Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Aukje de Vries over het bericht 'Begrotingscomité laakt te grote Europese toegeeflijkheid tegenover Italië'

Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 1 november 2018).

Vraag 1

Bent u bekend met het jaarverslag van de European Fiscal Board (EFB)?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u reageren op de belangrijkste kritiekpunten op de Europese Commissie uit het
rapport, te weten dat de Commissie te toegeeflijk is geweest tegenover overtreders
van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP)?

Antwoord 2

Nederland deelt de kritiek van de EFB dat de Europese Commissie te toegeeflijk is
geweest bij de implementatie van het SGP. Deze kritiek heb ik eerder dit jaar ook
geuit in de eurogroep en publiekelijk laten weten. Zie ook de antwoorden op vragen
7 en 8.

Vraag 3

Kunt u op een later moment integraal reageren op het hele jaarverslag en de kritiek-
en feedbackpunten die daarin genoemd worden?

Antwoord 3

Ik maak graag van deze beantwoording gebruik om te reageren op de belangrijkste punten
uit het jaarverslag. Zie ook vraag 8 en 11.

Vraag 4

Heeft de Commissie nog de plicht om te reageren op dit jaarverslag of is de Commissie
voornemens hierop te reageren? Zo niet, kunt u er dan bijvoorbeeld tijdens een volgende
Eurogroep of Ecofinraad op aandringen dat de Commissie reageert op de voorstellen
van de EFB en de kritiek serieus neemt?

Antwoord 4

De Europese Commissie is niet verplicht te reageren op het jaarverslag. Zij heeft
gereageerd bij de bespreking van het rapport in een ambtelijk voorportaal van de Ecofinraad.
Daarbij gaf de Europese Commissie aan veel kritiekpunten te herkennen, en deze mee
te zullen nemen bij de evaluatie van het SGP (die voor eind 2019 moet zijn afgerond).
De Europese Commissie gaf daarnaast aan enige nuance en balans te missen in het jaarverslag.
Zo vloeit de flexibiliteit die wordt toegepast bij de implementatie van het SGP volgens
de Europese Commissie voort uit de wensen van een groot deel van de lidstaten zelf.
Nederland dringt er, bij alle gelegenheden waar de evaluatie en herziening van het
SGP wordt besproken, op aan dat de Europese Commissie rekening houdt met de kritiek
en voorstellen van de EFB.

Vraag 5

Hoe kan de rol van de EFB in het adviseren over het begrotingstoezicht versterkt worden?

Antwoord 5

De rol van de EFB kan worden versterkt door een eigen secretariaat, financiële onafhankelijkheid
en het recht zelf personeel aan te trekken, een eigen communicatiestrategie, het recht
op zelfstandig onderzoek en aanvullende taken ten aanzien van de toepassing van het
SGP. Ik heb eerder al aangedrongen op eigen financiële middelen voor de EFB, en zal
dit blijven doen.

Vraag 6

Deelt u de mening dat het versterken van de rol van dit orgaan van toegevoegde waarde
kan zijn in het creëren van onafhankelijk en objectief begrotingstoezicht?

Antwoord 6

Ja.

Vraag 7

Wat vindt u van de kritiek van de EFB dat vooral Italië meermaals (of zelfs te vaak)
is weggekomen met het niet of half naleven van de Europese begrotingsregels?

Antwoord 7

Zoals eerder aangegeven deel ik de kritiek van de EFB en heb ik dit ook eerder geuit.
De EFB geeft diverse voorbeelden van momenten waarop de Europese Commissie de diverse
vormen van flexibiliteit die het SGP biedt, ruimhartig en cumulatief heeft toegepast.
Dit heeft de Europese Commissie overigens ook aangegeven in de recente brief van de
Europese Commissie aan Italië van 23 oktober jl. Naast Italië betrof de flexibiliteit
ook andere lidstaten. Nederland heeft hier steeds bezwaar tegen gemaakt. De gekwalificeerde
meerderheid die nodig was om de Commissie te corrigeren, ontbrak echter.

Vraag 8

Deelt u de kritiek op de toenemende «flexibiliteit» binnen het SGP, zoals incrementeel
door de Commissie voorgesteld? Deelt u de mening dat dit de handhaafbaarheid en helderheid
van de begrotingsregels ondermijnt?

Antwoord 8

Ik deel de kritiek op de toenemende «flexibiliteit» binnen het SGP. De diverse vormen
van flexibiliteit zijn in de loop der tijd veelal voorgesteld door de Europese Commissie,
en vervolgens door de Raad onderschreven. Het gaat dan bijvoorbeeld om het toepassen
van een foutmarge bij het beoordelen van de structurele begrotingsinspanning («margin
of significant deviation»), aanpassing van de vereiste begrotingsinspanning aan de
economische situatie, en clausules die het mogelijk maken minder te bezuinigen als
er structurele hervormingen of investeringen worden gepleegd. Daarnaast geeft de Europese
Commissie soms een eigen ruimhartige uitleg aan de regels, bijvoorbeeld wanneer zij
naleving van de preventieve arm opvoert als relevante factor om de correctieve arm
niet te openen. Ook neemt de Europese Commissie sinds 2017 de vrijheid om een beoordelingsmarge
(«margin of discretion») toe te passen wanneer de economische situatie hierom vraagt,
die de vereiste begrotingsinspanning kan halveren. Ik deel de mening dat de toenemende
flexibiliteit de handhaafbaarheid en helderheid van de begrotingsregels vermindert.

Vraag 9

Deelt u het verlangen en streven dat een volgende Commissie deze «flexibiliteit binnen
het pact» weer intrekt, zoals bijvoorbeeld Commissie communicatie 52015DC0012?2

Antwoord 9

Ik streef naar een vermindering van de flexibiliteit binnen het SGP. Dat betekent
niet dat alle vormen van flexibiliteit moeten worden geschrapt. Een zekere mate van
flexibiliteit blijft wenselijk, zodat bij het bepalen van de vereiste begrotingsinspanning
zo nodig rekening kan worden gehouden met een uitzonderlijke economische situatie
en met de hoogte van de schuldvoorraad. Naar verwachting zal in toekomstige onderhandelingen
over de herziening van het SGP een meerderheid van lidstaten ook pleiten voor behoud
van een vorm van flexibiliteit. Flexibiliteit mag echter niet leiden tot minder transparantie
en meer complexiteit, zoals nu het geval is.

Vraag 10

Hoe verloopt de discussie over vereenvoudiging van het SGP? Wat is het krachtenveld
en wanneer verwacht u besluiten, als u die al verwacht? Klopt de stelling dat nagenoeg
iedereen vereenvoudiging van het SGP wil? Zo ja, waarom loopt de discussie dan al
zo lang?

Antwoord 10

De discussie over vereenvoudiging van het SGP vindt momenteel plaats op ambtelijk
niveau, zoals recent naar aanleiding van rapporten van de Europese Rekenkamer en van
het Europees begrotingscomité. Daarbij pleiten landen met een goede begrotingsdiscipline
(veelal noordelijke lidstaten) voor een strengere implementatie van het huidige SGP,
en voor een toekomstig SGP dat minder ruimte laat voor een flexibele implementatie.
Landen met een minder goede begrotingsdiscipline wijzen juist op de noodzaak om rekening
te blijven houden met de economische omstandigheden in individuele lidstaten. Hierdoor
is – ondanks de lippendienst aan vereenvoudiging – de bereidheid om de vele vormen
van flexibiliteit en coulance daadwerkelijk te schrappen minder breed gedeeld. De
Europese Commissie werkt momenteel ook aan een evaluatie van het SGP, die voor eind
2019 moet zijn afgerond. Die vormt de basis voor een Commissievoorstel voor herziening
van het SGP, dat op zijn vroegst in 2020 onder een nieuwe Europese Commissie wordt
verwacht. Of het zal komen tot een vergaande hervorming van het SGP is nog verre van
zeker.

Vraag 11

Kunt u uitgebreid schetsen hoe u denkt dat het SGP eenvoudiger, begrijpelijker en
handhaafbaarder gemaakt kan worden?

Antwoord 11

Binnen de huidige opzet van het SGP zijn er verschillende wijzigingen denkbaar die
het eenvoudiger, begrijpelijker en beter handhaafbaar kunnen maken. In de eerste plaats
kan duidelijker worden vastgelegd wanneer een buitensporigtekortprocedure wordt geopend
op basis van de schuldenregel. Momenteel worden diverse relevante factoren, waaronder
«broad compliance» met de preventieve arm, opgevoerd als argument om deze procedure
niet te openen. Dat geeft veel ruimte voor interpretatie en onzekerheid. In de tweede
plaats kan het aantal vormen van flexibiliteit, waarvan er enkele zijn genoemd in
het antwoord op vraag 8, worden teruggebracht. Voor zover er in de toekomst nog flexibiliteit
wordt toegekend, is het bovendien wenselijk dat deze wordt gecompenseerd d.m.v. een
hogere vereiste begrotingsinspanning in daaropvolgende jaren. In de derde plaats lijkt
het raadzaam om een duidelijke scheiding aan te brengen tussen de beoordeling van
de begrotingsinspanningen enerzijds en de besluitvorming over de consequenties ervan
anderzijds. Momenteel zijn beide in handen van de Europese Commissie (waarbij de Raad
slechts kan corrigeren met gekwalificeerde meerderheid), waardoor de toepassing van
de regels wordt belast met politieke overwegingen. Tot slot zou de uitgavenregel een
prominentere rol kunnen krijgen, aangezien deze indicator goed waarneembaar en controleerbaar
is. De limiet op de uitgavengroei zou daarbij strenger kunnen worden gesteld voor
lidstaten met hoge schuldenniveaus.

Naast eenvoud, begrijpelijkheid en handhaafbaarheid noemt de EFB enkele andere eigenschappen
waaraan een toekomstig SGP zou moeten voldoen. Regels moeten helder gedefinieerd,
transparant, flexibel, adequaat, consequent en efficiënt zijn. Dit zijn nuttige principes
waaraan een toekomstig commissievoorstel voor een herziening kan worden getoetst.
Over de Nederlandse positie ten aanzien van een dergelijk voorstel zult u te zijner
tijd langs de gebruikelijke kanalen worden geïnformeerd.

Zoals uit het voorgaande spreekt, ben ik bereid na te denken over een eenvoudiger,
begrijpelijker en handhaafbaarder SGP. Echter, wat we ook bedenken, uiteindelijk gaat
het om de politieke wil om te handhaven. Ik heb sympathie voor de ideeën van de EFB
om te hervormen, maar constateer dat het ontbreken van de wil om te handhaven een
probleem vormt.

Vraag 12

Wat vindt u van de suggesties die de EFB doet om meer te sturen op staatsschuld en
de uitgavenregel meer nadruk te geven?

Antwoord 12

Zie het antwoord op vraag 11.