredere
financiële context waar zij zich momenteel in bevinden. Uit de monitor blijkt ook
dat verschillende gemeenten mogelijkheden onderzoeken om de uitgaven te beperken in
de Wmo. Ik heb oog voor deze zorgen. Gemeenten en Rijk staan immers voor een gezamenlijke
opgave. Mede op verzoek van (en samen met) de VNG wil ik daarom de komende periode,
ten behoeve van een volgend kabinet, gezamenlijk maatregelen verkennen die bijdragen
aan een betere sturing op de uitgaven in de Wmo.