Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Wassenberg, Bromet, Futselaar, Moorlag en Madlener over de Nederlandse inzet voor het bijenrichtsnoer

Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) (ontvangen 17 juli
2020).

Vraag 1

Kunt u bevestigen dat tijdens de vergadering van het Standing Committee on Plants,
Animals, Food and Feed (SCoPAFF) van juli 2020 gesproken zal worden over het bijenrichtsnoer,
een document dat in 2013 door de European Food Safety Authority (EFSA) is ontwikkeld
en beschrijft hoe pesticiden getoetst kunnen worden op hun schadelijkheid voor honingbijen,
wilde bijen en hommels?

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u bevestigen dat tijdens deze SCoPAFF-vergadering gesproken zal worden over vier
opties om het beschermingsniveau voor (wilde) bijen en hommels te bepalen?1

Antwoord 2

In een technisch overleg van 30 juni hebben vertegenwoordigers van de Europese Commissie,
EFSA en de lidstaten gesproken over de wijze waarop de beschermdoelen voor bijen kunnen
worden bepaald. In dit overleg heeft EFSA vier opties toegelicht voor de wijze waarop
de beschermdoelen voor bijen kunnen worden vastgesteld. Tijdens de SCoPAFF vergadering
zal hier verder over gesproken worden. Dit onderwerp staat als discussiepunt op de
agenda.

Vraag 3

Kunt u bevestigen dat wanneer er een meerderheid is voor een van de vier opties, deze
verder ontwikkeld zal worden en terecht zal komen in de herziene versie van het bijenrichtsnoer?
Kunt u bevestigen dat dit moment dus bepalend is?

Antwoord 3

Tijdens de SCoPAFF vergadering wordt aan lidstaten gevraagd om zich uit te spreken
over de wijze waarop naar hun mening de beschermdoelen het beste kunnen worden bepaald.
Er zal geen officiële besluitvorming plaatsvinden. EFSA opereert immers als een onafhankelijk
wetenschappelijk autoriteit en heeft daartoe ook een mandaat gekregen. Het ligt wel
voor de hand dat EFSA de uitkomst van de bespreking betrekt bij de verdere uitwerking
van het richtsnoer. Het is aan EFSA om de bespreking in SCoPAFF te duiden en daar
conclusies uit te trekken.

Vraag 4

Kunt u bevestigen dat een van de voorliggende opties dezelfde is die in het originele
bijenrichtsnoer uit 2013 staat, namelijk het van tevoren vaststellen van een maximumpercentage
van een bijenkolonie dat zou mogen sterven door een pesticide (origineel vastgesteld
op 7%)?

Antwoord 4

Ja. Het betreft optie 3. Deze optie gaat uit van een vooraf vastgesteld acceptabel
effect op de omvang van een bijenkolonie. Deze aanpak is toegepast in het EFSA bijenrichtsnoer
uit 2013 en is dus niet nieuw, met uitzondering dat EFSA aangeeft dat het potentieel
voor herstel zou kunnen worden toegevoegd. EFSA (2013) ging er destijds vanuit dat
er geen impact is op de ecosysteemdiensten (bestuiving) als het effect van een gewasbeschermingsmiddel
op de kolonie-omvang verwaarloosbaar is. Op basis van expert judgement is toen vastgesteld
dat het effect van een gewasbeschermingsmiddel op de omvang van de kolonie lager moet blijven dan 7% om als verwaarloosbaar
te worden beschouwd. EFSA geeft aan dat dit percentage is bepaald op basis van destijds
beschikbare informatie over de achtergrondsterfte en de ervaringen van imkers en dat
bij een keuze voor deze optie dit percentage tegen het licht gehouden zal moeten worden.
Nadeel van deze aanpak is volgens EFSA dat deze aanpak niet gestoeld is op solide
wetenschappelijke biologische en ecologische overwegingen. Mede om die redenen acht
het Ctgb deze optie minder geschikt dan optie 2. In antwoord op vragen in het schriftelijk
overleg naar aanleiding van de geannoteerde agenda van de landbouw en visserijraad
van 20 juli aanstaande ga ik nader in op deze en de andere drie opties.

Vraag 5

Kunt u bevestigen dat u in uw brief van 13 juli over de SCoPAFF-vergadering slechts
ingaat op een van de andere opties, namelijk een benadering van de acceptabele sterfte
op basis van de «natuurlijke variabiliteit» van een bijenkolonie?2

Antwoord 5

Ja. Ik vind het belangrijk dat de wijze waarop het beschermdoel wordt vastgesteld
wetenschappelijk verantwoord is. Ik volg hierin dan ook het advies van het Ctgb. In
mijn brief van 13 juli jl. heb ik toegelicht wat het advies van het Ctgb is en dat
ik dit advies volg.

Vraag 6

Kunt u bevestigen dat bij deze optie gebruik wordt gemaakt van het model Beehave,
dat mede ontwikkeld is door pesticide-fabrikant Syngenta, en waar bijenwetenschappers
kritisch tegenover staan, omdat het de «veilige» bijensterfte sterk op kan rekken
tot wel 20%?3

Antwoord 6

Het BEEHAVE model is onderdeel van de voorgestelde benadering. In antwoorden op eerdere
vragen van uw Kamer ben ik ingegaan op het BEEHAVE model (Kamerstuk
21 501-32 nr 1181). Dit model is opgesteld door wetenschappers van een Engels onderzoeksinstituut,
in samenwerking met een Duits onderzoeksinstituut en een onderzoeker van Syngenta,
en beoordeeld door een wetenschappelijk panel van EFSA.

Vraag 7

Kunt u bevestigen dat u positief staat tegenover die optie?

Antwoord 7

Ja. Ik vind het belangrijk dat de wijze waarop het beschermdoel wordt vastgesteld
wetenschappelijk verantwoord is. Ik volg hierin dan ook het advies van het Ctgb en
vertrouw op het onafhankelijk oordeel van EFSA.

Vraag 8

Kunt u bevestigen dat u de Kamer niet heeft gemeld dat er nog meer opties op tafel
liggen, waaronder de optie uit het originele bijenrichtsnoer?

Antwoord 8

Ik vind het belangrijk dat de wijze waarop het beschermdoel wordt vastgesteld wetenschappelijk
verantwoord is. Ik volg hierin dan ook het advies van het Ctgb. In mijn brief van
13 juli jl. heb ik toegelicht wat het advies van het Ctgb is en dat ik dit advies
volg.

Vraag 9

Beaamt u dat u met dit standpunt lijnrecht ingaat tegen de wens van de Kamer voor
de snelle implementatie van het originele bijenrichtsnoer als geheel?4

Antwoord 9

Nee, integendeel: ik zet mij in voor een zo goed mogelijke bescherming van bijen op
basis van de laatste wetenschappelijke inzichten, zoals ik telkenmale in uw Kamer
heb betoogd. Ik heb uw Kamer gemeld (Kamerstuk
21501-32
-1181) dat ik invulling heb gegeven aan de motie Ouwehand door de Europese Commissie op
te roepen om het volledige bijenrichtsnoer zo snel mogelijk in te voeren, maar uiterlijk
eind 2019. Nadat het Europees parlement een door de lidstaten overeengekomen implementatie
van onderdelen van het bijenrichtsnoer heeft afgewezen (Kamerstuk
27 858, nr. 487) heeft de Europese Commissie echter besloten om een nieuw voorstel voor de implementatie
van het bijenrichtsnoer aan de lidstaten voor te leggen als EFSA de uitwerking heeft
afgerond (Kamerstuk
35 470-XIV-7). Het mandaat aan EFSA voor de verdere uitwerking van het bijenrichtsnoer was reeds
in maart 2019 afgegeven. Het voorstel van EFSA zal naar verwachting in maart 2021
worden gepubliceerd. Ik heb uw Kamer tussentijds gemeld dat EFSA werkte aan de herziening
van het bijenrichtsnoer aan nieuwe wetenschappelijke inzichten en dat Nederlandse
experts van het Ctgb daar een bijdrage aan leveren (Kamerstuk
27 858, nr. 487). En ook nu blijf ik de wetenschappelijke adviezen volgen. Dit alles is erop gericht
om te komen tot een zo goed mogelijke bescherming van bijen, zoals uw Kamer ook voorstaat,
op basis van de laatste wetenschappelijke inzichten.

Vraag 10

Gaat u uw reactie in lijn brengen met de uitspraak van de Kamer en positief reageren
op het voorstel voor een vooraf vastgesteld percentage (van maximaal 7%) en niet voor
een benadering op basis van de «natuurlijke variabiliteit»?

Antwoord 10

Ik vind het belangrijk dat de wijze waarop het beschermdoel wordt vastgesteld wetenschappelijk
verantwoord is. Ik volg hierin dan ook het advies van het Ctgb. In mijn brief van
13 juli jl. heb ik toegelicht wat het advies van het Ctgb is en dat ik dit advies
volg.

Vraag 11

Kunt u bevestigen dat een meerderheid van lidstaten positief staat tegenover de benadering
op basis van «natuurlijke variabiliteit»?

Antwoord 11

Het overleg van 30 juni jl. was een technisch overleg, waarin geen stemming of besluitvorming
heeft plaatsgevonden. Wel was er brede steun voor de gepresenteerde optie 2, waarover
ook het Ctgb positief adviseert en die ik derhalve steun.

Vraag 12

Kunt u alles op alles zetten om de bespreking van dit agendapunt uit te stellen tot
een SCoPAFF-vergadering die na het zomerreces plaatsvindt?

Antwoord 12

Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 3 vindt tijdens de SCoPAFF vergadering geen
besluitvorming of stemming plaats. Uitstel van de bespreking is niet behulpzaam voor
de voortvarende uitvoering van het werk van EFSA, wat belangrijk is voor een zo spoedig
mogelijke implementatie van een nieuw bijenrichtsnoer. Dit lijkt mij niet verstandig
en niet consistent met de Nederlandse inzet om te komen tot een zo snel mogelijke
implementatie van het richtsnoer gebaseerd op de laatste wetenschappelijke inzichten.

Vraag 13

Kunt u deze vragen met spoed beantwoorden, voor aanvang van de SCoPAFF-vergadering?

Antwoord 13

Ik heb uw Kamer op 15 juli jl. een brief gestuurd waarin ik heb aangegeven dat dit
helaas niet mogelijk was.