Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Verhoeven over het bericht ‘Tientallen camera’s houden klanten van filiaal Jumbo in de gaten: “Willen we dit”?’

Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming) (ontvangen 9 maart 2020) Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 1808.

Vraag 1

Wat is de reden dat u geen informatie over de wettelijke kaders omtrent gezichtsherkenning
wilt verstrekken aan bedrijven, terwijl de rijksoverheid wel informatie over tal van
andere wettelijke kaders verstrekt?1

Antwoord 1

Op grond van artikel 57 van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) heeft
de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) als taak om voorlichting te geven over het wettelijke
kader inzake gegevensbescherming. Dat geldt ook voor gegevensverwerking op het vlak
van gezichtsherkenning. Zo heeft zij in dat verband een Normenkader digitale billboards
opgesteld, waarin onder meer aandacht wordt besteed aan billboards met gezichtsherkenning.
In dit licht bezien zie ik voor mij geen taak om eveneens informatie over de wettelijke
kaders voor gezichtsherkenning te geven.

Vraag 2

Wordt deze casus onderzocht door de Autoriteit Persoonsgegevens (AP)? Wanneer wordt
hierover een uitspraak verwacht? Heeft de AP voldoende middelen om te kunnen handhaven
tegen dergelijke initiatieven die evident in strijd zijn met de Algemene verordening
gegevensbescherming (AVG)? Wat gebeurt er in de tussentijd met de camera’s en de data
die zij verzamelen?

Antwoord 2

De AP heeft mij laten weten dat deze casus aanleiding gaf om contact op te nemen met
de Jumbo. Mocht er daadwerkelijk sprake zijn van een overtreding, dan kan de AP overgaan
tot handhaving. Afhankelijk van de ernst van de overtreding wordt beoordeeld welk
handhavingsmiddel kan worden ingezet. De AP heeft diverse handhavingsmogelijkheden,
bijvoorbeeld een waarschuwingsbrief, een last onder dwangsom of een boete. Daarnaast
heeft de Jumbo aangegeven deze camera’s uit te zetten, totdat er meer duidelijkheid
komt over de privacywetgeving met betrekking tot het gebruik van deze camera’s. Om
die duidelijkheid te verkrijgen, heeft Jumbo advies gevraagd aan de AP.2 Over de inhoud van deze casus en op welke termijn de AP hierover een oordeel geeft,
kan zij geen uitspraken doen.

Vraag 3

Welke stappen kunnen mensen die geraakt worden door dergelijke onwettige gezichtsherkenningssystemen
nemen? Kunnen zij een schadevergoeding eisen?

Antwoord 3

Wanneer een betrokkene wordt geraakt door een onwettig gezichtsherkenningssysteem,
kan betrokkene daarover op grond van artikel 77 AVG een klacht indienen bij de AP.

Mocht betrokkene ten gevolge van een inbreuk op een van de bepalingen uit de AVG materiële
of immateriële schade hebben geleden, kan betrokkene op grond van artikel 82 AVG het
recht op schadevergoeding uitoefenen. De vordering tot schadevergoeding dient bij
de civiele rechter aanhangig gemaakt te worden.

Vraag 4

Zijn er andere voorbeelden in Nederland waar camera’s zonder toestemming real-timebeelden
registreren in de openbare ruimte?

Antwoord 4

Winkels, zoals het Jumbo filiaal, zijn geen openbare ruimtes. In een winkel mag bijvoorbeeld,
onder voorwaarden en zonder toestemming van klanten, cameratoezicht plaatsvinden tegen
diefstal. In de openbare ruimte, bijvoorbeeld een openbare weg gelegen aan de buitenkant
van de winkel, gelden andere regels. Voor vaste, particuliere camera’s geldt dat zij
in beginsel niet gericht mogen zijn op de openbare ruimte. In uitzonderlijke gevallen
is het soms onvermijdelijk dat een deel van de openbare ruimte wordt gefilmd, bijvoorbeeld
wanneer een beveiligingscamera hoofdzakelijk op het eigen terrein is gericht en daarbij
een deel van de openbare ruimte onvermijdelijk zichtbaar is. Zie ook het antwoord
op vraag 5. Mij zijn geen gevallen bekend van situaties waarin gericht, zonder toestemming
en onrechtmatig real-time beelden worden geregistreerd in de openbare ruimte.

Vraag 5

Ziet u risico’s op het gebied van privacy en gezichtsherkenning met betrekking tot
initiatieven van gemeenten om slimme deurbellen te stimuleren? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, welke stappen gaat u nemen om deze risico’s te mitigeren?

Antwoord 5

In beginsel moeten, ook bij deurbellen, de camera’s niet gericht zijn op de openbare
weg, maar op het eigen, private terrein. Op basis van de AVG kan het permanent filmen
van de openbare ruimte onder bepaalde omstandigheden rechtmatig zijn, bijvoorbeeld
bij bepaalde gevallen van serieuze veiligheidsproblematiek. De verantwoordelijkheid
voor initiatieven met betrekking tot de slimme digitale deurbel ligt bij de gemeenten.
Gemeenten dienen zichzelf op de hoogte te stellen van eventuele risico’s op het gebied
van privacy en, indien noodzakelijk, stappen te zetten om deze risico’s te voorkomen.
Daarbij dienen de gemeenten en de gebruikers zich te houden aan de AVG. De handhaving
van de AVG valt onder de verantwoordelijkheid van de AP.

Vraag 6

Bent u bekend met het bericht «The Secretive Company That Might End Privacy as We
Know It»?3

Antwoord 6

Ja.

Vraag 7

Mag een bedrijf foto’s van Nederlanders van het internet «scrapen» en gebruiken in
een gezichtsherkenningstoepassing?

Antwoord 7

Bij gezichtsherkenning is sprake van het verwerken van biometrische gegevens. Een
bedrijf dat zich in de rechtssfeer van de Europese Unie bevindt, zal zich moeten houden
aan de AVG die beperkingen oplegt als het gaat om een dergelijke verwerking van biometrische
gegevens.

Ik acht het daarom aannemelijk dat het scrapen en gebruiken van foto’s voor gezichtsherkenning
voor commerciële doeleinden niet past binnen de AVG. Het oordeel daarover is echter
niet aan mij, maar aan de AP en in laatste instantie aan de rechter.

Veel foto’s op het internet zijn voor een ieder toegankelijk, ook vanuit landen die
geen lid zijn van de EU. In die landen gelden andere regels, en het hangt dus onder
meer van de vestigingsplaats van het bedrijf af wat wel en niet is toegestaan. Daarnaast
is van belang dat platforms waar de foto’s zijn verzameld, eigen gebruikersvoorwaarden
hanteren. In die gebruikersvoorwaarden kan zijn geregeld dat het op bepaalde wijze
verzamelen van beeldmateriaal, niet toegestaan is. Zo is recent gebleken dat enkele
platforms, zoals YouTube, van Clearview (het bedrijf waar het in vraag 6 genoemde
artikel over gaat) eisen dat zij stoppen met het kopiëren van beelden, omdat dat strijdig
zou zijn met de gebruikersvoorwaarden.

Vraag 8

Acht u het aannemelijk dat het bedrijf Clearview ook foto’s van Nederlanders heeft
opgeslagen? Zo ja, welke stappen worden er genomen door de overheid, de Europese Unie
of door toezichthouders om ervoor te zorgen dat die foto’s gedeletet worden? Welke
stappen kunnen mensen zelf nemen om ervoor te zorgen dat die foto’s gedeletet worden?

Antwoord 8

Gelet op het aantal foto’s dat, volgens het artikel, door Clearview is verzameld,
alsmede het internationale en open karakter van het internet, acht ik het inderdaad
aannemelijk dat er ook foto’s van Nederlanders zijn opgeslagen. Hoeveel dat er zijn,
en van wie zij zijn, is niet te zeggen. Clearview is actief in de Verenigde Staten,
het is primair aan de autoriteiten in dat land om te bezien of er in strijd met de
wet is gehandeld. Inmiddels zien we dat de Amerikaanse politiek op het niveau van
de Senaat hier aandacht voor heeft.

Als iemand vermoedt dat zijn of haar foto door Clearview wordt gebruikt en zich daartegen
wil verzetten, zal men zich tot dat bedrijf of de betrokken toezichthouder in de Verenigde
Staten moeten wenden.

Vraag 9

Werken er Nederlandse opsporings- of inlichtingendiensten samen met Clearview? Bent
u het eens dat dit in strijd zou zijn met de AVG?

Antwoord 9

Over de werkwijze van inlichtingendiensten wordt in het openbaar geen mededelingen
gedaan.

Voor zover ik heb kunnen nagaan werken er geen Nederlandse opsporingsdiensten samen
met Clearview. Het gebruik van gegevens voor opsporingsdoeleinden valt niet onder
de AVG, maar onder de richtlijn 2016/680 inzake de verwerking van persoonsgegevens
door bevoegde autoriteiten met het oog op het voorkomen, onderzoeken, opsporen, vervolgen
en berechten van strafbare feiten en de tenuitvoerlegging van straffen, met inbegrip
van de bescherming tegen en de voorkoming van gevaren voor de openbare veiligheid.
Ik bereid, als uitvloeisel van een motie van de leden Verhoeven en Van Dam4, een brief voor over het juridisch kader dat van toepassing is op gezichtsherkenning.
Daarin zal ook op deze richtlijn worden ingegaan.