Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Beckerman over de projecten ‘Heft in Eigen Hand’ en ‘Eigen Initiatief’

Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
17 augustus 2020).

Vraag 1

Bent u op de hoogte van het feit dat meerdere bewoners in het aardbevingsgebied die
in 2016 zijn gestart met de projecten «Heft in Eigen Hand» en «Eigen Initiatief»,
waarbij zij zelf de regie zouden hebben om hun huis veilig te maken, vastlopen vanwege
verschillende oorzaken? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 1

Bij het programma Heft in Eigen Hand/Eigen Initiatief (hierna: Heft/EI) stelt de NCG
bewoners in de gelegenheid als particulier opdrachtgever de versterkingsmaatregelen
en eventuele andere verbouwingen aan hun huis of gebouw zelf uit te laten voeren.
Daarmee hebben zij zelf de regie over de versterking. De bewoner kiest zelf de aannemer
en wordt gedurende het traject geadviseerd door een bouwbegeleider vanuit de NCG.
Tijdens het proces wordt in bouwteamverband gewerkt. In zo’n bouwteam zit naast de
aannemer en de bouwbegeleider ook een constructeur.

Het programma kent een aantal complexe projecten met hele specifieke vraagstukken.
Binnen de kaders en mogelijkheden van het programma wordt intensief gewerkt aan een
uitkomst die voor de bewoner passend is. Het uitgangspunt is altijd een veilige woning.
Een sloop-nieuwbouwsituatie of vertrek naar een ander adres is daarbij in sommige
situaties mogelijk.

Er wordt zo veel mogelijk rekening gehouden met de wensen en behoeften van de bewoners.
In de meeste gevallen lukt het om hier overeenstemming over te bereiken. Bij de adressen
waar dat niet direct lukt, wordt bekeken hoe tot een oplossing kan worden gekomen.
Het klopt dat er met een aantal bewoners nog gesprekken lopen. Het beeld dat er adressen
zijn waar de versterking vastloopt herken ik niet.

Vraag 2

Kunt u in een overzicht weergeven wat de stand van zaken is van de deelnemers in deze
projecten? In welk stadium bevinden zij zich? Hoeveel mensen wonen inmiddels in een
veilig huis? Hoeveel mensen zitten momenteel in een andere woning, omdat hun huis
nu wordt versterkt? Hoeveel mensen zijn vastgelopen? Om welke redenen?

Antwoord 2

In het programma Heft/EI zitten 272 adressen. Deze adressen hebben op vijf adressen
na een opname en beoordeling gehad. Op dit moment is voor 26 adressen het hele proces
afgerond, wat betekent dat de bewoners van die adressen inmiddels een woning op norm
hebben. Voor 62 adressen is reeds tijdelijke huisvesting geregeld. Deze adressen zijn
in uitvoering. De overige adressen zijn in overleg met de bewoner in voorbereiding
op uitvoering.

Vraag 3

Welke regels en instructies hebben bouwbegeleiders, architecten en constructeurs meegekregen
bij aanvang van deze projecten? Hoe vaak zijn die veranderd in de afgelopen jaren?
Hoe komt het dat bewoners steeds te maken krijgen met verschillende regels? Waarom
zijn de kaders en regels niet helder en transparant en worden deze niet met de bewoners
op papier gedeeld?

Antwoord 3

De bouwbegeleiders, architecten en constructeurs werken volgens de kaders versterken.
Deze kaders zijn van toepassing op de hele versterkingsopgave. Daarnaast heeft Heft/EI
nog een aantal specifieke kaders die voortvloeien uit toezeggingen aan de bewoners
hierover bij de start van het programma. Dit ziet bijvoorbeeld op de te hanteren NPR.

De overgang van de versterkingsopgave van de private organisatie CVW naar de publieke
NCG heeft ertoe geleid dat een aantal aanpassingen in het administratieve proces zijn
doorgevoerd, aangezien de publieke organisatie aan andere regels en processen is gehouden
dan een private partij. Dat heeft begin dit jaar in ca. 15 à 20 dossiers tot vertraging
geleid. Waar die vertraging voor bewoners tot budgettaire problemen dreigde, is gewerkt
met voorschotten en garantstellingen door de NCG. Inmiddels is het publieke proces
ingeregeld. Tijdens de overgang zijn de inhoudelijke kaders niet aangepast.

Vraag 4

Welke achtergrond hebben bouwbegeleiders? Zijn allen in het bezit van voldoende kennis
om bewoners goed bij te staan? Zijn zij onafhankelijk? Voor wie zouden zij zich moeten
inzetten? Voor de bewoners of de veroorzakers/betalende partij? Kunt u uitleggen waarom
bewoners het gevoel krijgen dat sommige aannemers en bouwbegeleiders elkaar goed kennen?
Waarom lijkt het soms dat er onderlinge afspraken worden gemaakt?

Antwoord 4

De bouwbegeleiders hebben een bouwkundige opleiding en veel praktijkervaring met het
begeleiden van particuliere bewoners in bouwprojecten. Door hun ervaring kennen zij
de bouwwereld in het Noorden goed. De opdracht van de bouwbegeleiders is de deelnemende
bewoners bij te staan, inhoudelijk te adviseren en in de uitvoering te begeleiden.
Daarnaast is hun opdracht de kaders versterken adequaat toe te passen.

De bouwbegeleiders zijn sinds 1 januari jl. contractueel verbonden met de NCG. Voor
die tijd waren zij contractueel verbonden met de NAM. Sinds de start van het programma
in 2017 worden de bouwbegeleiders functioneel door de NCG aangestuurd. De bouwbegeleiders
hebben geen zakelijke verbindingen met betrokken marktpartijen in het project. De
bouwbegeleider is er voor de bewoner.

Vraag 5

Begrijpt u dat bewoners het vertrouwen kwijt raken wanneer bouwbegeleiders of de Nationaal
Coördinator Groningen (NCG) dingen zeggen als «Dit is het voorstel: Take it or leave
it», «Jullie zijn te persoonlijk betrokken, gelukkig vliegen wij het rationeel aan»,
«Regel maar vast een extra ton bij de bank, je krijgt tenslotte een nieuw huis» of
«Als je geen eigen bijdrage van een ton levert, krijg je een kleiner huis»?

Antwoord 5

Het is de taak van de bouwbegeleider om bewoners de kaders die bij Heft/EI van toepassing
zijn goed uit te leggen, en daarbij aan te geven waar mogelijkheden liggen en ook
wat niet mogelijk is. Uiteraard met begrip voor de situatie en standpunt van de bewoner.
Ik herken de geciteerde uitspraken en toonzetting daarvan dan ook niet als de manier
waarop de NCG en bouwbegeleiders bewoners tegemoet treden.

Wel kan ik mij goed voorstellen dat het voor bewoners teleurstellend is als blijkt
dat hun wensen niet zijn in te passen binnen de kaders versterken. Zoals aangegeven
in mijn antwoord op vraag 1, wordt in die gevallen bekeken hoe tot een oplossing kan
worden gekomen.

Vraag 6

Hoeveel bouwbegeleiders zijn er die geen contractverlenging krijgen omdat zij niet
bereid zijn mee te werken aan het uitwringen van bouwbudgetten? Hoeveel van deze bouwbegeleiders
hebben aangegeven dat zij het gevoel hebben gedupeerden in de steek te laten? Kunt
u uw antwoord toelichten?

Antwoord 6

Er zijn op dit moment tien bouwbegeleiders werkzaam in het programma Heft/EI. Eén
van hen neemt binnenkort afscheid van de NCG om redenen die losstaan van het project.
De in uw vraag besloten suggestie dat sprake zou zijn van het «uitwringen van bouwbudgetten»
herken ik niet.

Vraag 7

Deelt u de mening dat alle gedupeerden recht hebben om terug te krijgen wat ze hadden?
Wat vindt u ervan dat mensen het gevoel hebben dat naarmate de jaren vorderen, zij
steeds minder krijgen? Wat gaat u eraan doen om te zorgen dat mensen ook krijgen wat
ze hadden?

Antwoord 7

Eén van de uitgangspunten bij Heft/EI is dat bewoners terugkrijgen wat ze hadden.
Dit uitgangspunt is en blijft ongewijzigd. Ik hecht daar waarde aan.

Vraag 8

Hoe loopt het proces van de berekening van de bouwkosten? Waarop worden de kosten
gebaseerd? Wie maakt die berekening? Wordt er door verschillende aannemers een berekening
gemaakt, dus is er sprake van marktwerking? Klopt het dat de aannemer die de versterkingskosten
berekent, ook automatisch de opdracht gegund krijgt? Kunt u uw antwoord toe lichten?

Antwoord 8

De bewoner kiest binnen Heft/EI zelf de aannemer. De bouwbegeleider adviseert daarin.
Nadat een aannemer is gekozen, wordt in een bouwteamverband gewerkt. In het bouwteam
zit ook een constructeur die de versterkingsmaatregelen heeft bepaald conform de NPR.
De gekozen aannemer stelt een uitgebreide, open begroting op. Die begroting wordt
in eerste instantie door de bouwbegeleider getoetst. De NCG toetst de begroting op
juistheid en marktconformiteit. Als de begroting akkoord is bevonden, kan de gekozen
aannemer het werk uitvoeren.

Vraag 9

Wat gebeurt er met de kosten die inmiddels steeds hoger worden, simpelweg omdat de
berekening van een tijd geleden is en alles duurder is geworden?

Antwoord 9

Budgetberekeningen die al enige tijd geleden zijn gemaakt worden geïndexeerd. Hierin
zit geen risico voor de bewoner.

Vraag 10

Klopt het dat mensen vanuit de NCG opdracht krijgen hun verhaal niet te delen? Dus
dat zij hun verhaal geheim moeten houden? Waarom is dat?

Antwoord 10

De NCG werkt niet met geheimhoudingsverklaringen. Het staat deelnemende bewoners vrij
om hun verhaal te doen.

Vraag 11

Klopt het dat de NCG opdracht heeft gekregen van het ministerie om heel scherp te
calculeren? En dat bijgebouwen niet mogen worden versterkt? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 11

Bij de versterkingsopgave worden reële en marktconforme budgetten vastgesteld, waarbij
ook ruimte is voor onvoorziene posten. De wijze van calculatie en beoordeling is niet
gewijzigd. Uit een interne toetsing door de NCG blijkt dat gedurende de laatste jaren
werkenderweg kleine interpretatieverschillen zijn ontstaan bij toepassing van de kaders
door de bouwbegeleiders. Door de kaders en uitgangspunten voor Heft/EI nogmaals vast
te stellen, borgt de NCG dat deze kaders intern en extern uniform worden toegepast.

Vrijstaande schuren zonder agrarische bestemming worden niet automatisch meegenomen
in de versterkingsoperatie. Omdat dit in de vigerende kaders van Heft/EI voorheen
niet helder was vastgelegd, heeft de NCG in 2018 ingestemd met een expliciet verzoek
van deelnemers om een vrijstaande schuur wel mee te nemen.

Vraag 12

Klopt het dat het budget voor deelnemers van deze projecten voor het betrekken van
een tijdelijke woonruimte, meer dan gehalveerd is? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 12

Sinds 1 juli jl. geldt een uniforme regeling tijdelijke huisvesting. Voorheen gold
bij Heft/EI een werkafspraak dat bewoners zelf tijdelijke huisvesting dienden te regelen.
De werkelijke kosten hiervan werden dan op declaratiebasis vergoed, tot een maximum
van € 750,– per week.

De huidige uniforme regeling is opgesteld voor alle bewoners die in de versterkingsopgave
te maken krijgen met tijdelijke huisvesting en dit zelf regelen. Deze nieuwe regeling
werkt met een lumpsum vergoeding van € 1.400,– per maand, ongeacht of deze kosten
zijn gemaakt. Maatwerk voor specifieke omstandigheden blijft mogelijk. In de nieuwe
situatie blijft voor bewoners die deelnemen aan het programma Heft/EI gelden dat zij
zelf tijdelijke huisvesting organiseren. Lukt hen dat niet, dan kunnen zij in de nieuwe
regeling gebruikmaken van speciaal gebouwde wisselwoningen. Eerder gedane toezeggingen
binnen Heft/EI worden gestand gedaan.

Vraag 13 en 14

Wat gebeurt er met een project als de aannemer failliet gaat? Hoe worden gedupeerden
dan verder geholpen?

Is er een verzekering die ervoor zorgt dat een woning altijd afgebouwd wordt, zodat
men niet tussen wal en schip raakt? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid te zorgen dat
dergelijke regeling er wel komt?

Antwoord 13 en 14

Als een aannemer failliet gaat, heeft de NCG de taak en verantwoordelijkheid om zo
snel mogelijk afspraken te maken met een vervangende aannemer die het project vervolgens
conform de gemaakte afspraken afrondt. Eventuele financiële risico’s zijn niet voor
de bewoner.

Vraag 15

Klopt het dat het enige eigen initiatief dat bewoners hebben, het zoeken naar een
wisselwoning is omdat zij geen gebruik mogen maken van speciaal gebouwde (leegstaande)
wisselwoningen? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 15

Deelnemers aan het programma Heft/EI zijn op meerdere onderdelen van de versterkingsopgave
aan zet. Zie de antwoorden op de vragen 8 en 12.

Vraag 16

Waar kunnen deelnemers van Heft in Eigen Hand en Eigen Initiatief hun klachten kwijt?
Wanneer zij nergens terecht kunnen, bent u bereid dat te initiëren?

Antwoord 16

Het programma Heft/EI is gebaseerd op een intensieve relatie tussen de bewoner en
de bouwbegeleider. Bewoners die onvoldoende gehoor krijgen bij de bouwbegeleider,
kunnen contact opnemen met de programmaleider Heft/EI. De programmaleider nodigt de
betreffende bewoners dan uit voor een gesprek om gezamenlijk tot een oplossing te
komen. Bewoners kunnen daarnaast altijd met hun klacht terecht bij de Onafhankelijke
Raadsman.

Vraag 17

Bent u bereid met de bewoners en betrokken instanties in gesprek te gaan en deze zomer
te zorgen dat er een oplossing komt?

Antwoord 17

Om uitvoering te geven aan de motie-Beckerman c.s. (Kamerstukken II 2019/20, 33 529, nr. 776) is de NCG in gesprek met deelnemers van Heft/EI, om te kijken waar knelpunten zijn
en wat eventueel nodig is voor een passende oplossing. Vanuit mijn ministerie wordt
op ambtelijk niveau bij dit gesprek aangesloten. Ik informeer uw Kamer zo snel mogelijk
over de uitvoering van deze motie.