Brief regering : Actualisatie onderzoek naar de beleidseffecten van de differentiatie van het tarief van de vliegbelasting naar aanleiding van de motie van het lid Hoogeveen (Kamerstuk 36812-111)
31 936 Luchtvaartbeleid
31 396
Vliegbelasting
Nr. 1314
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 oktober 2026
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel Wet differentiatie vliegbelasting is de motie Hoogeveen (JA21)1 aangenomen. Deze motie verzoekt het kabinet om het in 2025 uitgevoerde onderzoek
naar de beleidseffecten van de differentiatie van het tarief van de vliegbelasting
(hierna: gedifferentieerde vliegbelasting) te actualiseren en dit uit te splitsen
naar de vijf grootste luchthavens van Nederland om zo een actueel beeld te krijgen
van mogelijke uitwijk- en concurrentierisico’s. Hierbij bied ik u dan ook, mede namens
de Minister van Infrastructuur en Waterstaat, het onderzoeksrapport aan. Met deze
brief wordt de motie Hoogeveen afgedaan.
Achtergrond
Het tarief van de vliegbelasting wordt met ingang van 1 januari 2027 gedifferentieerd
naar afstand, op basis van de eindbestemming van de passagier. De eindbestemmingen
zijn daarbij ingedeeld in afstandscategorieën die zijn vastgelegd in bijlage A en
bijlage B bij de Wet belastingen op milieugrondslag (Wbm). Bijlage A bevat alle EU-lidstaten,
het Caribisch deel van het Koninkrijk en staten en gebieden binnen circa 2.000 kilometer
van Amsterdam. Bijlage B bevat staten en gebieden die verder dan circa 2.000 kilometer,
maar niet verder dan circa 5.500 kilometer van Amsterdam gelegen zijn. De verwachte
beleidseffecten van de gedifferentieerde vliegbelasting zijn in 2025 onderzocht en
met de Kamer gedeeld.2
Motie Hoogeveen
De motie Hoogeveen verzoekt het kabinet om het in 2025 uitgevoerde onderzoek naar
de beleidseffecten van de gedifferentieerde vliegbelasting te actualiseren en hierbij
rekening te houden met de aanpassingen in tariefhoogtes in de vliegbelastingen van
andere landen. Zo heeft Duitsland de tarieven van de Duitse vliegbelasting per 1 juli
2026 verlaagd. De motie verzoekt ook hierbij de uitwijk naar andere luchthavens en
de effecten op de concurrentiepositie van de Nederlandse luchtvaart weer te geven
en dit uit te splitsen naar de vijf grootste luchthavens van Nederland.
Geactualiseerd onderzoek
In het geactualiseerde onderzoek van CE Delft is rekening gehouden met de aanpassingen
in de vliegbelastingen in Europese landen.3 Daarnaast is er rekening gehouden met de vormgeving van de vliegbelasting zoals deze
op basis van de Wet differentiatie vliegbelasting geldt per 2027. Ten tijde van het
eerdere onderzoek was de exacte vormgeving en maatvoering van de maatregel nog niet
bekend. De verschillen tussen de variant uit het eerdere onderzoek en de uiteindelijke
variant zijn minimaal.
Het luchtvaartprognosemodel AEOLUS is gebruikt voor de bepaling van de verwachte effecten.
De gepresenteerde effecten in dit onderzoek kennen een mate van onzekerheid, omdat
veel factoren van invloed zijn op de toekomstige ontwikkelingen in de luchtvaart.
Het AEOLUS-model is gebaseerd op aannames omtrent gedragsreacties van passagiers en
luchtvaartmaatschappijen. Er zijn relatief grote onzekerheden bij de modellering van
de kleinste luchthavens. Op deze luchthavens vliegen slechts enkele luchtvaartmaatschappijen,
waardoor het schrappen of toevoegen van één bestemming een grote impact kan hebben.
In het vervolg van deze brief worden de onderzochte beleidseffecten gepresenteerd.
De genoemde aantallen en percentages zijn allen ten opzichte van het referentiescenario
in het genoemde jaar en dus niet ten opzichte van de huidige situatie. In de referentiescenario’s
is onderscheid gemaakt tussen Welvaart en Leefomgeving (WLO) Hoog-Snel4 en Laag-Vertraagd5 om zo een zo breed mogelijke bandbreedte te hebben voor de resultaten.
Effecten op vluchtaantallen, passagiersaantallen en uitwijk
Uit het onderzoek komt naar voren dat het totaal aantal vluchten via Nederlandse luchthavens
in 2030 naar verwachting 0% tot 0,2% daalt. In het geval van Maastricht Aachen Airport
(MAA) en Groningen Airport Eelde (GAE) zijn de effecten sterker. Deze luchthavens
hebben, in tegenstelling tot de andere luchthavens in Nederland, de capaciteitslimiet
nog niet bereikt. Het onderzoek laat zien dat het totaal aantal passagiers dat vliegt
via Nederlandse luchthavens in 2030 naar verwachting daalt met 0,2% tot 0,4%. Relatief
gezien vindt een hogere daling van het aantal passagiers plaats op MAA van 0,7% tot
1,1% en GAE van ongeveer 1,5%.
Van de passagiers die ervoor kiezen om niet meer via Nederlandse luchthavens te vliegen,
kiest een deel om via een buitenlandse luchthaven te reizen. Andere passagiers kiezen
ervoor om over te stappen op andere vervoersmodaliteiten of om niet meer te vliegen.
De verwachte additionele uitwijk van OD-passagiers (Origin Destination) naar buitenlandse luchthavens is ongeveer 1%. De uitwijk verschilt per type vlucht.
Voor korte vluchten wordt een verschuiving zichtbaar van buitenlandse luchtvaart en
landvervoer naar luchtvaart vanaf Nederland. Voor middellange en lange vluchten is
er uitwijk naar buitenlandse luchthavens.
Effecten op netwerkkwaliteit en economische effecten
Door de gedifferentieerde vliegbelasting is er een verschuiving te verwachten in het
reisgedrag. Er is een toename te verwachten van circa 1% in vliegreizen naar bestemmingen
binnen 2.000 km van Amsterdam, en een afname van ongeveer 3% in vliegreizen naar bestemmingen
verder dan 2.000 km van Amsterdam. De directe connectiviteit binnen Europa neemt naar
verwachting dan ook licht toe met 0,3% tot 0,5%, wat ten koste gaat van de intercontinentale
connectiviteit, die naar verwachting afneemt met circa 2%.
De gedifferentieerde vliegbelasting heeft naar verwachting een negatief effect op
de winstgevendheid van luchtvaartmaatschappijen. Dit komt doordat luchtvaartmaatschappijen
niet alle kosten van de hogere vliegbelasting kunnen doorberekenen aan hun passagiers.
Dit effect is relatief onzeker in te schatten, omdat het sterk afhangt van de strategische
keuzes van de luchtvaartmaatschappijen. Nederlandse luchtvaartmaatschappijen kunnen
bijvoorbeeld anders reageren dan buitenlandse. In het onderzoek zijn de effecten bepaald
voor het totaal van alle luchtvaartmaatschappijen dat vliegt vanaf of via Nederlandse
luchthavens.
Effecten op klimaat
De maatregel zorgt ervoor dat de externe kosten van de luchtvaart in hogere mate worden
geïnternaliseerd. De maatregel zorgt naar verwachting ook voor een reductie van de
CO2-uitstoot van het vliegverkeer vanaf Nederlandse luchthavens van 1,6% tot 1,8%. Het
netto klimaateffect wereldwijd is ook positief, omdat er een lichte daling van de
uitstoot van vluchten vanaf buitenlandse luchthavens en vervoer over land is. De vliegbelasting
heeft namelijk een vraag-dempend effect op de terugreis en het tweede deel van de
reis na een overstap.
Conclusie
De verwachte beleidseffecten uit het geactualiseerde onderzoek van CE Delft komen
in grote mate overeen met de effecten uit het eerder uitgevoerde onderzoek. De effecten
van de maatregel worden dan ook structureel gemonitord, zoals toegezegd tijdens de
Algemene Financiële Beschouwingen van 18 november 2025.6 Ook houdt het kabinet oog voor de kostenpositie van luchtvaartmaatschappijen. Luchtvaartmaatschappijen
kunnen hun operaties herzien als de kosten voor vliegen vanaf Nederland te hoog worden.
Dit kan invloed hebben op onze verbondenheid, netwerkkwaliteit en daarmee het vestigingsklimaat
en de economie. Daarom blijft het kabinet de kostenpositie van luchtvaartmaatschappijen
monitoren. Hierbij wordt onder andere de Benchmark Luchthavengelden en overheidsheffingen
betrokken die ook met de Kamer wordt gedeeld.
Ter bevordering van een gelijk speelveld zet het kabinet daarnaast in op een Europese
vliegbelasting die voor alle EU-landen gelijk is. Als onderdeel van deze inzet en
met het oog op het verbeteren van de kostenpositie van luchtvaartmaatschappijen, stelt
het kabinet dan ook voor het hoge tarief in de vliegbelasting (voor langeafstandsvluchten)
dat per 2027 zou gaan gelden te verlagen naar het niveau van het hoge tarief in de
Duitse vliegbelasting, namelijk van € 74,81 naar € 59,43. De verlaging heeft naar
verwachting een positief effect op de stabiliteit van luchtvaartmaatschappijen.
De maatregel is opgenomen in het Belastingplan 2027.
De Staatssecretaris van Financiën,
E. Eerenberg
Indieners
E. Eerenberg, staatssecretaris van Financiën