Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Slootweg over het bericht ‘Huizenkopers betalen straks bedrag aan notaris voor negatieve rente’

Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 7 juli 2020).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht van het Algemeen Dagblad van 7 juni 2020 «Huizenkopers
betalen straks bedrag aan notaris voor negatieve rente»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2 en 4

Hoe beoordeelt u de problematiek die zal ontstaan vanaf 1 juli aanstaande, als klanten
van notarissen moeten opdraaien voor de negatieve rente die banken rekenen op de derdengeldrekeningen,
die notarissen moeten aanhouden? Acht u dit wenselijk?

Acht u het wenselijk dat, bijvoorbeeld bij de koop van een huis, een cliënt de negatieve
rente over het gehele bedrag dient te betalen terwijl de cliënt niet het gehele vermogen
op de derdengeldrekening heeft ingebracht?

Antwoord 2 en 4

Banken lenen zowel geld in als uit. Zij streven ernaar om daarbij hun rentemarge,
het tariefverschil tussen in- en uitleenrentes, op peil te houden. Marktrentes, waarmee
de spaarrente sterk samenhangt, laten al langere tijd een dalende trend zien. Aan
die lage rente liggen zowel structurele als incidentele oorzaken ten grondslag. Banken
rekenen de dalende marktrente door aan zowel hun spaarklanten, als aan klanten die
lenen bij de bank.

De rente waartegen banken inlenen op spaardeposito’s daalt al sinds de jaren tachtig
en staat momenteel historisch laag. De rentes waartegen banken kunnen uitlenen dalen
ook al langere tijd. Huishoudens kunnen daardoor goedkoper lenen, bijvoorbeeld om
een huis te kopen. En bedrijven kunnen goedkoper geld lenen om investeringen te doen.
De lage rente heeft naast ongemak dus ook positieve kanten.

Afgelopen december schreef ik uw Kamer dat ik een negatieve rente voor gewone spaarders
ongewenst vind.2 Op dit moment zijn er voor gewone spaarders voldoende mogelijkheden om te bankieren
bij een bank die geen negatieve rente rekent. Banken hebben zelf aangegeven dat zij
in de voorzienbare toekomst niet over zullen gaan tot een negatieve rente voor gewone
spaarders. Ook zij zijn zich zeer bewust van de zorgen van gewone spaarders over de
dalende rente. Indien de mogelijkheden voor gewone spaarders om te bankieren bij een
bank die geen negatieve rente rekent significant worden beperkt, zal ik het onderwerp
opnieuw ter hand nemen, en indien opportuun ook wetgeving overwegen.

Ook voor andere bankklanten dan gewone spaarders kan een negatieve rente vervelende
effecten hebben. Dit geldt voor notarissen en hun cliënten alsook voor andere bankklanten,
waaronder charitatieve en semipublieke instellingen. Ook zij hebben eerder hun zorgen
geuit over het rekenen van negatieve rente.3 Hoewel ik deze zorgen begrijp, acht ik ingrijpen in de prijsstelling op dit moment
niet verstandig, mede op grond van bevindingen uit onderzoek van de Nederlandsche
Bank (DNB).4 Aanvullend acht ik het onwenselijk en niet proportioneel om notarissen uit te zonderen
van negatieve rente en anderen niet.

In de vraag wordt gesproken over de aankoop van een huis waarbij een cliënt de negatieve
rente over het aankoopbedrag dient te betalen voor het stallen op de derdengeldenrekening
bij de notaris. Doorgaans staat het bedrag van een hypothecaire lening één tot twee
dagen op de derdengeldenrekening. De kosten van een eventuele negatieve rente over
dit bedrag lijken daardoor te overzien. Wanneer een notaris bijvoorbeeld bij de aankoop
van een woning van € 344.000 het bedrag van de hypothecaire lening van zijn cliënt
voor twee dagen op de derdengeldenrekening plaatst tegen een negatieve rente van 0,5%,
dan rekent de bank ca. € 9 aan negatieve rente.5

De kosten van negatieve rente bij de aankoop van een huis hoeven daarnaast niet dwingend
voor rekening van de cliënt te zijn. De notaris zou een andersluidende contractuele
afspraak kunnen maken met cliënten bij een bepaald soort transactie, al is hij daartoe
niet verplicht (zie hiervoor vraag 3). Ook in het spiegelbeeldige geval van een positieve
rente over de derdengeldenrekening wordt deze bijvoorbeeld niet altijd vergoed voor
bedragen die slechts kort daar gestald worden. Dit omdat de administratieve lasten
van de notaris niet zouden opwegen tegen het uitkeren van de positieve rente.

Vraag 3

In hoeverre is de notaris wettelijk verplicht om het bedrag aan negatieve rente door
te rekenen aan de cliënt?

Antwoord 3

In beginsel zijn notarissen op basis van een ministeriële regeling6 verplicht om rente te salderen. Uitgangspunt is namelijk dat de notaris financieel
geen voor- of nadeel ondervindt van de rente die aan het saldo van de bijzondere rekening
wordt toegevoegd. Het rekenen van negatieve rente houdt in dat een bedrag in mindering
wordt gebracht op het aandeel van de rechthebbende wiens gelden tijdelijk worden beheerd.
Het aandeel op de bijzondere rekening wordt in beginsel zo spoedig mogelijk en volledig
door de notaris aan de rechthebbende uitgekeerd.

Deze regel geldt in beginsel, namelijk tenzij de notaris schriftelijk – bijvoorbeeld
bij algemene voorwaarden – anders is overeengekomen met de cliënt. Deze uitzondering
is in het verleden bijvoorbeeld gebruikt wanneer bedragen kortdurend op de derdengeldenrekening
stonden. Een notaris is als ondernemer vrij om de afweging te maken of hij wel of
niet door middel van een contractuele afspraak met zijn klant de negatieve rente niet
of slechts gedeeltelijk doorberekent. De ministeriële regeling biedt daar een aangrijpingspunt
voor.

Vraag 5 en 6

Bent u bereid om een overleg te organiseren tussen de Nederlandse Vereniging van Banken,
de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie en uzelf om deze problematiek te bespreken?

Ziet u mogelijkheden om, in overleg met de banken, de derdengeldrekening vrij te stellen
van de negatieve rente en in plaats daarvan bijvoorbeeld een neutrale of licht positieve
rente te laten gelden bij derdengeldrekeningen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5 en 6

Vanwege de mededingingswetgeving past mij terughoudendheid om met belangenorganisaties
en de bankensector in gesprek te gaan over dit specifieke onderwerp. Prijsafspraken
met concurrenten zijn op grond van artikel 6 van de Mededingingswet in principe niet
mogelijk.

Notarissen kunnen zelf in gesprek gaan met hun bank over andere mogelijkheden voor
de tegoeden op de derdengeldenrekening. Zo zijn er banken die specifieke afspraken
maken met bepaalde andere klantgroepen.7 Met name als de kosten van het tijdelijk stallen van gelden laag zijn, zouden notarissen
ook kunnen overeenkomen om deze kosten zelf te dragen, als normale bedrijfslasten
(zie ook antwoord op vraag 3).

Vraag 7

Zijn er wettelijke mogelijkheden om de derdengeldrekening vrij te stellen van negatieve
rente denkbaar? Zo ja, welke mogelijkheden zijn er?

Antwoord 7

Mede op grond van het eerder genoemde onderzoek van DNB, vind ik een verbod op negatieve
rente op dit moment ongewenst. Ik vind het niet proportioneel om daarop een uitzondering
te maken voor derdengeldenrekeningen en niet voor andere ondernemers. Ik zal het onderwerp
opnieuw ter hand nemen indien de mogelijkheden voor gewone spaarders significant worden
beperkt om te bankieren bij een bank die geen negatieve rente rekent.