Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Bergkamp over de professionele autonomie van de onafhankelijke cliëntondersteuner die onder druk staat

Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 28 januari
2019).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Onafhankelijkheid van cliëntondersteuners staat onder
druk»1 en het onderliggende onderzoek?2

Antwoord 1

Ja. Ik ben bekend met het onderzoek dat de Christelijke Hogeschool Ede (CHE) in opdracht
van de Beroepsvereniging Clientondersteuners voor Mensen met een Beperking (BCMB)
heeft uitgevoerd onder professionals. Dit onderzoek is mogelijk gemaakt met subsidie
die ik aan de BCMB heb verstrekt. Het onderzoeksrapport is als bijlage bij mijn brief
inzake het Verslag Schriftelijk Overleg aan uw Kamer gezonden3.

Vraag 2

Kunt u de term «onafhankelijke ondersteuning» zoals deze zowel in artikel 1.1.1 van
Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) als artikel 1.1.1 van de Wet langdurige
zorg (Wlz) definiëren? Hoe zou u de onafhankelijkheid van de cliëntondersteuner in
de praktijk bij voorkeur vormgegeven zien?

Antwoord 2

De definitie in de Wlz en de Wmo 2015 alsmede de memorie van toelichting biedt voldoende
richting over de bedoeling van de functie onafhankelijke cliëntondersteuning. Zoals
aangekondigd in het Regeerakkoord wil dit kabinet de functie van onafhankelijke cliëntondersteuning
versterken. Op 12 juli 2018 heb ik uw Kamer geïnformeerd over hoe ik – samen met cliëntorganisaties,
gemeenten, zorgkantoren en aanbieders van (vrijwillige) cliëntondersteuners – hieraan
invulling wil geven.

Met betrekking tot de onafhankelijkheid van de functie is tijdens de wetsbehandeling
van de Wmo 2015 gewisseld dat de onafhankelijkheid van de cliëntondersteuner ten minste
met zich meebrengt dat de cliëntondersteuner niet dezelfde functionaris mag zijn als
degene die de beslissing neemt in een individueel geval.

Vraag 3

Hoe reageert u op de uitkomst van het onderzoek dat één op de drie respondenten druk
in de Wmo 2015 ervaart vanuit de werkomgeving tijdens hun werkzaamheden als onafhankelijke
cliëntondersteuner?

Antwoord 3

Het is ongewenst dat cliëntondersteuners die geacht worden onafhankelijk te zijn aangeven
druk te ervaren tijdens het uitoefenen van hun werkzaamheden. Ik stel daarom al subsidie
beschikbaar voor de beroepsvereniging BCMB om met deze knelpunten aan de slag te gaan.
Gemeenten voeren een zogenaamd

koplopertraject uit waarin zij samenwerken om het beleid ten aanzien van cliëntondersteuning
te versterken. In dit koplopertraject is de onafhankelijkheid van de cliëntondersteuner
een belangrijk aandachtspunt.

Vraag 4

Hoe reageert u op de uitkomst van het onderzoek dat één op de drie respondenten druk
in de Wlz ervaart vanuit de werkomgeving tijdens hun werkzaamheden als onafhankelijke
cliëntondersteuner?

Antwoord 4

Zie antwoord vraag 3 en vraag 8.

Vraag 5

Is het toegestaan dat cliëntondersteuners ook verantwoordelijk zijn voor het opstellen
van de beschikking waarin wordt vastgesteld hoeveel zorg hun cliënt krijgt? Zo nee,
hoe reageert u op de uitkomst dat 15% van de cliëntondersteuners wel verantwoordelijk
zijn voor het opstellen van deze beschikking?

Antwoord 5

Zie antwoord op vraag 2

Vraag 6

Deelt u de mening dat de cliëntondersteuner dient bij te dragen aan het versterken
van de zelfredzaamheid en participatie en het verkrijgen van een zo integraal mogelijke
dienstverlening op het gebied van maatschappelijke ondersteuning, preventieve zorg,
zorg, jeugdhulp, onderwijs, welzijn, wonen, werk en inkomen? Zo ja, hoe reageert u
op de uitkomst dat een op de vier cliëntondersteuners niet «levensbreed» mag of kan
werken en zij dan ook niet inzetbaar zijn voor vragen over bijvoorbeeld onderwijs,
werk, wonen of vervoer?

Antwoord 6

Ik deel de mening dat juist door levensbrede cliëntondersteuning cliënten goed kunnen
worden geholpen. Het is daarom teleurstellend te vernemen dat professionals aangeven
dat zij niet levensbreed kunnen of mogen werken. In het kader van de aanpak cliëntondersteuning
zijn gemeenten met een zogenaamd koplopertraject aan de slag om het beleid ten aanzien
van cliëntondersteuning door te ontwikkelen. Ik zal er op toezien dat de levensbrede
benadering van cliënten in dit traject goed wordt meegenomen.

Vraag 7

Hoe kijkt u aan tegen de verschillende soorten cliëntondersteuning, namelijk (formele)
cliëntondersteuners en ervaringsdeskundige en vrijwillige (informele) cliëntondersteuners?
Wat vindt u van het pleidooi van de Beroepsvereniging van cliëntondersteuners (BCMB)
voor onderscheidende termen voor formele en informele cliëntondersteuners en een duidelijke
regierol van gemeenten bij het mogelijk maken van die samenwerking?

Antwoord 7

Ik omarm het feit dat er naast professionele cliëntondersteuners ook vele vrijwillige
cliëntondersteuners werkzaam zijn. Dat kunnen bij voorbeeld ervaringsdeskundigen in
de GGZ sector zijn of ouderenadviseurs die getraind zijn door de KBO/PCOB. Het is
mooi en nuttig dat mensen zich op deze manier willen inzetten om anderen te ondersteunen.
Om te voorkomen dat vrijwillige cliëntondersteuners mensen met te complexe casuïstiek
moeten ondersteunen is het daarnaast belangrijk dat er op gemeentelijk niveau goede
afspraken worden gemaakt over de werkverdeling tussen professionele en vrijwillige
cliëntondersteuners en de ondersteuning van vrijwilligers. Ook is het belangrijk dat
de functie beter bekend wordt gemaakt (zowel de vrijwillige als de beroepsmatige cliëntondersteuning).
Gemeenten gaan dit beter onder het voetlicht brengen bij betrokkenen en mensen die
van cliëntondersteuning gebruik willen maken. De vraag of er onderscheidende termen
voor formele en informele cliëntondersteuning – en zo ja welke – nodig zijn, kan daarbij
worden betrokken.

Vraag 8

Bent u bereid om op korte termijn met zorgkantoren en gemeenten in gesprek te gaan
en aan de hand van het onderzoek concrete verbetermaatregelen, bovenop de eerder aangekondigde
maatregelen4, in te zetten? Zo ja, bent u bereid de uitkomsten van dit gesprek voor het algemeen
overleg Ouderenzorg van 7 februari 2019 aan de Kamer te sturen? Zo nee, waarom niet?
Bent u ook bereid deze vragen een voor een te beantwoorden voor het algemeen overleg
Ouderenzorg van 7 februari 2019?

Antwoord 8

Ja, ik zal de uitkomsten van het onderzoek van de Christelijke Hogeschool Ede en de
visie van de BCMB aan de zorgkantoren voorleggen en hen vragen of, en zo ja op welke
wijze, zij dat kunnen meenemen in hun ontwikkelagenda. Het gaat in die agenda om het
vergroten van de bekendheid en de vindbaarheid van (onafhankelijke) cliëntondersteuning,
om de ontwikkeling van een gezamenlijk kwaliteitsproces, inzicht in de doelmatigheid
van de inzet voor onafhankelijke cliëntondersteuning en de samenwerking over de (wettelijke)
domeinen heen.

De VNG heeft mij meegedeeld dat het onderzoek van de BCMB wordt meegenomen in het
koploperstraject van gemeenten.

Ik heb al afgesproken met de BCMB dat zij aan de slag gaat met de aanbevelingen van
het rapport van de Christelijke Hogeschool Ede en met de visie op samenwerking tussen
formele en vrijwillige cliëntondersteuners.