Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Van der Molen en Middendorp over het jaarverslag van de Kiesraad over 2019

Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
21 april 2020).

Vraag 1

Kent u het jaarverslag van de Kiesraad over 2019, dat op 9 maart 2020 is verschenen?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Herinnert u zich de motie Van der Molen/Middendorp (TK 35 300 VII, nr. 23) over een nieuw digitaal hulpmiddel voor het berekenen van de verkiezingsuitslag?

Antwoord 2

Ja.

Vraag 3 en 4

Is het waar dat een bedrag van € 897.000,= is toegevoegd aan het budget van de Kiesraad
ten behoeve van de ontwikkeling van een geheel nieuwe versie van de ondersteunende
software verkiezingen (OSV) waarvan de Kiesraad in zijn jaarverslag (blz. 48) melding
maakt?

Herinnert u zich dat bij de tweede suppletoire begroting (TK 35 350 IIB) een bedrag van € 693.000,= aan het budget van de Kiesraad is toegevoegd voor de
nieuwe versie van de ondersteunende software? Kunt u aangeven waardoor het verschil
kan worden verklaard tussen het bedrag in het jaarverslag (€ 897.000,=) en het genoemde
bedrag in de tweede suppletoire begroting?

Antwoord 3 en 4

Het bedrag waar de Kiesraad in zijn jaarverslag melding van maakt (€ 897.000) is het
saldo van alle middelen die in 2019 (bij 1e suppletoire begroting en 2e suppletoire begroting2) zijn toegevoegd aan de begroting van de Kiesraad. Dit is ook inclusief de jaarlijkse
loon- en prijsbijstelling en de eindejaarsmarge. Onderdeel van deze totaalsom is ook
een bijdrage van BZK van ruim € 800.000.

Dit betreft de eerste bijdrage in de kosten van de nieuwe versie van de ondersteunende
software verkiezingen (OSV) die wordt ontwikkeld voor de komende verkiezingen.

De ophoging van de begroting bij 2e suppletoire begroting met € 693.000 is het saldo van de middelen die door BZK zijn
overgeheveld en een verrekening binnen het begrotingshoofdstuk IIB.

Vraag 5

Nu in de memorie van toelichting bij de begroting voor 2019 (TK 35 000 IIB, nr. 3, blz. 25) wordt aangegeven dat het vervangen van de huidige ondersteunende software
door een geheel nieuwe versie van de software (vervanging OSV) bestaat uit een proces
van advisering, ontwikkeling, toetsing en beoordeling, dient zich de vraag aan: zijn
al deze onderdelen in 2019 afgerond?

Antwoord 5

In de memorie van toelichting bij de begroting 2019 is door de Kiesraad gemeld dat
er belangrijke aanpassingen op het punt van de verkiezingssoftware waren voorzien
(advisering, ontwikkeling, toetsing, beoordeling). Dat betrof aanpassingen in OSV
voor de verkiezingen die in 2019 zijn gehouden en de testen/toetsing die de Kiesraad
daarvoor heeft (laten) uitvoeren. Dat werk is in 2019 afgerond.

Vraag 6

Bestaat de vervanging van de huidige ondersteunende software uit het «repareren» van
vastgestelde tekortkomingen in de software of is er sprake van de aanschaf van een
geheel nieuw softwarepakket? Aan wie en op welke wijze is de opdracht tot vervanging
gegund? Bestaat de vervangende software uit dezelfde functionaliteiten als het ondersteunen
en controleren van de kandidaatstelling, het vaststellen van de uitslag en het bepalen
van de zetelverdeling?

Antwoord 6

Voor komende verkiezingen wordt een nieuwe versie gemaakt van de programmatuur die
de Kiesraad al in gebruik had. De programmatuur van de Kiesraad is gebaseerd op programmatuur
dat voor de Duitse overheid, in casu het Statisches Bundesambt, is ontwikkeld en waarvan
de Kiesraad van de betreffende autoriteiten in 2009et gebruiksrecht heeft gekregen.
Dat gebruiksrecht houdt ook in dat de Kiesraad gebruik kan maken van doorontwikkelingen
die de Duitse overheid op de programmatuur heeft laten plaatsvinden. Daar wordt voor
de nieuwe versie van de ondersteunende software gebruik van gemaakt. De nieuwe versie
van de programmatuur kent net als de huidige versie modules voor de kandidaatstelling
en modules voor de uitslagberekening.

Vraag 7

Herinnert u zich dat bij de tweede suppletoire begroting 2019 met betrekking tot «vervanging
OSV» is aangegeven: «Voor deze nieuwe versie en het beheer daarvan is een meerjarige
verplichting aangegaan.»? Kunt u aangeven wat de reden is dat een meerjarige verplichting
is aangegaan wanneer op korte termijn een nieuw digitaal hulpmiddel zal worden aanbesteed?

Antwoord 7

De reden is dat de betaling van de ontwikkeling van de nieuwe versie voor een deel
in 2019 (bij het geven van de opdracht) en voor een deel in 2020/2021 (bij oplevering
en acceptatie) plaatsvindt.

Vraag 8 en 9

Kunt u aangeven wat het verschil tussen «vervanging OSV» zal zijn en het nieuwe digitale
hulpmiddel? Welke aanvullende functionaliteiten of (veiligheids)waarborgen zal het
nieuwe digitale hulpmiddel bevatten? Zijn deze taken ook uit te voeren met de «vervanging
OSV»-software? Zo ja, op grond waarvan zal dan tot aanbesteding van een nieuw digitaal
hulpmiddel overgegaan moeten worden? Op welke datum verwacht u tot aanbesteding te
kunnen overgaan?

Herinnert u zich dat op 14 maart 2019 de rapportage van het Beveiligingsonderzoek
OSV door de Kiesraad is gepubliceerd? Kunt u aangeven wat de actuele stand van zaken
is met betrekking tot de uitvoering van de aanbevelingen in de rapportage (par. 3.2)?
Kunt u aangeven op welke wijze deze aanbevelingen zijn betrokken bij de totstandkoming
van «vervanging OSV»? Zijn de in het rapport aangegeven risico’s (4.1 risicomatrix
en 4.2 hertest bestaande bevindingen) inmiddels ondervangen?

Antwoord 8 en 9

De Kiesraad is de eigenaar van OSV en daarmee ook de opdrachtgever voor het onderhoud
van OSV. De Kiesraad heeft in het najaar van 2019 aan de leverancier die OSV onderhoudt
opdracht gegeven om voor de komende verkiezingen een nieuwe versie van OSV op te leveren.
Die opdracht heeft tot doel de eerder onderkende kwetsbaarheden in die programmatuur
op te lossen. Zodra de leverancier de nieuwe versie oplevert zal de Kiesraad (acceptatie)testen
laten uitvoeren om te controleren dat daadwerkelijk de kwetsbaarheden zijn opgelost.

De programmatuur voor het optellen van de stemmen en het berekenen van de zetelverdeling,
in casu OSV, is één element van het digitaal hulpmiddel voor het berekenen van de
verkiezingsuitslag. De andere elementen zijn de computers om de programmatuur te gebruiken,
de technische infrastructuur waar de computers gebruik van maken en de procedures/processen
die moeten worden toegepast. In de brief van 12 december 20193 is aangegeven dat ook voor deze elementen wordt gekeken waar verbeteringen mogelijk
zijn, om ook daar eerder geconstateerde kwetsbaarheden in te verminderen. Mijn planning
is erop gericht om de Tweede Kamer daar voor het zomerreces van 2020 nader over te
informeren, onder meer over het moment van aanbesteding.