Brief regering : Stand van zaken actualisering van Hoofdtaak 3 van de krijgsmacht

Nr. 180
BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 13 augustus 2026

In maart 2025 heeft de Algemene Rekenkamer (ARK) een rapport over Hoofdtaak 3 van
de krijgsmacht uitgebracht.1 Daarin heeft zij aanbevolen om de impact van de focusverschuiving naar Hoofdtaak
1 van de krijgsmacht op Hoofdtaak 3 in kaart te brengen. Daarbij adviseert de ARK
specifiek om aandacht te behouden voor het belang van Hoofdtaak 3 voor de nationale
veiligheid en in het bijzonder voor de civiele autoriteiten waarmee Defensie samenwerkt.
In lijn met dit advies schets ik, mede namens de Minister van JenV, in deze brief
de noodzaak voor het herzien van de huidige afspraken omtrent civiel-militaire samenwerking.
Vervolgens wordt ingegaan op de vervolgstappen om tot nieuwe afspraken te komen.

De toenemende militaire en hybride dreigingen wereldwijd hebben bij Defensie geleid
tot een focusverschuiving naar Hoofdtaak 1 van de krijgsmacht; de verdediging van
het eigen grondgebied en dat van bondgenoten.2 De focusverschuiving kan bij grootschalige inzet van de krijgsmacht voor Hoofdtaak
1 impact hebben op Hoofdtaak 3; het ondersteunen van de civiele autoriteiten bij de
handhaving van de openbare orde, de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde,
de bestrijding van rampen en incidenten, crisisbeheersing en brandweerzorg, zowel
nationaal als internationaal.

De focusverschuiving naar Hoofdtaak 1 betekent voor de invulling van Hoofdtaak 3 het
volgende:

– De krijgsmacht wordt uitgebreid en versterkt.3 De investeringen daartoe leiden in de huidige situatie tot een versterking van de
beschikbare capaciteiten die ook voor Hoofdtaak 3 ingezet kunnen worden. In de huidige
situatie, zoals ook door de ARK is aangegeven in haar rapport4, kan Defensie naar verwachting de civiele autoriteiten blijven ondersteunen met militaire
bijstand en militaire steunverlening;

– In het ergste geval dat een Hoofdtaak 1-scenario zich in volle omvang voordoet, zal
de krijgsmacht met het overgrote deel van haar capaciteiten uitvoering moeten geven
aan de NAVO-verdedigingsplannen voor de (fysieke) verdediging van het Nederlandse
en het bondgenootschappelijk grondgebied. De Defensie capaciteit voor Hoofdtaak 3
komt hierdoor onder druk te staan, waarbij Hoofdtaak 3 en Hoofdtaak 1 bovendien door
elkaar gaan lopen. In een dergelijke situatie zullen er scherpe keuzes ten aanzien
van de inzet van schaarse militaire capaciteiten nodig zijn;

– De huidige «Bestuursafspraken inzake intensivering civiel-militaire samenwerking 2007»
zijn, in een conflictsituatie waarbij de krijgsmacht wordt ingezet in het kader van
Hoofdtaak 1, niet langer toereikend. Deze afspraken moeten in het licht van de hedendaagse
veiligheidsdreigingen worden herzien.5 Bij het herzien van deze afspraken betrekken wij de overige departementen, medeoverheden
en betrokken uitvoeringsinstanties die geregeld een beroep doen op militaire bijstand
en militaire steunverlening. Door de verscheidenheid aan de (potentieel) benodigde
ondersteuning vanuit de krijgsmacht aan de civiele autoriteiten in het kader van Hoofdtaak
3 wordt bij de actualisering van de bestuursafspraken meer in detail bezien waar er
absolute afhankelijkheden van militaire bijstand en militaire steunverlening bestaan;

– In het kader van de maatschappelijke weerbaarheidsopgave en de militaire paraatheid
betrekken wij ook de departementen, medeoverheden en uitvoeringsinstanties die de
krijgsmacht omgekeerd om ondersteuning wil kunnen vragen. Hoe deze behoefte eruit
ziet, wordt ook onderzocht;

– Het streven is in 2027 geactualiseerde bestuursafspraken tot stand te brengen. Te
zijner tijd zullen wij uw Kamer hierover informeren.

Daarnaast werken de Minister van Justitie en Veiligheid (JenV) en ik op dit moment
samen met het Veiligheidsberaad aan een gezamenlijke roadmap voor een toekomstbestendige civiel-militaire samenwerking. De actualisering van de
bestuursafspraken is onderdeel van deze roadmap.

Huidige bestuursafspraken ondersteuning civiele autoriteiten

Sinds het begin van deze eeuw heeft Defensie een grote rol gespeeld in het leveren
van militaire bijstand en militaire steunverlening aan civiele autoriteiten.6 Defensie is daarbij van een vangnetpartner verworden tot een structurele veiligheidspartner.7 De bestuursafspraken tussen de betrokken Ministers rond civiel-militaire samenwerking
zijn vastgelegd in de «Bestuursafspraken inzake intensivering civiel-militaire samenwerking
2007».8 Deze bestuursafspraken moeten worden geplaatst in de veiligheidscontext van die tijd,
waarbij eenheden van de krijgsmacht op rotatiebasis vooral werden ingezet voor Hoofdtaak
2; het bevorderen van de internationale rechtsorde en stabiliteit. Deze inzet vond
meer planmatig plaats, wat betekende dat de eenheden die zich daarvoor gereed stelden
in Nederland aanwezig waren en in voorkomend geval ook beschikbaar waren voor ondersteuning
van civiele autoriteiten in het kader van Hoofdtaak 3.

Conform de bestuursafspraken uit 2007 bevat de Catalogus Nationale Operaties een overzicht
van structurele taken en gegarandeerde capaciteiten evenals een selecte weergave van
mogelijkheden om door middel van maatwerk overige vormen van militaire bijstand en
militaire steunverlening te leveren.9 Ten aanzien van de «gegarandeerde» capaciteiten geldt dat deze veelal alleen gegarandeerd
kunnen worden wanneer de gevraagde capaciteit op dat moment beschikbaar is. De krijgsmacht
bestaat namelijk uit een zogenoemde single set of forces10 en geen onuitputtelijke bron van personele en technische capaciteiten. Het kan dus
voorkomen dat de capaciteit niet beschikbaar is wanneer deze voor een van de andere
twee hoofdtaken van de krijgsmacht wordt ingezet11, of wanneer het betreffende materieel bijvoorbeeld in onderhoud is.

Noodzaak tot herziening van de bestuursafspraken

Vanwege de huidige veiligheidssituatie is sprake van een groeiende krijgsmacht. Die
groei is noodzakelijk om enerzijds als Nederland te beschikken over een geloofwaardige
krijgsmacht die een mogelijke agressor afschrikt en anderzijds, in het uiterste geval,
in staat is om het Koninkrijk en bondgenootschappelijk grondgebied te verdedigen.
Van een conflictsituatie in die mate is vooralsnog geen sprake. Op dit moment en vanwege
de geplande groei van de krijgsmacht is het nog mogelijk om invulling te blijven geven
aan Hoofdtaak 3 van de krijgsmacht en de civiele autoriteiten te ondersteunen.12 Zo blijkt uit het rapport van de ARK dat Defensie in de onderzoeksperiode aan alle
verzoeken tot militaire bijstand en militaire steunverlening heeft voldaan.13 Met de versterking van de krijgsmacht en de daarmee gepaard gaande investeringen
zal dit in de huidige situatie ook zo blijven.

De wijze waarop en het tempo waarin een crisis of conflict zich manifesteert is alleen
van nature grillig. De beschikbaarheid van militaire capaciteiten is hierdoor onvoorspelbaar.
Dit betekent dat Defensie in een dergelijke situatie altijd een afweging moet maken
voor welke dreiging, incident, ramp of crisis zij militaire capaciteiten van de krijgsmacht
beschikbaar kan stellen. Dit is niet nieuw, omdat iedere inzet van hoogwaardig opgeleid
personeel en materieel een gedegen afweging vergt ten opzichte van de andere hoofdtaken.14 In dat kader bestaat ook geen prioritering in hoofdtaken. Inzet voor de Hoofdtaak
1 wordt niet zwaarder gewogen dan inzet ten behoeve van hoofdtaak 3. In voorkomend
geval kan ook overlap tussen Hoofdtaak 1 en Hoofdtaak 3 bestaan, zeker in buitengewone-
en oorlogsomstandigheden.

In een conflictsituatie (al dan niet hybride) komt er ook extra druk op de civiele
veiligheidspartners te liggen. De reguliere taken van de hulpverleningsdiensten en
de politie vragen in een conflictsituatie om méér inzet en mogelijk ook extra (specialistische)
capaciteit. Om voorbereid te zijn op een conflictsituatie, is er een urgente noodzaak
om de bestuursafspraken uit 2007 te actualiseren, waarbij ook aandacht zal bestaan
voor de verhouding tussen de verschillende veiligheidspartners, hun taken, rollen
en verantwoordelijkheden.

Uitgangspunten actualisering Hoofdtaak 3

Vanwege de versterking van de krijgsmacht ontstaat een versterking van de beschikbare
capaciteiten die ook ten behoeve van Hoofdtaak 3 ingezet kunnen worden. Daarbij zal
Defensie zich ook ingeval van oplopende spanningen of een conflictsituatie tot het
uiterste blijven inspannen om militaire bijstand en militaire steunverlening te verlenen
om de continuïteit van de samenleving in Nederland en het Caribisch deel van het Koninkrijk
te blijven borgen.15 In (aanloop naar) een conflictsituatie moeten de civiele autoriteiten er evenwel
rekening mee houden dat militaire specialistische capaciteiten mogelijk verminderd
beschikbaar zijn voor ondersteuning in het kader van Hoofdtaak 3.16 Defensie is als enige veiligheidspartner verantwoordelijk voor de (fysieke) verdediging
van het Nederlandse en het bondgenootschappelijk grondgebied. Er is geen andere partij
in Nederland die deze taak op zich kan nemen. Defensie zal in voorkomend geval dan
ook het overgrote gedeelte van de krijgsmacht met haar militaire capaciteiten nodig
hebben om dit gevecht te kunnen voeren. Om ook in de toekomst zo goed en efficiënt
mogelijk in militaire bijstand en militaire steunverlening te blijven voorzien, is
het van belang om het beoogde effect van de bijstand of steunverlening voorop te plaatsen.
Het uitgangspunt daarbij is dat de gehele krijgsmacht beschikbaar is voor het verlenen
van bijstand en steunverlening, maar onder het voorbehoud van beschikbaarheid en proportionaliteit
van het verzoek.

Voor onderstaande capaciteiten geldt bij het actualiseren van Hoofdtaak 3 het volgende:

– Explosieven opruimingsdienst en CBRN: De explosieven opruimingsdienst en capaciteiten
voor de verkenning en eventuele ontsmetting van materieel en infrastructuur tegen
chemisch, biologisch, radiologisch en nucleaire (CBRN) strijdmiddelen worden met de
geplande groei versterkt en uitgebreid. Deze capaciteiten zullen ook in geval van
een conflictsituatie in Nederland beschikbaar blijven voor ondersteuning aan civiele
autoriteiten, maar gelden vanwege een potentieel toenemende behoefte tot inzet waarschijnlijk
langere aanrijtijden. Ten aanzien van de explosieven opruimingsdienst kan het bijvoorbeeld
zijn dat er een prioritering moet worden gemaakt tussen aangetroffen explosieven met
een directe impact op de openbare orde en veiligheid en explosieven die, eventueel
met een instructie voor het treffen van extra maatregelen, geen direct gevaar opleveren.
Voor deze laatste categorie van explosieven zijn langere aanrijtijden acceptabel.

– Bewaken en beveiligen: De focusverschuiving kan leiden tot verdringing van de capaciteit
die op dit moment vanuit Defensie wordt ingezet binnen het stelsel beveiligen van
personen en lokale objecten. Bovendien kan het in een (hybride) conflictsituatie noodzakelijk
worden om kritieke infrastructuur preventief te beveiligen. Ook deze capaciteiten
worden versterkt en uitgebreid, maar ook dan blijft constante afstemming met de civiele
autoriteiten onverminderd noodzakelijk.

– «Gegarandeerde» en overige capaciteiten: voor gespecialiseerde «gegarandeerde» capaciteit
van Defensie, zoals de inzet van helikopters bij natuurbranden die Fire Bucket Operations kunnen uitvoeren en incidentele capaciteiten, zoals zorgcapaciteiten en zorgpersoneel
(COVID-crisis), in toenemende mate (counter-)UAS-capaciteiten (Unmanned Aerial Systems) voor (heimelijke) luchtobservatie of bestrijding van ongewenste drones en Defensie-cybercapaciteit,
geldt dat deze in voorkomend geval en op basis van politieke besluitvorming voor Hoofdtaak
1 of Hoofdtaak 2 ingezet kunnen worden. Het kan zijn dat de betreffende militair specialistische
capaciteiten daarmee buiten Nederland gecommitteerd zijn en niet beschikbaar zijn
voor ondersteuning in het kader van Hoofdtaak 3.

Tot slot geldt dat een aantal taken die de krijgsmacht normaliter verricht in het
kader van Hoofdtaak 3, in een conflictsituatie mogelijk onder Hoofdtaak 1 van de krijgsmacht
worden uitgevoerd. Voor die taken zal de krijgsmacht capaciteit beschikbaar hebben
in Nederland en het Caribisch deel van het Koninkrijk.

De Minister van Defensie,
D. Yeşilgöz-Zegerius