Verslag (initiatief)wetsvoorstel (nader) : Verslag
36 862 Wijziging van de Luchtvaartwet BES ter invoering grondslag openbare dienstverplichting
Nr. 5 VERSLAG
Vastgesteld 30 januari 2026
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat, belast met het voorbereidend
onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Het verslag behandelt alleen die onderdelen waarover door de genoemde fracties inbreng
is geleverd.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit verslag afdoende
zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de openbare behandeling van het voorstel
van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
blz.
Algemeen
1
Hoofdlijnen van het voorstel
2
Verschillende alternatieve beleidsinstrumenten
2
Internationale voorbeelden van verschijnings-vormen van openbaredienstverplichtingen
2
Vervoersbehoeften Caribisch deel Nederland
2
Financiële gevolgen
3
Gevolgen voor burgers en bedrijven
3
Uitvoering en handhaving
3
Advies en consultatie Internetconsultatie en ATR
3
Artikelsgewijze toelichting
3
Artikel 10
3
Artikel 10i
4
Algemeen
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de Wijziging
van de Luchtvaartwet BES ter invoering grondslag openbare dienstverplichting (hierna:
het wetsvoorstel). Zij erkennen de grote urgentie van dit dossier, aangezien de huidige
marktwerking onvoldoende betaalbare en betrouwbare verbindingen tussen de eilanden
waarborgt. Deze leden benadrukken dat de afhankelijkheid van de inwoners van Saba
en Sint-Eustatius van Sint-Maarten voor essentiële diensten, zoals zorg en rechtspraak,
een structurele oplossing vereist.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel en hebben geen
verdere vragen.
De leden van de BBB-fractie hebben geen vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Deze leden onderschrijven het doel van het wetsvoorstel, omdat ze menen
dat betaalbare ticketprijzen tussen de BES-eilanden van belang zijn voor de economische
en sociale ontwikkeling van deze eilanden. Ze hebben nog enkele vragen.
Hoofdlijnen van het voorstel
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de plannen van de regering als dit
wetsvoorstel is aangenomen. Is de regering voornemens om daadwerkelijk een openbaredienstverplichting
(hierna: PSO) vast te stellen en, zo ja, welke maatregelen wil de regering binnen
deze PSO nemen? Kan de regering uiteenzetten waar ze zoal aan denkt en op welke termijn?
Is de regering dan ook voornemens om luchtvaartmaatschappijen in het kader van de
PSO financieel te compenseren? Aan welke orde van grootte aan kosten moeten deze leden
dan denken?
Verschillende alternatieve beleidsinstrumenten
De leden van de D66-fractie vragen de regering om een reflectie op de gekozen marktordening.
Waarom is er in het verleden zo lang ingezet op beleidsdeelname in Winair, terwijl
de publieke belangen (betaalbaarheid en toegankelijkheid) hiermee onvoldoende geborgd
bleken? Deze leden vragen of de regering met de PSO nu een instrument in handen heeft
dat flexibel genoeg is om in te spelen op technologische innovaties, zoals de opkomst
van elektrisch vliegen tussen de eilanden. Hoe borgt de regering dat de PSO de drempel
voor innovatieve, duurzame toetreders niet onbedoeld verhoogt?
Internationale voorbeelden van verschijningsvormen van openbaredienstverplichtingen
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de reacties uit de internetconsultatie,
waarin wordt gesteld dat het wetsvoorstel zich te beperkt richt op specifieke routes.
Kan de regering nader beargumenteren waarom de grondslag voor een PSO niet breder
wordt getrokken naar andere regionale toegangsproblemen in het Caribisch deel van
het Koninkrijk? Ziet de regering in de toekomst ook een rol voor PSO’s op routes tussen
de ABC-eilanden onderling, mocht de markt daar eveneens tekortschieten?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen ook naar de verbindingen tussen de BES-eilanden
en Curaçao, Aruba en Sint-Maarten en overige relevante bestemmingen in de regio. Acht
de regering deze verbindingen betrouwbaar en betaalbaar? Zo nee, wat is de inzet van
de regering om deze verbindingen ook te verbeteren?
Vervoersbehoeften Caribisch deel Nederland
De leden van de D66-fractie hechten eraan dat de vervoersbehoefte niet louter economisch
wordt gedefinieerd. Kan de regering toezeggen dat bij de definitie van «vitaal belang»
ook de toegang tot onderwijs, gespecialiseerde zorg en het onderhouden van sociale
en familiaire banden binnen het Koninkrijk als fundamentele criteria worden gehanteerd?
Op welke wijze wordt de stem van de eilandbewoners zelf geborgd in de periodieke vaststelling
van deze behoeften?
Financiële gevolgen
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen over de financiële onduidelijkheid in
het wetsvoorstel. De Eilandraad van Saba raamt de kosten op 4 tot 7 miljoen euro per
jaar, terwijl een raming vanuit de regering ontbreekt. Kan de regering toelichten
hoe zij tot een verantwoorde begrotingsdiscipline komt zonder deze cijfers? Is de
regering bereid om een structurele financieringsbron aan te wijzen, zodat de continuïteit
van de verbindingen niet jaarlijks afhankelijk is van incidentele middelen?
Gevolgen voor burgers en bedrijven
De leden van de D66-fractie hechten aan een gelijk speelveld. Zij vragen de regering
hoe zij aankijkt tegen de transitiekosten voor huidige aanbieders. Bestaat het risico
dat door de invoering van een PSO voor één partij, de gezonde marktwerking op andere
(niet-PSO) routes in de regio wordt verstoord, omdat maatschappijen hun gehele operatie
moeten herzien? Hoe wordt gewaarborgd dat het wetsvoorstel de regionale luchtvaartsector
als geheel versterkt en niet verzwakt?
Uitvoering en handhaving
De leden van de D66-fractie lezen in de Handhaafbaarheids-, uitvoerbaarheids- en fraudebestendigheidstoets
(HUF-toets) dat de ILT aangeeft niet te beschikken over de benodigde sociaaleconomische
expertise voor dit type markttoezicht. Deze leden hechten grote waarde aan deskundig
en onafhankelijk toezicht. Waarom is er niet voor gekozen om de Autoriteit Consument
& Markt (ACM) te betrekken bij het toezicht op de tarieven en de markttoegang? Hoe
gaat de regering voorkomen dat de ILT een taak krijgt toebedeeld die zij, volgens
haar eigen advies, op dit moment niet naar behoren kan uitvoeren?
Advies en consultatie Internetconsultatie en ATR
De leden van de D66-fractie constateren met ongenoegen dat de beslisnota bij dit wetsvoorstel
ontbreekt, ondanks de staande afspraak over actieve openbaarmaking. Transparantie
over de ambtelijke afwegingen is essentieel voor een kwalitatief wetgevingsproces.
Deze leden verzoeken de regering de nota alsnog onverwijld aan de Kamer te doen toekomen.
Artikelsgewijze toelichting
Artikel 10
De leden van de D66-fractie hebben fundamentele vragen bij de gekozen delegatiestructuur.
De kern van de nieuwe systematiek, de eisen aan de PSO, de tariefbepalingen en de
aanbestedingsregels worden volledig gedelegeerd naar een ministeriële regeling. Dit
onttrekt deze wezenlijke keuzes aan het directe zicht en de controle van de Kamer.
Is de regering, in het kader van een transparante en democratische bestuurscultuur,
bereid om een voorhangprocedure voor deze regeling op te nemen? Zo nee, hoe rechtvaardigt
de regering dit democratische tekort bij zulke ingrijpende sociaaleconomische besluiten?
De leden van de D66-fractie vragen naar de rechtszekerheid bij het vervallen van een
PSO. De Raad van State wees op onduidelijkheden wanneer een exploitant gedurende een
maand niet aan de eisen voldoet. Kan de regering toelichten hoe wordt voorkomen dat
eilanden plotseling zonder enige verbinding komen te zitten als een PSO van rechtswege
vervalt? Is er een «vangnetscenario» voorzien om de continuïteit van de vitale infrastructuur
te allen tijde te garanderen?
Artikel 10i
De leden van de D66-fractie achten een evaluatietermijn van zeven jaar niet in lijn
met de snelle dynamiek van de luchtvaartsector en de acute nood op de eilanden. Zij
stellen voor de termijn te verkorten naar drie jaar, waarbij specifiek wordt getoetst
of de ticketprijzen daadwerkelijk zijn gedaald en of de kwaliteit van de verbindingen
is verbeterd. Kan de regering tevens toezeggen dat bij deze evaluatie de impact op
de klimaatdoelstellingen in Caribisch Nederland expliciet wordt meegewogen?
De fungerend voorzitter van de commissie, Peter de Groot
Adjunct-griffier van de commissie, Koerselman
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
P.C. (Peter) de Groot, voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat -
Mede ondertekenaar
G.B. Koerselman, adjunct-griffier
Gerelateerde documenten
Hier vindt u documenten die gerelateerd zijn aan bovenstaand Kamerstuk.