Verslag van een bijeenkomst : Verslag van de Herfstvergadering 2025

AN/ Nr. 61
VERSLAG VAN DE HERFSTVERGADERING

Vastgesteld op 21 januari 2026

1. Inleiding

Vijf Kamerleden namen van 17 tot en met 19 november 2025 deel aan de 23ste herfstvergadering van de Parlementaire Assemblee van de Organisatie voor Veiligheid
en Samenwerking in Europa (OVSE PA) in Istanboel, Türkiye. Dit waren de Eerste Kamerleden
Farah Karimi (delegatieleider, GroenLinks-PvdA),Robert van Gasteren (BBB), Rian Vogels (VVD), Madeleine van Toorenburg (CDA) en Boris Dittrich (D66). Bijna 200 parlementsleden uit 53 OVSE deelnemende staten kwamen bijeen in
de Turkse hoofdstad. De herfstsessie stond in het teken van het 50-jarig bestaan van
de OVSE: het multilateralisme nieuw leven inblazen door middel van dialoog en samenwerking.
Bij de opening op 17 november werden de leden verwelkomd door Numan Kurtulmuş, Voorzitter
van de Grand National Assembly van Turkije, de Turkse delegatieleider Selami Altinok
en Pere Pons, President van de OVSE PA. Deze laatste kondigde aan dat de PA heeft
besloten zich aan te sluiten bij de Internationale Coalitie voor de Terugkeer van
Oekraïense Kinderen. «De OVSE PA zal werken aan het opbouwen van internationale samenwerking
om een einde te maken aan de onwettige ontvoeringen en deportaties van Oekraïense
kinderen door Rusland en om hen te helpen terug naar huis te brengen,» aldus Pons.
De OVSE secretaris-generaal Feridun H. Sinirlioğlu onderstreepte in zijn bijdrage
bij de opening de dringende noodzaak om het multilateralisme nieuw leven in te blazen
en een zinvolle veiligheidsdialoog te herstellen om de veiligheid en stabiliteit in
de OVSE-regio en daarbuiten te versterken. «De OVSE blijft een essentieel platform
voor dialoog, wederzijdse verantwoording en gezamenlijke oplossingen, vooral in tijden
van verhoogde mondiale onzekerheid,» zei Sinirlioğlu. De zitting behandelde de drie
OVSE-dimensies in drie thematische sessies en sloot af met het Mediterrane Forum.
De ad hoc commissies migratie en terrorisme kwamen eveneens bijeen. Voorafgaand aan
de conferentie nam de delegatie op 16 november deel aan een bijeenkomst georganiseerd
door de Oekraïense, Britse en Canadese delegaties samen met ODIHR over de post-conflict
toekomst van Oekraïne en de voorbereidingen van verkiezingen. De delegatie werd ontvangen
door de Nederlandse consul-generaal Daan Huisinga en de ambassadeur Joep Wijnands.

2. Verloop van de vergaderingen

De eerste sessie op maandag 17 november ging over bruggen slaan tussen perspectieven,
versterking van dialoog, bemiddeling en vertrouwen in een tijdperk van onzekerheid.
Na opening door voormalig OVSE PA president Pia Kauma sprak de adviseur van president
Erdoğan, Prof. Dr. Çağrı Erhan. Hij schetste in zijn bijdrage een wereld waarin crises–zoals
energieproblemen, klimaatverandering, desinformatie, migratie en geopolitieke spanningen–steeds
meer met elkaar verweven zijn. Erhan benadrukte het belang van actieve diplomatie
en bemiddeling om escalatie te voorkomen en oplossingen te bevorderen, «Dit is precies
het moment waarop diplomatie gebaseerd op dialoog en bemiddeling belangrijker is dan
ooit,» sprak hij. Ehran ziet hierin een belangrijke rol weggelegd voor Türkiye onder
meer als mediator op de Balkan, in Somalië, tussen Rusland en Oekraïne, tussen Pakistan
en Afghanistan, en bij pogingen tot een staakt-het-vuren in Gaza. Ambassadeur Helga Maria Schmid,
president van het European Institute of Peace, benadrukte het belang van consistente
internationale regels en echte dialoog om vertrouwen tussen landen te herstellen.
Ze riep op tot de vrijlating van de OVSE-medewerkers door Rusland en prees het Finse
voorzitterschap voor het betrekken van diverse maatschappelijke groepen. Schmid stelde
dat de OVSE een uniek platform biedt waar landen, ook bij fundamenteel meningsverschil,
aan één tafel kunnen komen, en onderstreepte dat het heropbouwen van vertrouwen cruciaal
is voor stabiliteit, wapenbeheersing en multilaterale samenwerking, «We hebben echte
dialoog nodig–uitwisseling die verder gaat dan het voorlezen van statements,» aldus
Schmid.

De tweede sessie op dinsdag18 november ging over de rol van de OVSE bij het versterken
van op regels gebaseerde wereldhandel: waarborgen van eerlijkheid, connectiviteit
en duurzame groei. Bij de opening sprak Azay Guliyev, voorzitter van de commissie
economie, wetenschap, technologie en milieu over de toenemende spanning op de mondiale
toeleveringsketens door handelstarieven, exportbeperkingen en geopolitieke spanningen,
waardoor de productiviteit en duurzame groei onder druk staan. Ook sprak Mathias Cormann
van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Hij riep
de parlementsleden uit de OVSE-regio op om meer samen te werken op het gebied van
handel, zowel bilateraal als multilateraal, om handelsakkoorden te sluiten. De OVSE
zou volgens hem moeten bijdragen aan het bevorderen van transparantie bij industriële
interventies, het ondersteunen van dialoog over subsidies, het stimuleren van harmonisatie
van standaarden en het in kaart brengen van kwetsbaarheden in toeleveringsketens binnen
de lidstaten. Ook Bakyt Dzhusupov, coördinator van de Economische en Milieuactiviteiten
van de OVSE (OCEEA) sprak over geopolitieke verschuivingen en de inzet van de OVSE
op dialoog, regelgebaseerde kaders en versterking van transport- en handelsverbindingen,
met aandacht voor digitalisering, grensoverschrijdende faciliteiten, anticorruptie
en klimaatbestendige logistiek. «Concreet werken aan connectiviteit levert tastbare
voordelen op en vergroot de impact van internationale samenwerking,» aldus Dzhusupov.

In zijn bijdrage benadrukte Robert van Gasteren dat vrijhandel, democratie, welzijn en welvaart hand in hand gaan. «Er is substantieel
wetenschappelijk bewijs dat landen met vrije, democratische verkiezingen en vrijheid
van meningsuiting en vergadering betere economische prestaties, menselijk welzijn
en levenskwaliteit kennen dan landen waar deze vrijheden ontbreken,» aldus Van Gasteren.
Hij verwees ook naar het Freedom in the World 2025-rapport, dat sommige OVSE-landen
als niet volledig democratisch aanmerkt. Van Gasteren deed daarom de oproep om democratie,
handel en economie beter te monitoren via regelmatige rapportages.

De derde sessie ging over menselijke waardigheid, het beschermen van levens, het waarborgen
van rechten en het ondersteunen van gezinnen en gemeenschappen met diverse presentaties.
Vice-President van de OVSE PA Luis Graça riep op tot de vrijlating van gevangen OVSE-werknemers
en vestigde de aandacht op de humanitaire crisis in Gaza, die ondanks dat het buiten
het OVSE-gebied ligt, grote regionale gevolgen heeft. Hij waarschuwde dat het negeren
van internationale rechtsnormen en het ondermijnen van multilaterale instellingen
direct leidt tot menselijk leed. «Door het ondermijnen van multilaterale instellingen
en het hinderen van het werk van humanitaire organisaties, sterven mensen,» aldus
Graça.

Gemma Connell van het VN-Bureau voor de Coördinatie van Humanitaire Zaken (UN OCHA)
benadrukte dat in 2025 slechts 21% van de wereldwijde behoefte aan humanitaire hulp,
als gevolg van de forste bezuinigingen van de donoren. Dit heeft ernstige gevolgen
voor de meest kwetsbaren. Bij het leveren van basisbehoeften zoals water, onderdak
en voedsel moet OCHA nu keuzes maken tussen crises en zelfs binnen een crisis. Paolo Marchi
van UNICEF Turkije wees erop dat conflicten, natuurrampen, klimaatverandering en gezondheidscrises
ervoor zorgen ervoor dat miljoenen kinderen zonder onderwijs, zorg, water, bescherming
en veiligheid leven. Eind 2023 waren 50 miljoen kinderen ontheemd – bijna 40% van
alle ontheemden wereldwijd. In 2025 reageerde UNICEF op 448 humanitaire crises in
104 landen om in essentiële behoeften te voorzien. Volgens Prof. Dr. Şebnem Akçapar
van de universiteit van Ankara vormt menselijke waardigheid de basis van alle mensenrechten
en van een rechtvaardige samenleving. «Elke persoon – ongeacht afkomst, religie of
status – heeft recht op bescherming van het leven, op fundamentele voorzieningen (zoals
water, voedsel, veiligheid, onderwijs en zorg) en op gelijke behandeling en kansen,»
sprak zij. Uiteindelijk is menselijke waardigheid een gezamenlijke verantwoordelijkheid:
regeringen, internationale organisaties en samenlevingen moeten solidair handelen,
discriminatie tegengaan en systemen bouwen waarin iedereen met respect en kansen kan
leven, «Menselijke waardigheid is geen voorrecht, maar een onvervreemdbaar recht,»
sloot Akçapar af. Boris Dittrich herhaalde zijn oproep ook gedaan tijdens de OVSE PA Wintermeeting in Wenen en de
jaarvergadering in Porto in juli 2025 dat de drie Oekraïense OVSE-functionarissen
Vadym Golda, Maxim Petrov, en Dmytro Shabanov, die al in 2022 door Rusland gevangen
werden genomen en veroordeeld tot lange gevangenisstraffen, onmiddellijk moeten worden
vrijgelaten. Later had hij een ontmoeting met de vrouw van een van de gevangen. Verder
sprak Dittrich over het recht op gezinsleven als fundamenteel mensenrecht en belichtte
twee urgente kwesties. Ten eerste het contactrecht van grootouders met hun kleinkinderen.
«Het recht op gezinsleven moet worden uitgebreid naar grootouders, en kleinkinderen
moeten volgens het Verdrag inzake de Rechten van het Kind ook het recht hebben op
contact,» aldus Dittrich. Verder sprak hij over de erkenning van regenbooggezinnen,
zoals gezinnen met twee moeders, twee vaders of andere samenstellingen van ouders.
«Kinderen in deze gezinnen hebben recht hebben op wettelijke erkenning van hun ouders,
maar in sommige OVSE-lidstaten is er nog steeds sprake van ernstige juridische en
sociale discriminatie. Dittrich deed een oproep aan alle OVSE-landen om hun familierecht
aan te passen zodat grootouders en ook regenbooggezinnen het recht op «family life»
kunnen uitoefenen. Aan het einde van de bijeenkomst werd Dittrich benoemd tot speciaal
rapporteur van het Parliamentary Support Team for Ukraine (PSTU) voor de vrijlating
van de drie OVSE medewerkers uit Russisch gevangenschap.

Mediterraan Forum

Op 19 november vond het Mediterrane Forum plaats met bijdragen van de Mediterrane
partners uit Algerije, Marokko en de delegatie van de Palestijnse Nationale Raad.
Prof. Dr. Esra Albayrakoglu, van Basaksehir University sprak in haar inleiding over
de complexe omstandigheden en uitdagingen in de verschillende landen in het Midden-Oosten.
Karimi onderstreepte dat Europese veiligheid en stabiliteit onlosmakelijk zijn verbonden
met ontwikkelingen in het Midden-Oosten. «Het negeren van genocide, bezetting en mensenrechtenschendingen
ondermijnt geloofwaardigheid en waarden van humaniteit en internationaal recht.» Ze
betreurde dat het verzoek vanuit de OVSE PA-leden om een werkgroep op te richten over
het Midden-Oosten en Noord-Afrika werd tegengehouden door de Amerikaanse delegatie
gesteund door andere delegaties. Het argument dat de PA zich moet richten op de eigen
regio bestempelde ze als gevaarlijk.

Standing Committee

Voorafgaand aan de officiële opening van de parlementaire conferentie kwamen de delegatieleiders
bijeen in de vergadering van de Standing Committee op 17 november. Hier werden interne
aangelegenheden besproken, waaronder het budget van de organisatie. Kernactiviteiten
van de Assemblee zijn de parlementaire dialoog en de verkiezingswaarnemingen. Tegelijkertijd
staat de organisatie voor grote financiële uitdagingen door een nulgroeibudget, stijgende
kosten en het wegvallen van de Russische bijdrage, wat duurzame oplossingen vereist.
De OVSE President informeerde de leden over zijn bezoeken naar onder meer naar Srebrenica,
Sarajevo en Kiev. Farah Karimi, OSVE PA speciaal coördinator tijdens de verkiezingswaarneming
in Albanië, koppelde terug over deze missie eerder dit jaar. Over de waarnemingsmissies
in het algemeen onderstreepte zij dat het waarborgen van de integriteit van verkiezingswaarnemingsmissies
cruciaal is om hun geloofwaardigheid en impact te behouden. «Ik maak me zorgen dat
onze verkiezingswaarnemingsmissies steeds meer gepolitiseerd raken. We moeten dit
bespreken binnen onze assemblee en met het Europees Parlement en de Raad van Europa
Parlementaire Assemblee,» zei Karimi.

3. Overige

De ad hoc commissie inzake migratie kwam op 17 november bijeen onder voorzitterschap
Farah Karimi. Tijdens deze vergadering werden ervaringen gedeeld van de stad Istanbul
met de complexe realiteit van migratie. Sprekers, waaronder Serra Albayrakoğlu van
het Turkse Ministerie van Binnenlandse Zaken en Merve Ağca van de Unie van Marmara-gemeenten,
informeerden de leden over de migratiebeheerstrategie van Turkije en deelden successen
en uitdagingen waarmee lokale autoriteiten worden geconfronteerd bij het leveren van
diensten aan de grote en diverse gemeenschappen van vluchtelingen en migranten in
de stad. De discussie richtte zich op duurzame terugkeer en langetermijnoplossingen
voor Syriërs die in Turkije blijven. De commissieleden bespraken ook komende activiteiten,
waaronder een bezoek aan Brussel om de hervormingen van het EU-migratiebeleid te bespreken.

Tijdens de bijeenkomst van de ad-hoc commissie terrorismebestrijding op 17 november
kregen de leden een presentatie over de Turkse aanpak van terrorisme en radicalisering.
De commissie lanceerde het project «Schooldialogen», gebaseerd op de Porto-resolutie,
om jongeren weerbaar te maken tegen extremistische narratieven via gesprekken op middelbare
scholen met parlementariërs, docenten en lokale autoriteiten. Madeleine van Toorenburg deelde Nederlandse voorbeelden, zoals ouderinitiatieven om internettoegang van jongeren
tot de middelbare schoolleeftijd te beperken, en benadrukte het belang van dialoog.
«Als we radicalisering onder jongeren willen voorkomen, moeten we niet alleen grenzen
stellen, maar vooral het gesprek aangaan,» aldus Van Toorenburg. Nadat de commissie
eerder in de VS had geleerd hoe ver online radicalisering kan gaan, zal Van Toorenburg,
met haar Italiaanse collega, het spits afbijten. Zij gaat binnenkort op school met
jongeren in gesprek over online radicalisering.

En marge van de conferentie sprak de delegatie met de Nederlandse ambassadeur in Türkiye
Joep Wijnands en de consul-generaal Daan Huisinga.

De voorzitter van de delegatie, Karimi

De griffier van de delegatie, Bakker