Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Westerveld en Buitenweg over het bericht ‘Geen kinderen meer in de isoleercel? Niet haalbaar, zeggen instellingen’

Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 14 maart
2019) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 1721.

Vraag 1

Hoe hebt u gereageerd op de brief van diverse jeugdzorginstellingen die u lieten weten
dat de ambitie om geen jongeren op te sluiten niet zou lukken?1

Antwoord 1

Ik ben op de hoogte van de opmerking in het bericht: «De instellingen zullen daarom
een brief aanbieden aan het ministerie waarin staat dat de plannen van Minister Hugo
de Jonge niet realistisch zijn in de praktijk.» Een dergelijke brief heb ik tot op
heden niet ontvangen.

Vraag 2

Wat is de huidige de stand van zaken rondom het aantal kinderen dat in een isoleercel
wordt geplaatst? Gebeurt dit vaker of minder vaak dan in voorgaande jaren?

Antwoord 2

Het is niet duidelijk of jongeren in de Jeugdzorgplus nu vaker of minder vaak dan
in voorgaande jaren gedwongen worden afgezonderd. Dat komt omdat er nog geen uniforme
definitie voor gedwongen afzonderen is en instellingen in de praktijk geen uniforme
werkwijze hanteren. Ik vind het wel belangrijk om te weten hoe vaak jongeren in de
Jeugdzorgplus gedwongen worden afgezonderd. Daarom is Jeugdzorg Nederland vorig jaar
in samenwerking met alle jeugdzorgplusaanbieders gestart met het opstellen van een
uniforme, breed gedragen definitie en interpretatie van gedwongen afzonderen. Op basis
van deze gedragen definitie zal vervolgens registratie plaatsvinden. Eind mei 2019
zal door een nulmeting bekend zijn hoeveel jongeren in de Jeugdzorgplus gedwongen
worden afgezonderd.

Vraag 3

Hebt u eerder signalen van instellingen ontvangen waaruit blijkt dat uw ambitie niet
zou gaan lukken?

Antwoord 3

Ik heb eerder signalen ontvangen waaruit bleek dat het werken zonder gedwongen afzonderen
een grote opgave wordt. Deze ambitie kost tijd en vraagt een omslag in denken en handelen.
Eenieder moet bereid zijn om de zorg wezenlijk anders in te richten dan in het verleden.

Vraag 4

In april jongstleden heeft u aangegeven dat er een verbod moet komen op het isoleren
van jongeren. Welke stappen heeft u tot nu toe ondernomen om te komen tot een dergelijk
verbod? Hoe vaak is er contact geweest met de sector?

Vraag 5

Bent u ondanks de brief van mening dat 2021 nog steeds haalbaar is om een dergelijk
verbod in te laten gaan? Zo nee, welke stappen gaat u nemen om isoleren tot een minimum
te beperken?

Antwoord 4 en 5

In het programma Zorg voor de Jeugd dat uw Kamer in april 2018 heeft ontvangen, heb
ik samen met gemeenten en jeugdhulpinstellingen de ambitie neergelegd om in 2021 het
aantal gedwongen afzonderingen naar nul te brengen. Jeugdzorg Nederland is vorig jaar
in samenwerking met alle jeugdzorgplusaanbieders gestart met het opstellen van een
uniforme, breed gedragen definitie en interpretatie van gedwongen afzonderen. Eind
mei zal door een nulmeting bekend zijn hoeveel jongeren in de Jeugdzorgplus gedwongen
worden afgezonderd. Ook werk ik samen met de sector aan een plan voor passende zorg
voor de meest kwetsbare jongeren dat uw Kamer binnenkort ontvangt. Hierin is ook aandacht
voor het terugdringen van het aantal gedwongen afzonderingen. Tevens is de IGJ is
een toezichtproject gestart waarin speciale aandacht is voor dit onderwerp. In het
eerste kwartaal van 2019 zullen alle gesloten jeugdhulp instellingen bezocht worden,
met als de focus het terugdringen van repressieve en vrijheidsbeperkende maatregelen.
De rapportage hierover is in juni dit jaar voorzien.

Vraag 6

In welke wet- en regelgeving gaat u dit verbod verankeren?

Antwoord 6

Dat gebeurt in het wetsvoorstel «Rechtspositie jongeren in gesloten instellingen».

Vraag 7

Gaat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) toezien op naleving van de regelgeving?
En welke rol ziet u voor hen weggelegd (bijvoorbeeld proactief toezicht of reactief)?

Antwoord 7

De jeugdhulp heeft – waar het gaat om het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen
– te maken met verschillende wetten. In 2019 zijn dat de Jeugdwet en de Wet bopz,
in 2020 zijn dat drie wetten: de Jeugdwet, de Wvggz en de Wzd.

De IGJ heeft hierin een toezichthoudende rol. Jeugdigen, die vanuit verschillende
wetgeving in vrijheid beperkt kunnen worden, komen elkaar tegen in een gezamenlijke
behandelsetting. Deze ontwikkeling zal zich in de toekomst voortzetten. De inspectie
zal bij het toezicht op deze vormen van jeugdhulp toezien of deze zorgaanbieders leveren
wat deze wetten beogen: hulp waarover jeugdigen en ouders zelf meedenken, toegespitst
op wat de jeugdige nodig heeft en waarin actief gewerkt wordt aan een perspectief.
De inspectie zal zich in haar toezicht richten op deze bedoeling van de drie wetten
die vanaf 2020 gelden voor jeugdigen. De drie wetten zijn duidelijk dat vrijheidsbeperkende
maatregelen niet mogen, tenzij het niet anders kan. Dus wanneer deze toegepast worden,
dient de zorgaanbieder heel goed uit te leggen waarom er geen alternatief mogelijk
was. De IGJ doet dit zowel proactief als reactief. Reactief toezicht volgt op calamiteiten
en wanneer klachten en signalen duiden op structurele tekortkomingen.

Vraag 8

Hoe beoordeelt u de uitspraken van de directeur van gesloten jeugdinstelling Harreveld
die aangeeft dat het ook zijn ambitie is om opsluiting tot een minimum te beperken,
maar dit niet lukt vanwege de financiële middelen? Bent u bereid om instellingen financieel
te helpen zodat zij in staat zijn om meer personeel aan te nemen?

Antwoord 8

Ik realiseer me dat het terugdringen van repressieve en vrijheidsbeperkende maatregelen
veel vraagt van gemeenten, instellingen en professionals. Een gebrek aan personeel
heeft natuurlijk invloed op de mogelijkheden die een instelling heeft. We willen ervoor
zorgen dat de zorg een aantrekkelijke sector is om in te werken. Daar rollen we met
elkaar acties voor uit in het programma Werken in de Zorg/Regionale Aanpak Arbeidsmarkt
Tekorten (RAAT). Het afgelopen jaar heeft in het teken gestaan van het verhogen van
de instroom, onder andere door de campagne «Ik Zorg»2. Zie verder het antwoord op vraag 9.

Vraag 9

Bent u bereid om onderzoek te doen naar de vraag in hoeverre de werkdruk van jeugdhulpprofessionals
ertoe leidt dat er soms (noodgedwongen) wordt overgegaan tot vrijheidsbeperkende maatregelen?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

In het antwoord op de vragen 4 en 5 heb ik aangegeven dat ik samen met de sector een
plan voor passende zorg voor de meest kwetsbare jongeren in voorbereiding heb; het
terugdringen van het aantal gedwongen afzonderingen maakt onderdeel uit van dit plan.
De IGJ is een toezichtproject gestart waarin speciale aandacht is voor vrijheidsbeperking.
In het eerste kwartaal van 2019 zullen alle gesloten jeugdhulp instellingen bezocht
worden, met als focus wat helpt en wat belemmert in het terugdringen van repressieve
en vrijheidsbeperkende maatregelen. In juni dit jaar is de rapportage hierover voorzien.
Mocht er een verband bestaan tussen werkdruk en het plaatsen in gedwongen afzondering,
dan zal dit in dit toezichtproject aan het licht komen.

Vraag 10

Wat zijn de vrijheidsbeperkende maatregelen die op dit moment wel worden toegestaan?
Welke richtlijnen zijn hiervoor? Komen die richtlijnen in het gedrang door het personeelstekort
in de jeugdzorg?

Antwoord 10

In paragraaf 6.3 van de Jeugdwet is geregeld welke vrijheidsbeperkende maatregelen
kunnen worden toegepast in het kader van gesloten jeugdhulp. Deze maatregelen betreffen:

beperking van de bewegingsvrijheid in en rond de gesloten accommodatie (art. 6.3.1),

het tegen de wil van de jeugdige toepassen van jeugdhulpverleningsprogramma’s en de
eventueel daarin opgenomen geneeskundige behandelmethoden (art. 6.3.2),

beperkingen in het contact met de buitenwereld (art. 6.3.3),

controlemaatregelen (art. 6.3.4),

beperkende maatregelen tijdens het vervoer van de jeugdige (art. 6.3.5) en in het
gerechtsgebouw (art. 6.3.8).

In de Jeugdwet is geregeld dat deze vrijheidsbeperkende maatregelen slechts mogen
worden toegepast voor zover ze zijn opgenomen in het hulpverleningsplan. Indien een
maatregel niet in het hulpverleningsplan is opgenomen, mag zij alleen worden toegepast
indien dat noodzakelijk is ter overbrugging van een tijdelijke noodsituatie. Vervolgens
moet een gekwalificeerde gedragswetenschapper binnen vierentwintig uur instemmen met
de maatregel; anders moet ze worden beëindigd. Daarnaast dient elke toepassing van
een vrijheidsbeperkende maatregel steeds te worden opgenomen in het dossier van de
betreffende jeugdige.

De wijze waarop professionals in de gesloten jeugdhulp om dienen te gaan met agressiviteit
of anderszins escalerende situaties, vraagt om voldoende gekwalificeerd personeel.
De Minister voor Medische Zorg, de Staatssecretaris van VWS en ik hebben in november
2018 de publiekscampagne «Ik Zorg» gelanceerd met als doel meer mensen te enthousiasmeren
voor het werken in de zorg.