Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Agema over het bericht dat vrijwilligers in de zorg vaak taken uitvoeren waarvoor een opleiding is vereist

Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 21 november
2018)

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Zorgvrijwilliger heeft vaak medische taak»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat is uw reactie op het bericht dat een vijfde van de vrijwilligers in de zorg medische
handelingen verricht waarvoor een opleiding is vereist?

Antwoord 2

Ik heb grote waardering voor de ongeveer 1 miljoen vrijwilligers die actief zijn binnen
het domein van zorg en ondersteuning. Ik begrijp dat deze vrijwilligers in onverwachte
situaties terecht kunnen komen, waar soms ook medische handelingen nodig zijn. Het
gaat, in tegenstelling tot hetgeen in het artikel van Trouw wordt gesuggereerd, slechts
incidenteel om medische handelingen waarvoor een opleiding vereist is. Meestal is
dan sprake van een noodsituatie. Ik ben niet bekend met situaties waarin vrijwilligers
structureel medische handelingen uitvoeren waarvoor zij niet zijn opgeleid.

Regel is dat voorbehouden handelingen enkel worden uitgevoerd door zorgverleners die
hiervoor bevoegd zijn en voldoende vaardigheden hebben om de handelingen uit te voeren.
Voorbehouden handelingen zijn risicovolle, medische handelingen en staan beschreven
in de Wet op beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG). Alleen de in de
Wet BIG aangewezen beroepsbeoefenaren, die als zodanig geregistreerd zijn in het BIG-register,
mogen deze voorbehouden handelingen zelfstandig uitvoeren.

Een vrijwilliger kan eventueel voorbehouden handelingen uitvoeren als hij of zij in
opdracht handelt van zo’n zelfstandig bevoegde zorgverlener. De vrijwilliger in kwestie
moet dan wel bekwaam zijn om de voorbehouden handeling uit te voeren. Ook moet de
opdrachtgever (de zelfstandige bevoegde zorgverlener) toezicht houden, zodat er ingegrepen
kan worden indien nodig. In de privé sfeer vervalt de eis tot BIG-registratie; het
is in dat geval van belang dat patiënten, ouders of mantelzorgers bekwaam zijn om
de handeling(en) uit te voeren. In noodsituaties mag iedereen «naar beste weten en
kunnen» medische handelingen verrichten.

Vraag 3

Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat gemeenten en bestuurders van vrijwilligers
verwachten dat zij taken uitvoeren waarvoor een opleiding vereist is, zodat zij minder
een beroep hoeven te doen op betaalde krachten? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 3

Zoals ik heb aangegeven bij de beantwoording van vraag 2 ben ik niet bekend met situaties
waarin vrijwilligers structureel medische handelingen uitvoeren waarvoor zij niet
zijn opgeleid. Voor vrijwilligers die werkzaam zijn binnen een (zorg)organisatie geldt
dat de betreffende organisatie verantwoordelijk is voor het handelen van de vrijwilliger.

Ik realiseer me dat het voor vrijwilligers soms lastig kan zijn om hun grenzen aan
te geven, omdat zij het gevoel hebben dat mensen anders niet de zorg ontvangen die
zij nodig hebben. Werkzaamheden die door vrijwilligers worden uitgevoerd zijn in beginsel
aanvullend op de werkzaamheden van betaalde krachten. Ik vind het vooral van belang dat binnen
(zorg)organisaties goede afspraken gemaakt worden over welke werkzaamheden wel- en
welke in beginsel niet door vrijwilligers worden uitgevoerd. Ook van belang vind ik
dat binnen organisaties voldoende gelegenheid is voor vrijwilligers om signalen van
overvraging kenbaar te maken. Een vrijwilligerscoördinator kan hier een belangrijke
rol in vervullen. Vrijwilligerskoepel NOV werkt op dit moment aan een programma om
de (lokale) samenwerking tussen vrijwilligers, beroepsmatig georganiseerde zorg en
de lokale overheid te versterken. Voor het einde van dit jaar zal ik u hier nader
over informeren.