Brief regering : Verslag van de Energieraad van 26 juni 2026

Nr. 1237
BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 14 juli 2026

Hierbij stuur ik u het verslag van de Energieraad die op 26 juni 2026 plaatsvond in
Luxemburg. Tevens ga ik in op de vragen van de fractie van PRO die tijdens het debat
over de Energieraad van 18 juni jl. aan de orde zijn gesteld en nog niet in het debat
zijn beantwoord.

Daarnaast deel ik hierbij een drietal stukken gerelateerd aan het Europees Emissiehandelssysteem
(ETS) en de concurrentiekracht van de chemische industrie. Deze zijn met de Europese
Commissie gedeeld met het oog op het voorstel voor de ETS-herziening die de Commissie
later deze maand zal presenteren.

Tot slot bevat dit verslag een appreciatie van de brief van 12 juni jl. van de Wetenschappelijke
Klimaatraad en andere Europese klimaatraden over de inzet van het kabinet op de ETS-herziening,
conform het verzoek van de Kamercommissie voor Klimaat en Groene Groei uit de procedurevergadering
van 30 juni jl.

De Minister van Klimaat en Groene Groei,
S. van Veldhoven-Van der Meer

Verslag Energieraad 26 juni 2026

Op 26 juni jl. vond in Luxemburg de formele Energieraad plaats. Op de agenda stonden:
het bereiken van een algemene oriëntatie op de voorstellen uit het European Grids Package, een uitwisseling van standpunten over «decarbonisatie in de energiesector post-2030»
en een uitwisseling van standpunten over de crisis in het Midden-Oosten. Daarnaast
werden enkele diversenpunten besproken.

Algemene oriëntatie – European Grids Package

Tijdens de Energieraad is een algemene oriëntatie (AO) over het Grids Package bereikt,
bestaande uit de richtlijn vergunningverlening en een herziening van de TEN-E-verordening.
In de discussie benadrukte de Commissie het strategische belang van het Grids Package
voor de Europese energietransitie. Volgens de Commissie vormen de elektriciteitsnetten
momenteel de grootste bottleneck voor de verdere uitrol van schone energie, waardoor
ook de betaalbaarheid van energie, de energieonafhankelijkheid en de decarbonisatie
onder druk staan. De Commissie onderstreepte dat de voorgestelde versnelling van vergunningsprocedures
met name op middellange termijn een wezenlijk verschil kan maken.

Wat de richtlijn vergunningverlening betreft, sprak een grote meerderheid van de lidstaten
steun uit voor het bereikte compromis. In het algemeen waren lidstaten van oordeel
dat een goede balans is gevonden tussen het versnellen van vergunningprocedures en
het waarborgen van een hoog niveau van natuur- en milieubescherming. Daarnaast waren
lidstaten tevreden dat in het compromisvoorstel meer ruimte wordt gegeven voor nationale
keuzes bij de inrichting van hun bestuursrechtelijke procedures. Een kleine groep
lidstaten had liever een horizontale aanpak gezien in plaats van sectorspecifieke
vergunningsregels.

Ook ten aanzien van de TEN-E-verordening bestond brede steun voor het bereikte compromis.
Lidstaten onderstreepten het belang van een sterkere Europese netwerkplanning en investeringen
in interconnecties. Enkele lidstaten verwelkomden de aanpassingen van de regels rond
congestie-inkomsten van netbeheerders en de sterkere rol van lidstaten en netbeheerders
bij het opstellen van het centrale scenario als basis voor Europese netwerkplanning.
Daarnaast spraken meerdere lidstaten steun uit voor de introductie van een nieuwe
projectcategorie gericht op de veiligheid en weerbaarheid van kritieke energie-infrastructuur.
Een kleinere groep lidstaten had daarbij echter graag een bredere reikwijdte en ruimere
financieringsmogelijkheden voor veiligheidsmaatregelen en herstelcapaciteit gezien.

Nederland sprak steun uit voor beide onderdelen van het Grids Package. Ten aanzien
van de richtlijn vergunningverlening verwelkomde Nederland in het bijzonder de maatregelen
die vergunningprocedures versnellen, waaronder de verduidelijkingen rondom stikstof
voor elektriciteits- en waterstofnetwerken. Ten aanzien van de TEN-E-verordening sprak
Nederland steun uit voor een sterkere Europese netwerkplanning en een effectiever
systeem voor de kostendeling van grensoverschrijdende infrastructuur. Daarbij gaf
Nederland aan dat op het punt van de kostendeling een ambitieuzere uitkomst wenselijk
zou zijn geweest.

Gedachtewisseling: Decarbonisatie in de energiesector post-2030

Tijdens de Energieraad vond een gedachtewisseling plaats over het Europese post-2030
energieraamwerk. De Commissie zal naar verwachting eind dit jaar voorstellen presenteren
voor het vervolg op het huidige Europese kader voor hernieuwbare energie en energie-efficiëntie,
inclusief de bijbehorende governance-verordening.

Tijdens de gedachtewisseling onderschreef een grote meerderheid van de lidstaten het
belang van een toekomstig energieraamwerk dat bijdraagt aan energiezekerheid, energieonafhankelijkheid,
concurrentievermogen, betaalbaarheid en duurzaamheid. Daarnaast pleitten veel lidstaten
voor een simpelere Europese doelenarchitectuur voor 2040 met minder sub- en sectordoelen
voor energie dan in het 2030-energiekader, om de implementatie hiervan makkelijker
te maken.

Sommige lidstaten deelden hun standpunten over de vormgeving van de overkoepelende
energiedoelstellingen, waarbij de opvattingen uiteenliepen. Een kleine groep lidstaten
sprak de voorkeur uit voor voortzetting van de huidige doelstellingen voor hernieuwbare
energie en energiebesparing, terwijl enkele andere lidstaten juist pleitten voor een
overkoepelend decarbonisatiedoel met ruime flexibiliteit voor lidstaten. Een brede
groep lidstaten benadrukte daarnaast het belang van technologieneutraliteit, waarbij
lidstaten de ruimte behouden om zelf de meest kosteneffectieve energiemix te bepalen.
Daarnaast wees een grote groep lidstaten op de rol van kernenergie. Enkele lidstaten
benadrukten afzonderlijk het belang van biomassa als lokaal geproduceerde energiebron.
Tot slot spraken enkele lidstaten voorzichtige steun uit voor de introductie van een
elektrificatiedoel.

Ten aanzien van de uitgangspunten voor het toekomstige energieraamwerk benadrukte
een grote groep lidstaten dat energiezekerheid een centrale, horizontale pijler zou
moeten vormen, mede gelet op de geopolitieke ontwikkelingen en de noodzaak om de afhankelijkheid
van fossiele energie-import verder terug te dringen.

Nederland pleitte conform het met de Kamer gedeelde non-paper1 voor duidelijke energiedoelen voor 2040, ondersteund door een sterk Europees instrumentarium
en een uitvoeringspakket om knelpunten in de energietransitie aan te pakken. Concreet
pleitte Nederland voor de afbouw van fossiele brandstoffen door een bindend Europees
doel voor schone energie (waaronder hernieuwbare en nucleaire energie), een bindend
Europees doel voor finaal energieverbruik, een indicatief Europees doel voor directe
elektrificatie en een Europees mechanisme voor de transportsector. Verder onderstreepte
Nederland de noodzaak van strikte duurzaamheidscriteria en toepassing van het cascaderingsprincipe
voor biomassa.

Gedachtewisseling: crisis in het Midden-Oosten

Tijdens de raad vond een gedachtewisseling plaats over de gevolgen van de crisis in
het Midden-Oosten voor de Europese energievoorzieningszekerheid. De discussie stond
in het teken van de vraag hoe de EU voorbereid moet zijn indien de verstoring van
de scheepvaart in de Straat van Hormuz zou aanhouden of opnieuw zou optreden. Daarbij
werd gesproken over mogelijke maatregelen op de korte termijn en lessen voor de leveringszekerheid
op de langere termijn.

De Commissie benadrukte dat de recente ontwikkelingen opnieuw laten zien dat de afhankelijkheid
van fossiele brandstoffen een geopolitieke kwetsbaarheid vormt. Tijdens de gedachtewisseling
bestond brede overeenstemming onder de lidstaten over het belang van nauwe Europese
coördinatie bij een eventuele verdere escalatie van de crisis. Daarbij werd door een
grote groep lidstaten, waaronder Nederland, gewezen op het belang van een intensievere
monitoring van de olie-, gas- en brandstoffenmarkten, tijdige gegevensuitwisseling,
gezamenlijke scenarioanalyses, coördinatie bij het vullen van de gasopslagen en een
goede afstemming over eventuele inzet van strategische olievoorraden, zodat lidstaten
tijdig en op basis van een gezamenlijk beeld kunnen besluiten over eventuele crisismaatregelen.

Ook gaf de Commissie aan dat de beste bescherming tegen toekomstige crises bestaat
uit het versnellen van de energietransitie, het vergroten van de energie-efficiëntie
en het verder versterken van de Europese energiezekerheid. Een groot aantal lidstaten
onderschreef dit, waarbij Nederland aanvullend pleitte voor verdere energiebesparing,
de uitrol van schone energie en versterking van de interne energiemarkt.

Diversenpunten

Methaanverordening

Tsjechië vroeg, gesteund door een brede groep lidstaten, waaronder Nederland, aandacht
voor de implementatie van de Methaanverordening. Deze lidstaten onderschreven de doelstellingen
van de verordening, maar wezen er, op basis van signalen uit de sector, op dat enkele
verplichtingen voor importeurs van olie en gas op korte termijn nog niet uitvoerbaar
zijn en onder de huidige marktomstandigheden en geopolitieke context onbedoeld risico’s
kunnen opleveren voor de leveringszekerheid. Zij stelden dat de voorgenomen aanpak
van de Commissie, met uitgestelde sanctionering voor een periode van drie jaar, onvoldoende
juridische zekerheid biedt voor marktpartijen. Zij riepen de Commissie daarom op om,
met behoud van de ambitie van de verordening, te komen tot tijdelijke en gerichte
oplossingen voor onderdelen die op de korte termijn niet uitvoerbaar zijn, en die
daarmee de juridische zekerheid en de leveringszekerheid waarborgen. Tegelijkertijd
moet worden gewerkt aan de implementatie van de verordening. Een kleine groep lidstaten
erkende de zorgen, maar achtte de huidige door de Commissie geboden flexibiliteit
toereikend.

De Commissie gaf aan zich te richten op de implementatie van de Methaanverordening
op een wijze die de leveringszekerheid niet in gevaar brengt, zeker gezien de huidige
geopolitieke context. De Commissie gaf aan dat de Methaanverordening naar haar oordeel
voldoende flexibiliteit biedt om een pragmatische implementatie mogelijk te maken.
Ook riep de Commissie lidstaten op om gebruik te maken van flexibiliteit ten aanzien
van de sanctionering van de nieuwe verplichtingen voor importeurs, die de Commissie
in de nog te publiceren aanbeveling zal bieden.

CACM – Verordening Capaciteitstoewijzing en Congestiemanagement

Italië en Polen, met steun van enkele lidstaten, plaatsten kanttekeningen bij de voortgang
van de herziening van de CACM-verordening2 en bij de mate waarin de Commissie de beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit
in acht neemt. De kritische interventies richtten zich met name op het voornemen om
de elektriciteitsmarktkoppeling verder te centraliseren via een single market coupling operator en op de mogelijke toepassing van de zogenoemde «70%-regel» op de intraday-markt. Een groep lidstaten sprak steun uit voor het versterken van de Europese marktkoppeling
en marktintegratie. De Commissie benadrukte dat de herziening van de CACM-verordening
noodzakelijk is om de Europese elektriciteitsmarkt toekomstbestendig te maken, de
marktkoppeling en het toezicht te verbeteren en de integratie van hernieuwbare energie
te faciliteren. Daarbij verdedigde zij het centraliseren en versterken van het toezicht
op de Europese marktkoppeling en de bijbehorende algoritmen, in lijn met het mandaat
uit de Elektriciteitsmarkthervorming (EMD).

Belang van elektrificatie

Frankrijk bracht, met steun van enkele lidstaten, waaronder Nederland, het belang
van verdere elektrificatie onder de aandacht, waarvoor een voorspelbaar regelgevend
kader, een ambitieus ETS en een sterke Europese industriële basis essentieel zijn.
De verklaring kreeg steun van een groep lidstaten. Enkele lidstaten wezen daarbij
op het belang van betaalbare energieprijzen, ruimte voor nationale omstandigheden
en het behoud van meerdere routes naar verduurzaming. De Commissie onderschreef het
belang van versnelde elektrificatie en kondigde aan het Elektrificatie Actieplan de
komende weken te presenteren en wees daarnaast op aankomende voorstellen over nettarieven
en energiebelasting die elektrificatie moeten stimuleren.

Medische radio-isotopen

België vroeg, met steun van enkele lidstaten, waaronder Nederland, de Europese Commissie
om een update over de uitvoering van de raadsconclusies inzake het versterken van
de strategische autonomie op het gebied van medische radio-isotopen. De initiatiefnemers
benadrukten het belang van leveringszekerheid voor patiënten en van het versterken
van de Europese productiecapaciteit om de afhankelijkheid van derde landen te verminderen.
De Commissie bevestigde dat zij werkt aan de uitvoering van de Raadsconclusies en
kondigde aan later dit jaar met een Europees initiatief voor medische radio-isotopen
te komen. Dit initiatief moet bijdragen aan het versterken van de Europese productiecapaciteit,
de leveringszekerheid en de strategische autonomie van de EU op dit terrein.

Beantwoording vragen van PRO-fractie uit Commissiedebat

In het debat van 18 juni jl. over de Energieraad zijn door PRO vragen gesteld over
de mogelijke opname van kernenergie in de EU-2040-doelen voor energie en de gevolgen
daarvan voor de investeringszekerheid van zon- en windenergie, de uitwerking van subdoelen
en subsidies, en de implicaties voor onderliggende gedelegeerde handelingen (waaronder
die waarin de eisen om waterstof als hernieuwbaar te kwalificeren zijn vastgelegd).
Het kabinet zet vol in op het vergroten van het aandeel schone energie in de energiemix
en de energieonafhankelijkheid van Nederland. Kernenergie heeft hier een belangrijk
aandeel in, naast hernieuwbare energie zoals windenergie en zon-pv.

Een Europees doel heeft een belangrijke signaalwerking en zorgt voor investeringszekerheid.
Dit is belangrijk voor de uitrol van hernieuwbare energie, maar ook voor kernenergie.
Dit kabinet wil zich daarom inzetten voor een Europees doel voor 2040 voor schone
energie, dat zowel hernieuwbare energie als ook kernenergie omvat. Het kabinet zet
dan ook in op investeringszekerheid voor zowel wind en zon als kernenergie, omdat
zij alle nodig zullen zijn in de Nederlandse en Europese energiemix richting 2050.

Wat betreft de verschillende subdoelen onder de REDIII3 en een mogelijke voortzetting hiervan onder het EU-2040-kader heeft het kabinet nog
geen positie ingenomen. Wel is het kabinet van mening dat de EU-energiedoelen voor
2040 ondersteund moeten worden door sterke Europese instrumenten en geharmoniseerde
normen. Dit versterkt de interne markt, zorgt voor een gelijk speelveld, benut schaalvoordelen
en is efficiënter dan een groot aantal subdoelstellingen die door lidstaten op uiteenlopende
wijze worden geïmplementeerd of onderling onvoldoende samenhangen. Ook de Europese
Commissie kijkt naar mogelijkheden voor een simplificatie van de energiedoelen-architectuur
voor 2040.

Wat betreft de regelgeving onder de RED voor hernieuwbare energie zal het kabinet
zich inzetten voor behoud en waar nodig verbetering en doorontwikkeling van een Europees
kader dat de uitrol van hernieuwbare energie ondersteunt. Dit betreft ook de gedelegeerde
handeling waarin de eisen om waterstof als hernieuwbaar te kwalificeren zijn vastgelegd.
Deze eisen staan los van de inzet op een doel voor schone energie: het is bijvoorbeeld
niet zo dat daardoor waterstof uit kernenergie automatisch zou kwalificeren als hernieuwbaar.
Waterstof uit kernenergie heeft de Europese Commissie immers al gedefinieerd als koolstofarme
waterstof. U bent eerder geïnformeerd over de Nederlandse inzet ten aanzien van aanpassingen
in deze gedelegeerde handeling.4

Appreciatie brief Wetenschappelijke Klimaatraad over ETS-herziening

De Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) heeft samen met andere Europese Klimaatraden
op 12 juni een brandbrief gestuurd over het ETS. De oproep aan de EU en lidstaten
is om het ETS niet te verzwakken en om stabiel beleid te voeren. Afzwakking van het
ETS kent zwaarwegende nadelen.

Conform het verzoek van de Kamercommissie voor Klimaat en Groene Groei uit de procedurevergadering
van 30 juni jl. apprecieer ik hierbij kort deze brief. Het kabinet verwelkomt deze
brief en de boodschap en vindt het een belangrijk signaal richting de aankomende ETS-herziening.
Nederland ziet het ETS als cruciaal om klimaatdoelen te halen, onafhankelijk te worden
van fossiele energiebronnen en een gelijk speelveld en investeringszekerheid te bevorderen.
Bij de aankomende ETS-herziening zal Nederland zich dan ook, in lijn met de boodschap
van de brief, inzetten voor een sterk en ambitieus ETS.