Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Weyenberg over de behandeling van postnatale depressie (postpartum depressie) door UWV

Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen 28 januari
2019).

Vraag 1

Bent u bekend met signalen dat een postnatale depressie niet altijd door Uitvoeringsinstituut
Werknemersverzekeringen (UWV) wordt erkend als zwangerschapsgerelateerd?

Antwoord 1

Ja, ik ben bekend met deze signalen.

Vraag 2

Op welke manier wordt de diagnose van de arts van de werknemer betrokken bij de beoordeling
van UWV?

Antwoord 2

De verzekeringsarts van UWV moet in elk individueel geval een afweging maken, om te
beslissen of er in dat individuele geval een causaal verband aannemelijk is tussen
de arbeidsongeschiktheid ten gevolge van een depressie en de zwangerschap of bevalling.
Dit geldt ook als een behandelend arts hierover een oordeel heeft gegeven.

De richtlijn «Zwangerschap en bevalling als oorzaak van ongeschiktheid voor haar arbeid»
beschrijft een werkwijze voor deze afweging van de verzekeringsarts. Deze werkwijze
is evidence based. Onderzoeken op groepsniveau laten geen harde (algemene) conclusie
toe over het causale verband tussen depressie en zwangerschap of bevalling. De diagnose
«postpartum depressie», zoals gegeven door de behandelend arts, geeft daarom slechts
aan dat er na de bevalling een depressie is ontstaan (in chronologie).

Het is aan de verzekeringsarts om in het individuele geval te beoordelen of er een
causaal verband bestaat tussen de zwangerschap of bevalling en een daarbij of daarna
optredende depressie. Die beoordeling is immers relevant voor de Ziektewetclaim –
of er recht bestaat op ziekengeld op grond van de Ziektewet (ZW). De verzekeringsarts
betrekt de medische gegevens en het oordeel van de behandelend arts – als die gegevens
aanwezig zijn – bij zijn oordeel. Uiteindelijk is de verzekeringsarts van UWV immers
verantwoordelijk voor de beoordeling. Daarbij is hij gebonden aan het wettelijk kader
van de ZW.

Vraag 3

Klopt het dat bij sommige beoordelingen bij UWV de behandelend arts van de jonge moeder
meekomt, om zo aan te kunnen tonen dat er inderdaad sprake is van een postnatale depressie?
Klopt het dat er vooraf geen contact is opgenomen met de behandelend arts?

Antwoord 3

De jonge moeder mag iemand meenemen naar het spreekuur van de verzekeringsarts van
UWV. Dit geldt ook voor het meenemen van haar behandelend arts. Het is mij niet bekend
of het in de praktijk ook daadwerkelijk voorkomt dat een behandelend arts meekomt
naar het spreekuur.

Voorafgaand aan het spreekuurbezoek neemt de verzekeringsarts geen contact op met
de behandelend arts. De reden hiervoor is dat de verzekeringsarts werkt volgens het
medisch beroepsgeheim en de AVG. Op grond van deze wettelijke regels mogen persoonsgegevens
en gezondheidsgegevens – zijnde bijzondere persoonsgegevens – niet uitgewisseld worden
zonder gerichte toestemming.

Dat betekent dat de betrokkene van tevoren moet weten wélke gegevens worden uitgewisseld.
Hierdoor kan de toestemming voor het opvragen van informatie bij de behandelend sector
nog niet zijn gevraagd voorafgaand aan het spreekuurbezoek.

Vraag 4

Wat is de gemiddelde periode tussen de bevalling en het constateren van een postnatale
depressie?

Antwoord 4

Bij een begin van de depressie binnen vier weken na de bevalling wordt van een postpartum
depressie gesproken1. Dat betekent niet dat de diagnose in de praktijk ook meteen wordt gesteld. Volgens
het Landelijk Kenniscentrum Psychiatrie en Zwangerschap worden depressieve klachten
tijdens de zwangerschap en na de bevalling vaak niet herkend. Dit geldt zowel voor
de vrouwen zelf als voor de omgeving.

Vraag 5

Herkent u dat in sommige gevallen alleen als er al voor de bevalling klachten zijn
opgetreden, UWV de klachten aanmerkt als zwangerschaps-gerelateerd?

Antwoord 5

Iedere Ziektewetclaim moet door UWV op zijn merites beoordeeld worden. Iedere claimbeoordeling
kan leiden tot een toekenning of een afwijzing – en daarmee tot toekenning of afwijzing
van het recht op ziekengeld op grond van de ZW. Wat de uitkomst hiervan is, is afhankelijk
van de individuele omstandigheden van het geval. De omstandigheid dat er voor de bevalling
klachten zijn opgetreden, zal de verzekeringsarts dan ook mee laten wegen in zijn
beoordeling. Dat betekent echter niet dat UWV de klachten alleen aanmerkt als zwangerschapsgerelateerd
als deze voor de bevalling zijn opgetreden.

Vraag 6

Tot welk moment kan een werkgever van een werknemer met een postnatale depressie dit
melden bij UWV en tot welk moment van melden ziet UWV de klachten als zwangerschapsgerelateerd?

Antwoord 6

Een werkneemster die in dienst is bij een werkgever moet zich uiterlijk op de tweede
ziektedag ziekmelden bij haar werkgever2. Om in aanmerking te komen voor ziekengeld op grond van de ZW moet de werkgever vervolgens
uiterlijk op de vierde dag van ziekte een aangifte van ziekte doen bij UWV3. Dit geldt (ook) in de situatie dat de werkneemster, direct na afloop van haar verlofperiode
waarover zij een uitkering op grond van de Wet Arbeid en Zorg (WAZO) genoot, ziek
is geworden ten gevolge van zwangerschap of bevalling.

Zoals gezegd, gelden deze ZW-termijnen als de werkneemster aanspraak heeft op ziekengeld
op grond van de ZW wegens ziekte als gevolg van zwangerschap of bevalling. In de praktijk
is de werkgever echter vaak niet onmiddellijk op de hoogte van het feit dat er aanspraak
bestaat op ziekengeld op grond van de ZW – waardoor de werkgever voor zijn loondoorbetalingsplicht
wordt gecompenseerd – en zou de werkgever dus te laat kunnen zijn met zijn aangifte
van ziekte bij UWV. Om dit te voorkomen is in de ZW (in artikel 38b, tweede lid) geregeld
dat het moment waarop de werkgever op de hoogte is van deze situatie bepalend is voor
de beoordeling of er sprake is van een te late aangifte. UWV merkt de aangifte dan
aan als tijdig. Er is sprake van een tijdige aangifte als de werkgever, uitgaande
van de dag na de datum waarop het hem redelijkerwijs duidelijk kan zijn dat de werkneemster
aanspraak kan maken op ziekengeld wegens zwangerschap of bevalling (op grond van artikel
29a, van de ZW), binnen vier dagen een ziekteaangifte doet bij UWV. In dat geval kan
ziekengeld met terugwerkende kracht (met maximaal één jaar) worden toegekend over
de verstreken periode vanaf de datum van de ziekteaangifte.

Na deze melding volgt de claimbeoordeling of er sprake is van een causaal verband
tussen de arbeidsongeschiktheid en de zwangerschap of bevalling, die ik in mijn vorenstaande
antwoorden heb toegelicht.

Vraag 7

Vindt u het wenselijk dat het een harde voorwaarde is dat het recht op ziekengeld
alleen bestaat als de arbeidsongeschiktheid aansluitend aan de Wet Arbeid en Zorg
(WAZO)-uitkering bestaat? Zouden niet alle zwangerschapsgerelateerde klachten, ongeacht
wanneer deze zich aandienen, moeten kunnen leiden tot een ziektewetuitkering?

Antwoord 7

In mijn vorenstaande antwoorden heb ik toegelicht dat er, om in aanmerking te komen
voor ziekengeld, een causaal verband moet bestaan tussen de arbeidsongeschiktheid
en de zwangerschap of bevalling. Hoe langer na de bevalling klachten tot arbeidsongeschiktheid
leiden, des te minder aannemelijk is het dat er een causaal verband bestaat tussen
deze arbeidsongeschiktheid en de doorgemaakte zwangerschap of bevalling. Daarom zie
ik geen aanleiding om de voorwaarde in de ZW aan te passen die regelt dat er sprake
moet zijn van arbeidsongeschiktheid aansluitend aan de WAZO-uitkering.

Vraag 8

Als een postnatale depressie is vastgesteld, hoe lang kan de uitkering dan doorlopen
onder de zwangerschapsregeling?

Antwoord 8

Het recht op ziekengeld wegens arbeidsongeschiktheid als gevolg van zwangerschap of
bevalling, bedraagt maximaal 104 weken. Deze termijn wordt gerekend vanaf de eerste
dag van de ongeschiktheid tot werken.

Indien de vrouwelijke werknemer ziek wordt als gevolg van bevalling aansluitend op
de WAZO-periode, dan betekent dit dat zij vanaf dat moment 104 weken recht op ziekengeld
heeft4.

Vraag 9 en 10

Waarom is er in de uitvoering voor gekozen om een periode van drie maanden aan te
houden, waarbij wordt aangenomen dat als de klachten na die periode nog bestaan, er
geen sprake meer is van een postnatale depressie?

Herkent u signalen dat deze grens van drie maanden als harde grens wordt toegepast
en dus niet wordt overlegd met de behandelend arts of de klachten nog zwangerschapsgerelateerd
zijn?

Antwoord 9 en 10

In de richtlijn «Zwangerschap en bevalling als oorzaak van ongeschiktheid voor haar
arbeid» wordt het volgende aangegeven: «In het algemeen geldt dat als er drie maanden
na de bevalling nog steeds sprake is van arbeidsongeschiktheid, dit aanleiding is
tot een kritischer beoordeling van oorzakelijkheid.» Dit is dus geen wet van meden
en perzen, maar is ter beoordeling van de verzekeringsarts in het individuele geval.

Vraag 11

Wat is de gemiddelde duur van een postnatale depressie?

Antwoord 11

De gemiddelde duur van een eerste depressieve episode is drie maanden. Na een halfjaar
is 63% hersteld en na één jaar 76%5. Dit is niet afhankelijk van het feit of de depressie al dan niet is opgetreden na
de bevalling.

Vraag 12

Op welke manier wordt de doorbetaling overgedragen aan de werkgever als de drie maanden
zijn bereikt? Wie neemt het initiatief om de doorbetaling over te dragen?

Antwoord 12

Uit mijn antwoorden op vraag 9 en vraag 10 blijkt dat de in de richtlijn «Zwangerschap
en bevalling als oorzaak van ongeschiktheid voor haar arbeid» genoemde drie maanden
geen wet van meden en perzen is. Het einde van de uitkering of het niet toekennen
daarvan is dus niet beperkt tot drie maanden.

Vraag 13

Wat vindt u ervan dat UWV niet in alle gevallen postnatale depressie erkent als zwangerschapsgerelateerd?

Antwoord 13

In mijn antwoord op vraag 2 heb ik toegelicht dat een Ziektewetclaim op basis van
een postpartum depressie niet categoraal kan worden afgewezen of worden toegekend
als rechtstreeks gevolg van zwangerschap of bevalling. In elk individueel geval zal
de verzekeringsarts een afweging over de causaliteit moeten maken.

Vraag 14

Wat doet het met de arbeidsmarktpositie van zwangere vrouwen of vrouwen in de leeftijd
dat zij kinderen krijgen?

Antwoord 14

Wanneer tijdens de zwangerschap of na de bevalling arbeidsongeschiktheid ontstaat,
waarbij de zwangerschap of de bevalling de oorzaak is van deze arbeidsongeschiktheid,
dan betaalt UWV – op grond van de ZW – ziekengeld ter hoogte van het dagloon vanaf
de eerste ziektedag. Hiermee wordt voorkomen dat vrouwen in de vruchtbare leeftijd
minder kans maken op de arbeidsmarkt.

Vraag 15

Bent u het er mee eens dat maatwerk nodig is om ervoor te zorgen dat alle vrouwen
met een postnatale depressie in aanmerking komen voor een ziektewetuitkering?

Antwoord 15

Ja. Zoals ik in het antwoord op vraag 2 heb ik aangegeven moet de verzekeringsarts
voor elk individueel geval een afweging maken om vast te stellen of een postnatale
depressie zijn oorzaak vindt in de doorgemaakte zwangerschap of bevalling.

Vraag 16

Bent u bereid de Richtlijn Zwangerschap en bevalling als oorzaak van ongeschiktheid
voor haar arbeid uit mei 2014 aan te passen zodat in alle gevallen postnatale depressie
als zwangerschapgerelateerd wordt beschouwd?

Antwoord 16

De richtlijn steunt in belangrijke mate op de laatste stand van medische kennis en
de medische wetenschap en is een product van de beroepsgroep. Omdat de richtlijn aan
de verzekeringsarts handvatten biedt voor de beoordeling van de Ziektewetclaim in
het individuele geval en uitgaat van maatwerk, zie ik geen aanleiding om de beroepsgroep
te vragen de betreffende richtlijn aan te passen.