Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden van Brenk en Laçin over de piek in legionellabesmettingen

Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en Waterstaat), mede
namens de Minister voor Medische Zorg (ontvangen 29 oktober 2020). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 262.

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Piek besmettingen legionella: in juli bijna 100 mensen
in ziekenhuis»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe verklaart u de piek in legionellabesmettingen die in juli 2020 te zien is ten
opzichte van voorgaande jaren?

Antwoord 2

De piek in het aantal patiënten met een longontsteking door legionella in juli 2020
hangt samen met de weersomstandigheden. Juni was een warme maand en eind juni en in
juli waren er lokaal zware regenbuien. Uit Nederlands en internationaal onderzoek
blijkt dat er een duidelijke relatie is tussen de weersomstandigheden en het aantal
legionellose meldingen. Aangenomen wordt dat de bacterie bij bepaalde weersomstandigheden
(flinke buien bij warm weer) beter kan overleven in de lucht. Omgevingsbronnen die
legionella verspreiden in de buitenlucht kunnen daardoor tot meer besmettingen leiden.
Ook in andere jaren, bijvoorbeeld in juni en september 2018 en augustus 2019, waren
vergelijkbare pieken te zien die samenhingen met de weersomstandigheden.

Vraag 3

Kunt u de uitspraak van het RIVM toelichten, dat stelt dat de piek in het aantal besmettingen
niet gerelateerd is aan het weer openstellen van gebouwen en voorzieningen na de lockdown?
En kunt u toelichten of en waarom dit al met zekerheid is te zeggen?

Antwoord 3

De GGD heeft ook in juli op de gebruikelijke wijze bronopsporing gedaan bij patiënten
met een longontsteking door legionella. Bij deze bronopsporing worden mogelijke bronnen
in kaart gebracht waaraan patiënten waren blootgesteld. Dit gebeurt onder andere via
een interview met de patiënt aan de hand van een vragenlijst. Verneveling van leidingwater
bij openbare gebouwen en voorzieningen die eerder wegens de lockdown niet in gebruik
waren, zoals kantoren, scholen, sauna’s of sportfaciliteiten, werden in deze periode
niet genoemd door de patiënten als mogelijke bron. Tijdens het warme weer noemde een
klein aantal patiënten een bezoek aan een zwembad, maar dit aandeel was niet hoger
dan andere jaren.

Vraag 4

Kunt u toelichten waarom het RIVM bij voorbaat al stelt dat de toename vooral komt
door veranderende weersomstandigheden?

Antwoord 4

Op basis van informatie uit de bronopsporing van de GGD en diverse kenmerken en geografische
patronen van de spreiding van de patiënten stelt het RIVM vast dat de weersomstandigheden
een rol spelen bij de toename. De GGD en het RIVM blijven tijdens een dergelijke stijging
echter alert op mogelijke signalen die kunnen duiden op een uitbraak door een gemeenschappelijke
bron. Daar werden geen aanwijzingen voor gezien in juli 2020.

Nederlanders reisden in 2020 echter minder vaak naar het buitenland en ziekte door
legionella na een buitenlandse reis werd dan ook minder vaak gezien dan andere jaren.
Doordat meer mensen in eigen land bleven, kan dit wel invloed hebben gehad op het
aantal mensen dat in eigen land ziek werd door legionella. Er waren echter geen clusters
bij Nederlandse accommodaties, en ook lijkt het aantal patiënten dat vooraf in een
Nederlandse accommodatie verbleef, en dus eventueel tijdens het verblijf is besmet,
niet hoger dan andere jaren. Deze informatie is voor de zomer van 2020 echter nog
niet helemaal compleet.

Vraag 5

Bent u bereid om meer onderzoek te faciliteren, nu het RIVM stelt dat er meer onderzoek
nodig is «om te weten wat de bronnen zijn die belangrijk zijn bij de verspreiding
bij dat regenachtige weer»?

Antwoord 5

Er zijn aanwijzingen dat flinke regenbuien bij warm weer, een potentiële bron van
legionella zouden kunnen zijn. Zoals aangegeven bij vraag 2 en 3 vermoedt het RIVM
dat de piek in het aantal patiënten met een longontsteking door legionella in juli
2020 samenhangt met de weersomstandigheden. Uit Nederlands en internationaal onderzoek
blijkt dat er een duidelijke relatie is tussen de weersomstandigheden en het aantal
legionellose meldingen. Verder onderzoek om vast te stellen wat de specifieke bronnen
zijn die een rol spelen bij de verspreiding van legionellabacteriën bij regenachtig
weer beperkt zich eigenlijk tot het verzamelen van gegevens van meer gevallen in de
toekomst, op de manier zoals nu al gebeurt, door bronopsporing. Het RIVM is gericht
op het zo goed mogelijk in kaart brengen van potentiële bronnen van legionellaverspreiding
en neemt daarin de link met de weersomstandigheden mee.

Vraag 6

Bent u bereid te investeren, bijvoorbeeld via een met regelmaat terugkerende campagne,
in de kennis van de bevolking over de mogelijke oorzaken en preventie van legionella,
zeker nu corona de volle aandacht heeft?

Antwoord 6

Op de website van het RIVM2 en de website van de rijksoverheid3 is goede informatie beschikbaar voor de preventie van legionella. Daarnaast attenderen
de drinkwaterbedrijven hun klanten onder meer via hun websites op het belang van het
doorspoelen van de kraan na vakantie. Voorlichting over preventie van legionella in
algemene zin levert weinig aanknopingspunten op, omdat het risico op legionella door
blootstelling aan leidingwater thuis zeer beperkt is. Op plaatsen waar mogelijk meer
risico is, zoals in ziekenhuizen, hotels, sauna’s of zwembaden, worden al preventieve
maatregelen genomen om legionellabesmettingen te voorkomen, en zijn geen aanvullende
maatregelen door de bezoeker nodig, zodat geen extra publieksvoorlichting nodig is.

Vraag 7

Bent u bereid om de mogelijkheid van een legionellabesmetting onder de aandacht te
brengen bij artsen en verpleegkundigen, aangezien men in deze tijd bij longklachten
vooral geënt zal zijn op een mogelijke coronabesmetting?

Antwoord 7

Er zijn geen aanwijzingen dat legionellabesmettingen in deze tijd vaker over het hoofd
worden gezien. Wanneer vervolgdiagnostiek bij ernstige klachten of longontsteking
na een negatieve coronatest wordt ingezet, is een test op legionellose nu al één van
de logische vervolgstappen. Volgens de richtlijn van longartsen dienen patiënten met
ernstige longontsteking in het ziekenhuis altijd getest te worden op legionella voor
het bepalen van het juiste antibioticabeleid4. Aangezien de risicogroep (ouderen, mensen met comorbiditeit) overlapt met die van
corona kan attendering van zorgverleners op de toename van besmettingen met legionella
nuttig zijn.

Op 6 augustus werd daarom in het wekelijkse verslag van het signaleringsoverleg van
het RIVM aan professionals in de infectieziektebestrijding, waaronder medische microbiologen,
aandacht besteed aan het verhoogde aantal patiënten met een legionella-infectie in
de maand juli.