Brief commissie : Profielschets en advertentietekst voor de nieuw te benoemen Nationale ombudsman
34 050 Benoeming Nationale ombudsman
Nr. 5
BRIEF VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR BINNENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 september 2026
In haar vergadering van 10 september 2026 heeft de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken besloten uit haar midden een Benoemingscommissie samen te stellen teneinde te
voorzien in een voordracht voor de functie van Nationale ombudsman.
De Benoemingscommissie heeft in de vergadering van de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken van 24 september 2026 een concept-profielschets en concept-advertentietekst
voorgelegd, waarna deze zijn vastgesteld.
In voorbereiding op de voorlegging zijn de Commissie van Aanbeveling Nationale ombudsman
(CANO) en het Bureau Nationale ombudsman in de gelegenheid gesteld commentaar te geven
op beide teksten.
De commissie verzoekt u de profielschets en de advertentietekst ter goedkeuring aan
de Kamer voor te leggen.
De voorzitter van de commissie, Kisteman
De griffier van de commissie, Honsbeek
Profiel voor een Nationale ombudsman
1. Inhoud van de taak
De Nationale ombudsman is als Hoog College van Staat een belangrijke en onafhankelijke
schakel tussen het burgerperspectief en de overheid in Europees Nederland en Caribisch
Nederland. Iedere burger kan zich (op grond van de Algemene wet bestuursrecht art.
9:18) met een klacht over het gedrag van een bestuursorgaan richten tot de Nationale
ombudsman. De Nationale ombudsman onderzoekt of de overheid zich behoorlijk heeft
gedragen, doet aanbevelingen, helpt burgers op weg en bekijkt of een probleem opgelost
kan worden door het bestuursorgaan of de verantwoordelijk bewindspersoon aan te spreken.
Daarbij zet de Nationale ombudsman zich in voor het verbeteren van de kwaliteit van
klachtbehandeling door overheden en stimuleert hij dat de overheid leert van klachten
en signalen van burgers.
De Nationale ombudsman, benoemd door de Tweede Kamer, maakt structurele knelpunten
zichtbaar waar burgers bij de uitvoering van beleid en wetgeving tegenaan lopen en
werkt aan het wegnemen daarvan. Dit gebeurt via onderzoek uit eigen beweging en signalen
en adviezen afgeven, waarbij de behoorlijkheid van het overheidshandelen centraal
staat. Als gesprekspartner en adviseur van het parlement, onder meer via de jaarlijkse
aanbieding van het jaarverslag aan de Tweede Kamer, ondersteunt de Nationale ombudsman
met aanbevelingen ter verbetering van de dienstverlening door bestuursorganen de wetgevende
en controlerende functies van beide Kamers. De Nationale ombudsman is tevens Veteranenombudsman
en behandelt in die hoedanigheid klachten van veteranen, militaire oorlogs- en dienstslachtoffers
en hun relaties over overheidsinstanties en over niet-overheidsinstanties die een
taak uitoefenen voor deze groep, en adviseert daarover regering en parlement.
Binnen het instituut van de Nationale ombudsman functioneren een of meer substituut-ombudsmannen,
van wie de Kinderombudsman er in ieder geval een is. De Nationale ombudsman draagt
de eindverantwoordelijkheid voor het instituut en het bureau van de Nationale ombudsman
van ruim 250 medewerkers. Het bureau staat onder leiding van een algemeen directeur.
2. Algemene eisen
2.1 Uitgesproken motivatie voor de inhoud van het werk van de Nationale ombudsman als
voorziening ter bescherming van de belangen van de burger ten opzichte van de overheid
in een democratische rechtsstaat.
2.2 Grote aantoonbare belangstelling voor de verhouding tussen burger en overheid. Goed
inlevingsvermogen in de problemen die burgers kunnen ondervinden in hun contacten
met de overheid en in staat om gesprekspartner te zijn voor burgers in een kwetsbare
positie. Ook besef van de omstandigheden waarin overheden hun werk moeten doen. Doordrongen
van de notie dat de verhouding tussen burger en overheid zowel een juridische als
een sociale dimensie heeft.
2.3 De onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de Nationale ombudsman moeten zijn gewaarborgd;
eerder vervulde functies mogen daaraan niet in de weg staan.
2.4 Een veelzijdige ervaring, zowel in de juridische sfeer als in verschillende geledingen
in het openbaar bestuur, is gewenst. Uitstekende kwalificaties en erkende reputatie
op juridisch en bestuurlijk gebied strekken tot aanbeveling. Aantoonbare belangstelling
voor de ontwikkeling van het recht en van het bestuursrecht in het bijzonder.
2.5 De Nationale ombudsman is een boegbeeld dat maatschappelijke ontwikkelingen signaleert
en onderwerpen die raken aan de relatie tussen burger en overheid actief op de publieke
en bestuurlijke agenda weet te zetten. Van een ombudsman wordt verwacht dat deze een
brede maatschappelijke ervaring en betrokkenheid heeft en bekend is met wat op de
verschillende overheidsniveaus leeft.
2.6 Beschikkend over een natuurlijk gezag. Inzicht in de factoren die dit gezag bepalen,
waartoe in elk geval de kwaliteit, de effectiviteit en de behandelingssnelheid van
het werk moeten worden gerekend. Besef van de mogelijkheden en de beperkingen van
de rol van de Nationale ombudsman in het bestuurlijke en politieke krachtenveld.
2.7 De Nationale ombudsman moet in staat zijn om algemene tekortkomingen in het overheidshandelen
ten aanzien van burgers vast te stellen, de oorzaken daarvan te duiden en bij te dragen
aan mogelijke oplossingen.
3. Specifieke eisen
3.1 Inspirerend, integer, onafhankelijk, onpartijdig, aanspreekbaar en voor burgers toegankelijk.
Beschikt over groot inlevingsvermogen en zelfreflectie.
3.2 Op ervaring gebaseerde besluitvaardigheid en productiviteit.
3.3 Groot analytisch vermogen; in staat tot het leggen van verbanden. Evenwichtigheid
in oordeelsvorming. Vermogen tot overtuigen. Goed oog voor de eis van zorgvuldigheid
voor het werk van de Nationale ombudsman. Beschikkend over durf en vasthoudendheid.
Bestand tegen hoge werkdruk.
3.4 Visie op de rol en functie van de Nationale ombudsman in een toekomstig perspectief;
tactisch, pragmatisch en oplossingsgericht. Begrijpt hoe technologische, maatschappelijke
en (geo)politieke ontwikkelingen doorwerken op en voor burgers, de rechtsstaat en
het ambt van de ombudsman. Kan hierop anticiperen en is in staat de organisatie op
een passende manier verder te ontwikkelen.
3.5 In verband met de verantwoordelijkheid voor Caribisch Nederland moet de ombudsman
oog hebben voor en betrokken zijn bij de maatschappelijke vraagstukken in Caribisch
Nederland. Zichtbaar en nabij in Caribisch Nederland en bereid tot regelmatige aanwezigheid.
3.6 Affiniteit met veteranen en defensie gezien de specifieke rol als Veteranenombudsman.
3.7 Vermogen en bereidheid om met eerbiediging van de af te spreken taakverdeling, op
basis van collegialiteit, samen te werken met de substituut-ombudsman(nen).
3.8 Vermogen om de medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman te inspireren, te stimuleren
en met hen samen te werken.
3.9 Weet complexe maatschappelijke en bestuurlijke vraagstukken begrijpelijk te maken
voor uiteenlopende doelgroepen zoals burgers en bestuurlijke partners en weet mensen
te inspireren, samen te brengen en in beweging te krijgen. Beschikt over uitstekende
mondelinge en schriftelijke communicatievaardigheden. Is een overtuigend en toegankelijk
boegbeeld van het instituut en weet via media en het publieke debat de maatschappelijke
betekenis van de Nationale ombudsman zichtbaar te maken.
3.10 Vermogen om de belangen van het instituut Nationale ombudsman doeltreffend te behartigen,
in contacten met de politiek en het bestuur. Vaardigheid om, op basis van de internationaal
verworven positie, actief, initiërend en gezaghebbend deel te nemen aan internationale
bijeenkomsten ter bevordering van behoorlijk bestuurlijk handelen van overheden.
Advertentietekst Nationale ombudsman
De Tweede Kamer der Staten-Generaal is op zoek naar een Nationale ombudsman
Algemene informatie
De Nationale ombudsman is er voor burgers als het misgaat tussen hen en de overheid.
De Nationale ombudsman vindt dat het perspectief van burgers centraal moet staan in
alles wat de overheid doet. De ombudsman komt op voor de belangen van burgers en helpt
de overheid om haar dienstverlening te verbeteren.
De Nationale ombudsman helpt burgers door hen de weg te wijzen naar het juiste loket,
advies te geven en (klacht)onderzoek te doen. Daarnaast daagt de Nationale ombudsman
overheden uit anders naar hun werk en dienstverlening te kijken en na te denken over
hoe het beter kan. Dat doet de ombudsman door het handelen van de overheid te toetsen
aan behoorlijkheid. De behoorlijkheidsvereisten vormen daarbij het kompas: aan de
hand daarvan beoordeelt de Nationale ombudsman klachten en geeft overheidsorganisaties
concrete aanbevelingen om hun dienstverlening te verbeteren.
De Nationale ombudsman wordt ondersteund door en is verantwoordelijk voor een bureau
met ruim 250 medewerkers. De dagelijkse aansturing van het bureau delegeert de ombudsman
aan een algemeen directeur. De medewerkers zetten zich in voor de Nationale ombudsman,
Kinderombudsman en Veteranenombudsman. Zij dragen bij aan een goed functionerende
samenleving waarin burgers, kinderen en veteranen zich gehoord, gezien en begrepen
voelen. Voor de Nationale ombudsman zetten zij zich in om problemen tussen burgers
en overheid op te lossen én te voorkomen, onder andere door informatie te geven, klachten
te behandelen, klachtonderzoek en aanbevelingen te doen, problemen te agenderen en
kennis te delen met organisaties. De Nationale ombudsman vraagt ook regelmatig op
eigen initiatief aandacht voor structurele problemen, met onderzoeken en brieven aan
het kabinet en de Tweede Kamer.
Alle burgers op Nederlands grondgebied, ook in het Caribisch deel van Nederland, kunnen
zich wenden tot de Nationale ombudsman. Sinds 2014 is de Nationale ombudsman ook de
Veteranenombudsman. In die rol zet hij zich ervoor in dat veteranen de juiste zorg,
erkenning en waardering krijgen.
De Tweede Kamer vraagt
– Grote aantoonbare belangstelling voor de verhouding tussen burger en overheid. Goed
inlevingsvermogen in de problemen die burgers kunnen ondervinden in hun contacten
met de overheid en in staat om gesprekspartner te zijn voor burgers in een kwetsbare
positie. Ook besef van de omstandigheden waarin overheden hun werk moeten doen. Doordrongen
van de notie dat de verhouding tussen burger en overheid zowel een juridische als
een sociale dimensie heeft.
– Een veelzijdige ervaring, zowel in de juridische sfeer als in verschillende geledingen
in het openbaar bestuur, is een pre. Uitstekende kwalificaties en erkende reputatie
op juridisch en bestuurlijk gebied strekken tot aanbeveling. Aantoonbare belangstelling
voor de ontwikkeling van het recht en van het bestuursrecht in het bijzonder.
– De Nationale ombudsman is een boegbeeld dat maatschappelijke ontwikkelingen signaleert
en onderwerpen die raken aan de relatie tussen burger en overheid actief op de publieke
en bestuurlijke agenda weet te zetten. Verwacht wordt een brede maatschappelijke ervaring
en betrokkenheid bij wat op de verschillende overheidsniveaus leeft.
– De Nationale ombudsman moet in staat zijn om algemene tekortkomingen in het overheidshandelen
ten aanzien van burgers vast te stellen, de oorzaken daarvan te duiden en bij te dragen
aan mogelijke oplossingen.
– De Nationale ombudsman moet oog hebben voor Caribisch Nederland en de maatschappelijke
vraagstukken in Caribisch Nederland. Onderdeel daarvan is zichtbaar zijn voor de inwoners
van Caribisch Nederland en bereidheid tot regelmatige aanwezigheid aldaar.
– De onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de Nationale ombudsman moeten zijn gewaarborgd;
eerder vervulde functies mogen daaraan niet in de weg staan.
Procedure
De selectiegesprekken zullen worden gehouden door de Commissie van Aanbeveling Nationale
ombudsman (CANO), samengesteld uit de Vice-President van de Raad van State, de president
van de Hoge Raad der Nederlanden en de president van de Algemene Rekenkamer. De benoeming
geschiedt door de Tweede Kamer der Staten-Generaal op basis van een aanbeveling van
ten minste drie personen, die de leden van de CANO in gezamenlijk overleg opstellen.
De aanbeveling van CANO is en blijft vertrouwelijk. De namen van de kandidaten die
door de Benoemingscommissie Nationale ombudsman voor benoeming voorgedragen, worden
openbaar gemaakt. Het is ook mogelijk dat één kandidaat voor benoeming wordt voorgedragen.
Termijn en honorering
De benoeming geschiedt voor de duur van 6 (zes) jaar (ingevolge artikel 3 Wet Nationale
ombudsman ontslaat de Tweede Kamer de ombudsman met ingang van de eerstvolgende maand
na die waarin deze de zeventigjarige leeftijd bereikt). De honorering bedraagt € 15.158,52
bruto per maand.
Informatie
Belangstellenden kunnen telefonisch informatie over de procedure opvragen bij de griffier
van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer, de heer Honsbeek,
telefoon 070–318 2071 of e-mail cie.biza@tweedekamer.nl
Informatie over de Nationale ombudsman is ook verkrijgbaar via www.nationaleombudsman.nl. Inlichtingen over de functie kunnen worden ingewonnen bij de voorzitter van de Benoemingscommissie
Nationale ombudsman van de Tweede Kamer, de heer Kisteman via a.kisteman@tweedekamer.nl
Sollicitaties
Een onderzoek naar antecedenten maakt onderdeel uit van de procedure. Sollicitaties
dienen uiterlijk 22 oktober 2026 in het bezit te zijn van de Voorzitter van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal, Postbus 20018, 2500 EA ’s-Gravenhage. Een uitvoerige levensbeschrijving
wordt op prijs gesteld. De brieven aan de Voorzitter dienen op de enveloppe de aanduiding
«Nationale ombudsman» te bevatten, deze zullen na ontvangst per ommegaande worden
doorgeleid naar de Commissie van Aanbeveling Nationale ombudsman. Sollicitaties kunnen,
ook uiterlijk 22 oktober 2026, direct aan de Commissie worden toegestuurd, middels
het mailadres vice-president@raadvanstate.nl
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
A. Kisteman, voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken -
Mede ondertekenaar
G.C. Honsbeek, griffier