Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Van der Graaf, Van der Molen en Özütok over de coronacrisis en bewonersinitiatieven

Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
4 juni 2020).

Vraag 1

Kent u het bericht «Financieel zwaar weer voor bewonersinitiatieven: tijd voor actie»
en het onderliggend onderzoek van MAEX?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Heeft u kennisgenomen van het feit dat initiatieven juist ook in deze tijd van grote
waarde zijn, maar dat zij tegelijkertijd te maken hebben met een inkomstenverlies
van gemiddeld 70%?

Antwoord 2

Ja, maatschappelijke initiatieven zijn (juist ook in deze tijd) van grote waarde voor
de samenleving. Dat blijkt onder meer uit de grote betrokkenheid en inzet van mensen
binnen de sociale structuren in buurten en wijken. Zij zetten zich geheel belangeloos
in voor de medemens. Ik heb daar grote bewondering voor. Daarom zet dit kabinet ook
in op het vergroten en versterken van de invloed van bewoners op de eigen woon- en
leefomgeving, onder meer via het uitdaagrecht. Bewoners weten vaak als geen ander
wat nodig is in hun buurt. De Coronacrisis heeft – net zoals op andere terreinen –
impact op de initiatieven vanuit de samenleving. In het door u genoemde onderzoek
wordt daarbij een gemiddeld inkomstenverlies van 68 procent onder 244 respondenten
gemeld, waarbij maatschappelijke initiatiefnemers en sociaal ondernemers onder één
noemer zijn gebracht.

Vraag 3

Kunnen niet-commerciële organisaties ook een beroep doen op de reeds aangekondigde
regelingen voor financiële ondersteuning?

Antwoord 3

Niet-commerciële instellingen kunnen ook een beroep doen op de reeds aangekondigde
regelingen voor financiële ondersteuning. Dat geldt echter niet voor alle maatregelen
uit het ondersteuningspakket. Een dergelijke instelling moet dan kwalificeren als
een onderneming, en dat is «iedere eenheid, ongeacht haar rechtsvorm of wijze van financiering, die een economische
activiteit uitoefent». Een economische activiteit is iedere activiteit waarbij goederen of diensten op
een markt worden aangeboden. Als er geen sprake van een onderneming is, zoals mogelijk
bij buurtinitiatieven, dan staan de regelingen dus niet ter beschikking.

Vraag 4

Bent u bereid om het initiatief te nemen om met gemeenten en relevante partijen, waaronder
wellicht landelijke fondsen die bewonersinitiatieven ondersteunen zoals het Oranjefonds
en anderen, te bezien hoe tot een gezamenlijke inzet kan worden gekomen om noodlijdende
bewonersinitiatieven, waarvan de activiteiten tijdelijk niet (of nauwelijks) kunnen
doorgaan en voor wie het opbrengen van vaste lasten een probleem is, de komende maanden
te ondersteunen?

Antwoord 4

Ik wil een beroep doen op gemeenten om oog te hebben voor de maatschappelijke initiatieven
binnen hun gemeenschap, zeker als deze maatschappelijke initiatieven door de coronacrisis
in hun voortbestaan worden bedreigd. Op mijn beurt ben ik bereid om samen met betrokken
gemeenten te kijken naar maatwerkmogelijkheden om specifieke lokale knelpunten het
hoofd te bieden. Naast het kabinetsbrede ondersteuningspakket en de ondersteuning
via het meerjarige samenwerkingsprogramma Democratie in Actie zie ik vooralsnog geen
aanleiding om op dit moment extra initiatief te nemen voor een algemene ondersteuningsmaatregel.

Vraag 5

Bent u bereid via het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties praktische
ondersteuning te bieden aan het spontaan ontstane noodfonds dat wordt getrokken door
MAEX, de Maatschappelijke Alliantie, en dat wordt gesteund door Landelijk Samenwerkingsverband
Actieve bewoners, de Landelijke Vereniging Voor Kleine Kernen en anderen.

Antwoord 5

Vooropgesteld wil ik mijn waardering uitspreken voor de snelle inventarisatie van
het vraagstuk en de uitwerking van de initiatiefnemers om uitkomst te bieden aan de
noodlijdende maatschappelijke initiatieven en sociale ondernemers. Ik ben bereid,
zoals hierboven al gemeld, om praktische ondersteuning te bieden bij lokale knelpunten
in specifieke gemeenten. Daarover ga ik graag het gesprek aan.

Vraag 6

Ziet u mogelijkheden om met of via het programma Lokale Democratie van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bij te dragen aan het verkleinen of
oplossen van de acute problemen die zich voordoen bij bewonersinitiatieven en/of gemeenten?
Welke mogelijkheden ziet u in het programma om middelen, die nog niet juridisch verplicht
zijn, in te zetten voor de bewonersinitiatieven?

Antwoord 6

Het samenwerkingsprogramma Democratie in Actie richt zich primair op de ondersteuning
van decentrale overheden. Zoals ik al eerder opmerkte hecht ik veel waarde aan maatschappelijk
initiatief en betrokkenheid van bewoners. Het versterken van bewonersbetrokkenheid
bij de lokale democratie en daarmee ook maatschappelijke initiatieven maakt nadrukkelijk
deel uit van dat programma. Om die reden investeer ik ook jaarlijks via uitvoeringspartners
als het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners en de Landelijke Vereniging
Kleine Kernen in een ondersteuningsprogramma ten behoeve van maatschappelijke initiatieven.
Ook de komende jaren zal ik dat blijven doen. Daarnaast zal ik in overleg met gemeenten
actief monitoren op welke wijze noodlijdende maatschappelijke initiatieven extra kunnen
worden ondersteund. Ik denk daarbij aan praktische ondersteuning in de vorm van kennis
en het tijdelijk beschikbaar stellen van extra ondersteunende expertise.