Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Moorlag over de geloofwaardigheid van de Autoriteit Consument en Markt (ACM)

Antwoord van Staatssecretaris Keijzer (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen 18 oktober
2018).

Vraag 1

Kent u het bericht «ACM verliest geloofwaardigheid als ze niet bijt»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoeveel formele handhavingsbesluiten op het gebied van mededinging heeft de ACM sinds
oktober 2017 genomen?

Antwoord 2

De ACM heeft sinds oktober 2017 drie formele handhavingsbesluiten genomen op het gebied
van mededinging.

Vraag 3

Is het waar dat de ACM meer dan andere Europese toezichthouders voor informele handhaving
van de mededingingsregels kiest? Zo ja, waar blijkt dat uit en waarom is dit zo? Zo
nee, waaruit blijkt dat dit niet het geval is?

Antwoord 3

De ACM is inderdaad actiever op het vlak van informele handhaving dan sommige andere
Europese toezichthouders. De achtergrond daarvan is de probleemoplossende toezichtstijl
van de ACM, die niet alle toezichthouders kennen, alsmede de wettelijke taken die
de ACM heeft op het gebied van markt en overheid. Ik wijs u in dit verband ook op
het antwoord op vraag 8. Zoals de boetes in bijvoorbeeld de Limburgse OV-aanbestedingszaak,
de zaak rond prijsafspraken bij accu’s voor vorkheftrucks en de dieselfraudezaak laten
zien maakt de ACM als onderdeel van het probleemoplossend toezicht ook gebruik van
formele instrumenten.

Vraag 4

Waaruit bestaat de informele handhaving van de ACM en welke afspraken worden er gemaakt?

Antwoord 4

De ACM steekt ten eerste veel energie in het geven van duidelijkheid aan de markt.
Dat betreft bijvoorbeeld ACM-richtsnoeren en zienswijzen voor huisartsen, fysiotherapeuten,
zzp’ers, inkopende ziekenhuizen en duurzaamheidsinitiatieven. Dit voorkomt in een
later stadium problemen. Daarnaast neemt de ACM regelmatig contact op met marktpartijen
om schadelijke gedragingen in een vroegtijdig stadium te stoppen. Dat kan meer geïsoleerde
gedragingen of marktpartijen betreffen, maar ook (deel)sectoren. Voorbeelden van sectorale
acties zijn de ACM-aanpak in de haven- en transportsector en de waarschuwing dit jaar
aan consumenten, garages en importeurs rond adviesprijzen voor auto-onderhoud. De
afspraken die worden gemaakt betreffen vaak naast vanzelfsprekend het respecteren
van de wettelijke grenzen, ook het werken aan bewustwording in de branche. Deze aanpak
sluit overigens ook in die sectoren het opleggen van boetes niet uit.

Vraag 5

Deelt u de mening dat transparanter moet worden gemaakt welke informele handhaving
er plaatsvindt? Zo ja, waarom en hoe gaat u dit bewerkstelligen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5

De ACM verantwoordt zich elk jaar in haar jaarverslag over de uitvoering van haar
wettelijke taken. Waar passend gaat zij daarbij ook in op informele handhaving. Zo
heeft zij in haar jaarverslag over 2017 toegelicht op welke wijze zij kartelvorming
in de sector havens en transport heeft helpen te voorkomen. Verder publiceert de ACM
met grote regelmaat berichten op haar website over onderzoeken naar mogelijke overtredingen
van de mededingingsregels. Ik vind deze mate van transparantie voldoende. Nog meer
openheid van zaken kan ook een averechts effect hebben op de effectiviteit van de
ACM omdat ondernemingen dan kunnen inspelen op mogelijke handhaving door de ACM.

Vraag 6

Deelt u de mening dat formele handhaving van mededingingsregels en bekendmaking van
de desbetreffende sancties kunnen helpen bij het duidelijk maken aan welke regels
bedrijven gebonden zijn en wat de gevolgen van overtreding daarvan zijn? Zo ja, waarom?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

De Mededingingswet schrijft voor aan welke regels ondernemingen gebonden zijn. Voor
de interpretatie van die wet kan formele handhaving, en de gerechtelijke uitspraken
die daar mogelijk uit volgen, helpen bij het verschaffen van duidelijkheid aan ondernemingen.
Dit is niet de enige wijze waarop duidelijkheid kan ontstaan over de interpretatie
van de mededingingsregels. De ACM kan bijvoorbeeld ook beleidsregels uitvaardigen
over de wijze waarop zij toezicht houdt, of een (informele) zienswijze geven over
een specifieke (nieuwe) casus. De ACM bekijkt afhankelijk van het geval wat de meest
effectieve handelwijze is. Daarbij is van belang dat handhaving via boetes nooit primair
tot doel mag hebben duidelijkheid over de interpretatie van een wet te verbeteren.
Het belangrijkste is naleving van de regels te bewerkstelligen of af te dwingen zodat
overtredingen worden voorkomen en consumenten worden beschermd.

Vraag 7

Is het waar dat andere Europese toezichthouders (relatief) meer dan de ACM dat doet,
formele besluiten zoals boetes nemen? Zo ja, in welke orde van grootte verschilt dit
van de ACM? Zo nee, wat is er dan niet waar?

Antwoord 7

Hoewel de aantallen boetes fluctueren over de jaren en over het algemeen bij de meeste
toezichthouders een neergaande tendens laten zien, lijkt de ACM wel te behoren tot
de toezichthouders in Europa die relatief minder boetebesluiten nemen. Ik verwijs
verder naar het antwoord op vraag 2.

Vraag 8

Deelt u de mening van de in het bericht genoemde vicepresident bij het Gerecht van
de Europese Unie dat de ACM te weinig zijn tanden laat zien? Zo ja, waar blijkt dat
uit en waarom is dat zo? Zo ja, wat kunt u doen om hier verandering in te laten brengen?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 8

Ik vind het van belang dat overtredingen van de mededingingsregels ook tot boetes
kunnen leiden, omdat daar een afschrikwekkend en preventief effect van uitgaat. Formele
handhaving hoeft echter niet altijd het meest geschikte instrument te zijn. Onderdeel
van de toezichtstrategie van de ACM is de probleemoplossende toezichtstijl («probleemoplossend
toezicht») waarbij het effect van het optreden centraal staat. De ACM kijkt daarbij
met een breed vizier en onderzoekt niet alleen wat de mogelijke overtreding is, maar
tevens wat de aard van het markt- of consumentenprobleem is. Vervolgens kiest de ACM
het instrument, of een combinatie van instrumenten, die de meeste kans op een structurele
oplossing van het probleem geeft.

De ACM is een onafhankelijke toezichthouder en zij maakt zelf de afweging welk instrument
het meest geschikt is om een probleem effectief op te lossen. Door uiteenlopende omstandigheden,
waaronder het aantal klachten en clementiemeldingen, de duur van een onderzoek of
de complexiteit ervan, kan het gebeuren dat er in een jaar geen of minder boetes worden
opgelegd. De ACM heeft mij laten weten dat boetes en maatregelen onverminderd een
onderdeel zijn van haar toezichtstrategie. Hoewel ik van mening ben dat deze toezichtstrategie
bijdraagt aan de doeltreffendheid en doelmatigheid van het toezicht door de ACM, zal
deze onderdeel zijn van de eerstvolgende evaluatie van de ACM die ik ga uitvoeren.