Brief regering : Aankondiging Strategische Agenda Voedselzekerheid
31 532 Voedingsbeleid
Nr. 310
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2026
Nederland en de Europese Unie kennen een hoge mate van voedselzekerheid. Mede dankzij
efficiënte voedselproductie, internationale handel en goed functionerende logistieke
ketens is gezond en veilig voedsel voor de meeste mensen beschikbaar en toegankelijk.
Desalniettemin stellen toenemende geopolitieke spanningen de vanzelfsprekendheid van
die voedselzekerheid steeds meer op de proef.
Gebeurtenissen elders in de wereld beïnvloeden de productie, distributie en prijzen
van voedsel in Europa en in Nederland. Tegenwoordig volgen ontwikkelingen elkaar in
een ongekend tempo op: de coronapandemie, de Russische agressieoorlog tegen Oekraïne
en de recente afsluiting van de Straat van Hormuz hebben tot grote schokken op de
wereldmarkt geleid. Daarnaast werken geopolitieke spanningen door in handelsrelaties,
bijvoorbeeld in de vorm van toenemend protectionisme, tarieven of het bewust gebruiken
van handelsstromen als drukmiddel. Deze ontwikkelingen leiden in Nederland en de Europese
Unie tot op heden niet tot voedseltekorten, maar zetten door stijgende kosten van
energie, grondstoffen en voedingsmiddelen, en verstoring van logistieke ketens de
voedselvoorziening wel degelijk onder druk. Dit vertaalt zich in hogere voedselprijzen,
onzekerheid en verminderde stabiliteit.
Ik heb Wageningen Social & Economic Research gevraagd een «quick scan» uit te voeren
naar de (mogelijke) gevolgen van de afsluiting van de Straat van Hormuz voor de voedselvoorziening
in Nederland. Ik bied die analyse hierbij aan uw Kamer aan. Ook uit deze «quick scan»
volgt dat de beschikbaarheid van voedsel in Nederland niet in gevaar komt. Wel zullen
door de blokkade hogere energieprijzen, transportkosten en prijzen voor kunstmest(stoffen),
verpakkingsmiddelen en gewasbeschermingsmiddelen leiden tot hogere kostprijzen in
de primaire productie en verwerkende industrie. Deze zullen met enige vertraging doorwerken
in de voedselprijzen. De effecten verschillen ook per sector. De hoge brandstofkosten
hebben bijvoorbeeld relatief grote gevolgen voor de visserij. Zoals eerder aangekondigd,
neemt het kabinet daarom maatregelen om de visserijsector te ondersteunen en weerbaarder
te maken.1 Het kabinet stelt onder andere in het derde kwartaal van dit jaar een energie-efficiëntieregeling
open en maakt hiervoor 25 miljoen euro vrij op de LVVN-begroting.
Naast geopolitieke dynamiek vergroot ook klimaatverandering het risico op verstoringen,
veroorzaakt door extremere weersomstandigheden. Recente voorbeelden hiervan zijn de
droogte van 2018 en de overstromingen in Limburg en in Spanje. Daarnaast blijven er
ook altijd risico’s in de vorm van plant- en dierziekten, pandemieën, natuurrampen,
cyberincidenten, verstoringen in het transport en energie-uitval.
Eind 2024 startte de Rijksoverheid met de inzet op het vergroten van onze maatschappelijke
weerbaarheid tegen militaire en hybride dreigingen.2 Binnen deze inzet staat het Ministerie van LVVN voor de weerbaarheidsopgave die gericht
is op adequate toegang tot voldoende, veilig en gezond voedsel onder crisisomstandigheden,
ook ter ondersteuning van militaire operaties.
Ook in de EU en de NAVO is er in reactie op het veranderende dreigingsbeeld in toenemende
mate aandacht voor het weerbaarheidsvraagstuk in relatie tot voedselzekerheid. De
Europese Commissie kondigde in mei 2025 de Europese Paraatheidsuniestrategie 2027
aan.3 Onderdelen van deze inzet zijn geland in het voorstel voor het nieuwe Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid voor na 2027.4 Het borgen van de continuïteit van de voedselvoorziening is tevens een van de zeven
weerbaarheidsdoelstellingen van de NAVO. Verscheidene Europese landen hebben inmiddels
aanleiding gezien een nationaal voedselzekerheidsbeleid op te stellen, zoals Spanje,
het VK en Zweden.
Het versterken van de weerbaarheid is onderdeel van een breder pakket aan uitdagingen
waar ons voedselsysteem voor staat. Het kabinet heeft uw Kamer vorige week geïnformeerd
over het voorgenomen maatregelenpakket voor landbouw, natuur en stikstof.5 Net als voor dat pakket, vraagt voedselzekerheid om een integrale en breed gedragen
aanpak waar in samenhang aan gewerkt wordt.
Het is tegen deze achtergrond dat ik de urgentie zie om ook voor Nederland een Voedselzekerheidsagenda
te ontwikkelen die zich richt op het vergroten van de weerbaarheid van de voedselvoorziening.
Het gaat hierbij naast het voorkomen van problemen ook om het beperken van de gevolgen,
het effectief kunnen blijven functioneren tijdens een verstoring en een snel herstel
daarna.
De Voedselzekerheidsagenda van het kabinet zal zich richten op drie prioriteiten:
(1) het versterken van de veerkracht van het voedselsysteem, (2) het verminderen van
strategische afhankelijkheden en (3) het vergroten van crisisparaatheid. De agenda
focust primair op acute verstoringen.
In de brief die voor u ligt, licht ik de drieslag in prioritering toe. Daarmee geeft
deze brief de contouren waartegen de Voedselzekerheidsagenda, inclusief de concrete
acties die daarin moeten worden opgenomen, zal worden ingevuld. Daarnaast licht ik
toe welk proces ik voorzie om te komen tot een Voedselzekerheidsagenda.
Een voedselzekerheidsagenda met focus
De Voedselzekerheidsagenda zal niet gaan over alle aspecten van voedselzekerheid,
maar kent een weloverwogen afbakening. Deze afbakening is gekozen vanwege de geopolitieke
urgentie. Heldere focus draagt bij aan concreetheid en doelgerichte actie. Hieronder
wordt de afbakening beschreven.
Voedselzekerheid in Nederland en Europa met een nadruk op stabiliteit...
Het kabinet hanteert de FAO-definitie6 van voedselzekerheid: iedereen heeft op ieder moment fysieke, sociale en economische
toegang tot voldoende, veilig en voedzaam voedsel dat voldoet aan geldende voedselvoorkeuren
en dieetbehoeften voor een actief en gezond leven. Deze definitie kent vier onderdelen:
1. Beschikbaarheid: de fysieke aanwezigheid van voldoende voedsel, mede afhankelijk van
productie, distributie, voorraden en handel.
2. Gebruik: de kwaliteit en veiligheid van voedsel.
3. Toegang: de fysieke bereikbaarheid en betaalbaarheid van voedsel.
4. Stabiliteit: het vermogen van het voedselsysteem om schokken op te vangen.
De Voedselzekerheidsagenda richt zich primair op stabiliteit en beschikbaarheid, omdat
hier door de toegenomen dynamiek in de wereld voor Nederland de grootste zorg zit.
Maar aangezien stabiliteit in belangrijke mate ook samenhangt met gebruik en toegang,
kunnen die niet helemaal buiten beschouwing blijven.
Voedselzekerheid is de uitkomst van het voedselsysteem: alle activiteiten rond de
productie, verwerking, distributie, bereiding en consumptie van voedsel. Een voedselsysteembenadering
maakt inzichtelijk dat naast de voedselvoorzieningsketen ook productiefactoren, zoals
energie, ICT, arbeid en water, en een bredere context, bijvoorbeeld klimaat en infrastructuur,
nodig zijn voor de beschikbaarheid en stabiliteit van voedsel. Dat zal deze agenda
in beschouwing nemen, omdat deze afhankelijkheidsrelaties van invloed zijn op de de
stabiliteit van onze voedselvoorziening.
De Nederlandse voedselzekerheid is in hoge mate afhankelijk van Europees beleid en
Europese handel waardoor het onvoldoende is om een uitsluitend nationale benadering
te kiezen. Daarom richt de agenda zich op nationale voedselzekerheid in een Europese
context. Mondiale voedselzekerheid is niet de focus van deze voedselzekerheidsagenda.
Desalniettemin ben ik mij ervan bewust dat mondiale ontwikkelingen invloed hebben
op onze handels- en productieketens en dat deze direct doorwerken op de prijsstabiliteit
en de leveringszekerheid van het Nederlands en Europees voedselsysteem. En omgekeerd
hebben onze handels- en productieketens invloed op voedselsystemen wereldwijd, bijvoorbeeld
op lokale waterbeschikbaarheid, biodiversiteit, kennis en werkgelegenheid. Recent
heeft de Adviesraad Internationale Vraagstukken een rapport aan het kabinet gepresenteerd
over mondiale voedselzekerheid.7 Dit rapport benadrukt onder meer het brede belang van het voedselzekerheidsvraagstuk
in een onzekere wereld. Het kabinet herkent dit beeld en ik zal binnenkort, samen
met de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, in een separate
brief aan uw Kamer ingaan op de aanbevelingen van de AIV.
... en met een focus op verstoringen
De Voedselzekerheidsagenda zal zich primair richten op de weerbaarheid tegen verstoringen
die directe of indirecte ontwrichting van het voedselsysteem veroorzaken, zoals een
cyberaanval, handelsblokkades of extreem weer. Deze hebben een tijdelijk karakter
en kunnen onverwacht optreden. Er zijn echter ook meer sluimerende en systemische
bedreigingen als verzilting en temperatuurstijging ten gevolge van klimaatverandering,
biodiversiteitsverlies en intensief bodem- en watergebruik die de stabiliteit van
ons voedselsysteem onder druk kunnen zetten. Het voedselsysteem brengt deze uitdagingen
en bedreigingen deels zelf teweeg. Deze stressfactoren kunnen de productiviteit van
het voedselsysteem op de lange termijn ondermijnen en daarnaast andere negatieve externe
effecten veroorzaken. Een stabiel voedselsysteem moet dus ook in balans zijn met haar
eigen grenzen. Verduurzaming van het voedselsysteem is en blijft daarmee noodzakelijk.
Het kabinet zet zich hier dan ook blijvend voor in, bijvoorbeeld via het maatregelpakket
voor landbouw, natuur en stikstof, het Klimaatplan en de Natuurherstelverordening.
Ondanks dat de focus van deze agenda op weerbaarheid voor verstoringen ligt, vind
ik het belangrijk om de verschillende uitdagingen en beleidstrajecten in samenhang
te bezien en koppelkansen te benutten.
De Voedselzekerheidsagenda richt zich dus op het weerbaar maken van het voedselsysteem
tegen verstoringen. Dit doel wordt uitgewerkt langs de volgende drie pijlers: veerkrachtige
voedselvoorziening; strategische afhankelijkheden en kwetsbaarheden; en crisisparaatheid.
Pijler 1: Veerkrachtige voedselvoorziening
Om in staat te zijn om toekomstige verstoringen te voorkomen of op te kunnen vangen,
is het allereerst noodzakelijk om de basis op orde te hebben. Daarmee bedoel ik een
voedselvoorziening die in staat is zich aan te passen aan veranderende omstandigheden
en kan herstellen na tegenslag. Een veerkrachtige voedselvoorzieningsketen versterkt
niet alleen de weerbaarheid tegen verstoringen, maar heeft ook het vermogen om toekomstgericht
te blijven functioneren.
Nederland neemt een belangrijke handelspositie in binnen het Europese voedselsysteem,
en wordt daarom ook wel de draaischijf van Europa genoemd. Ons land beschikt over
een sterke verwerkende industrie, belangrijke Europese importhubs, zoals de Rotterdamse
haven, en innovatieve bedrijven op gebieden als planten- en zaadveredeling. Jaarlijks
stromen grote hoeveelheden voedsel en grondstoffen Nederland binnen, waarna een deel,
al dan niet na verwerking, weer wordt geëxporteerd. Deze positie draagt niet alleen
bij aan onze hoge mate van voedselzekerheid, maar ook aan de economische welvaart
en internationale concurrentiepositie. Het in staat zijn om toekomstige verstoringen
in de voedselvoorziening op te kunnen vangen vraagt zowel behoud van verdienvermogen
en diversiteit van binnenlandse ketens, als de nodige aanpassingen naar een toekomstbestendiger
systeem, bijvoorbeeld via innovatie en adaptatie.
De inzet op een veerkrachtige voedselvoorziening gaat gepaard met de inzet op het
maatregelpakket voor landbouw, natuur en stikstof. Met dat pakket stuurt het kabinet
op het creëren van ruimte voor een robuuste natuur, evenals op vergunningverlening
voor heel Nederland, waaronder ook voor de landbouwsector. Het kabinet zal zich bij
de uitwerking inzetten voor een sterke en toekomstbestendige agrosector die ook op
de langere termijn een belangrijke bijdrage levert aan onze voedselzekerheid.
Behoud van diverse ketens en economische veerkracht
Een veerkrachtige binnenlandse voedselvoorziening bestaat uit voldoende variatie van
nationale ketens met daarin zowel productie, als verwerking, logistiek, distributie
en handel. Een brede vertegenwoordiging van ketenpartijen in Nederland versterkt de
samenwerking tussen deze schakels, wat op zijn beurt innovatie en efficiëntie in de
voedselvoorzieningsketen stimuleert. Daarnaast zorgen diverse nationale ketens voor
voldoende kritische massa, waardoor Nederland ook in de toekomst een aandeel kan blijven
leveren in de gehele voedselvoorziening. Het kabinet houdt ook daarom gedurende de
transities nadrukkelijk rekening met behoud van een toekomstbestendige en sterke landbouw,
tuinbouw en visserijsector.
Gelijktijdig vraagt toenemende geopolitieke concurrentie om behoud en versterking
van onze internationale concurrentiepositie. Een sterke economie, waarin bedrijven
zich kunnen vestigen en ontwikkelen, is op zichzelf van belang voor het borgen van
voedselzekerheid bij verstoringen.
Een veerkrachtige voedselvoorziening hangt verder samen met het economisch vermogen
van ondernemers, bedrijven en sectoren in de gehele keten om verstoringen en veranderende
marktomstandigheden op te vangen. Ondernemers hebben hier een eigen verantwoordelijkheid.
Het toenemend risico op verstoringen door geopolitieke dynamiek en klimaatverandering
zijn ook onderdeel van het ondernemersrisico; zeker daar waar ondernemers het risico
door strategische beslissingen kunnen mitigeren, bijvoorbeeld door risicospreiding,
investeren in verduurzaming, nieuwe verdienmodellen en innovatie.
Een toekomstbestendig voedselsysteem door innovatie en adaptatie
Innovatie is cruciaal om in te kunnen blijven spelen op veranderingen en verstoringen,
en om alternatieven te ontwikkelen voor afhankelijkheden (zie pijler 2). Dit betreft
onder meer toepassingen van biotechnologie, kunstmatige intelligentie, robotica en
digitalisering. Gezamenlijk versterken deze innovaties de duurzaamheid, efficiëntie
en weerbaarheid van het voedselsysteem en onze concurrentiepositie. In de Voedselzekerheidsagenda,
de Agrofood Innovatieagenda8 en met input van Food20409, een investeringsagenda voor het nationale agrofoodcluster, zal ik de kansen en risico’s
van kennis en innovatie verder en in samenhang uitwerken.
Een veerkrachtig voedselsysteem is ook in staat de uitdagingen van klimaatverandering
beter het hoofd te bieden. Om de land- en tuinbouw weerbaarder te maken wordt gewerkt
aan klimaatadaptatie via het Actieprogramma Klimaatadaptatie Landbouw (AP KAL)10, onderdeel van de Nationale Adaptatiestrategie (NAS). Met dit programma wordt ingezet
op adaptieve maatregelen op het gebied van bodem, water, teelt en veehouderij, die
zijn bedoeld om de bedrijfsvoering toekomstbestendiger te maken en de economische
levensvatbaarheid van agrarische bedrijven, en daarmee de sector, te versterken.
Pijler 2: Adresseren strategische afhankelijkheden
Het Nederlandse voedselsysteem is afhankelijk van internationale handels- en productieketens.
In 2025 voerde Nederland voor 95,1 miljard euro aan landbouwgoederen in en voor 137,5
miljard euro uit, waarvan de belangrijkste handelspartners zich binnen de EU bevinden.11 Nederland heeft hiermee toegang tot voedsel, grondstoffen en productiemiddelen die
in eigen land niet of onvoldoende beschikbaar zijn, zoals cacao, sojabonen en exotisch
fruit, maar ook energie, kunstmest, gronden en digitale infrastructuur. Sommige van
deze grondstoffen of voedingsmiddelen kan Nederland niet zelf produceren door bijvoorbeeld
een ongunstig klimaat of ruimtegebrek. Anderzijds is deze afhankelijkheid een gevolg
van specialisatie gebaseerd op comparatieve voordelen. Landen focussen zich immers
op productie en verwerking waar ze het meest efficiënt in zijn. Dit draagt bij aan
de efficiëntie van het voedselsysteem.
Nederland heeft zich gespecialiseerd in de productie en verwerking van onder meer
vlees, zuivel en aardappelen. Voor deze producten overtreft de productie het eigen
gebruik ruimschoots. Een aanzienlijk deel van deze voedingsmiddelen wordt dan ook
geëxporteerd, vooral binnen Europa. Daar staat tegenover dat Nederland ook veel importeert:
plantaardige eiwitten voor veevoer, granen voor humane consumptie en oliën en vetten.
Betrekken van buitenlandse invoer kent veel voordelen: het vergroot onze welvaart
door onbewerkte producten te verwaarden, maakt ons voedselsysteem minder kwetsbaar
voor structurele verstoringen door risicospreiding en draagt bij aan efficiëntie en
een hoge mate van voedselzekerheid door een betaalbaar, divers, stabiel en voedzaam
voedselaanbod. Het is niet realistisch of wenselijk om een autonoom voedselsysteem
na te streven. Juist de combinatie van diverse binnenlandse voedselvoorzieningsketens
en import brengt veerkracht. Afhankelijkheden zijn dus op zichzelf niet problematisch,
echter vergroten geopolitieke ontwikkelingen en klimaatverandering het risico op verstoringen
in toeleveringsketens. Dit kan leiden tot een kwetsbaarheid wanneer de beschikbaarheid
van een essentieel product voor de voedselzekerheid in belangrijke mate afhangt van
beperkte bronnen of leveranciers met een verhoogd risicoprofiel, zonder dat mogelijkheden
voor substitutie of diversificatie direct voor handen zijn. Dan is sprake van een
risicovolle strategische afhankelijkheid. Met het oog op de strategische autonomie
van het Europese voedselsysteem en de voedselzekerheid in Nederland is het van belang
de leveringszekerheid en beschikbaarheid van strategische goederen te borgen door
strategische afhankelijkheden te identificeren, te monitoren, te anticiperen op nieuwe
schokken en de risico’s daarvan te mitigeren, zoals uiteengezet in brieven van eerdere
kabinetten.12
Strategische afhankelijkheden van Nederland en Europa
Aan de invoerkant is de EU tot op heden grotendeels zelfvoorzienend in voedingsmiddelen,
maar kwetsbaar in de leveringszekerheid van strategische goederen uit niet-Europese
landen die belangrijk zijn voor de voedselzekerheid. De voornaamste risico’s hierbij
zijn leveringsonderbreking, schaarste en prijsstijgingen van strategische goederen.
Denk bijvoorbeeld aan: energie en brandstoffen, kunstmest(grondstoffen), veterinaire
medicijnen, veevoeders en additieven. Een in het oog springende kwetsbaarheid is de
afhankelijkheid van geïmporteerde veevoergrondstoffen zoals soja uit Noord- en Zuid-Amerika
en de additieven daarvan uit Azië.
Als gidsland voor kennis en innovatie binnen het land- en tuinbouwdomein moet Nederland
ook aandacht houden voor het voorkomen van toekomstige risicovolle strategische afhankelijkheden
op het gebied van sleuteltechnologieën, zoals toepassingen van biotechnologie en kunstmatige
intelligentie.
Verder moeten we ook aandacht hebben voor eenzijdige afhankelijkheid in de afzet van
onze export. Wanneer Nederlandse exporteurs van voedingsmiddelen in sterke mate afhankelijk
zijn van één afzetmarkt, kan er een risico ontstaan wanneer zij in die markt onder
druk worden gezet of wanneer toegang tot deze markt wegvalt. Het is belangrijk dat
Nederlandse exporteurs aandacht hebben voor deze risico’s en dat deze zoveel mogelijk
aan de voorkant worden voorkomen.
Handelingsopties voor risicovolle strategische afhankelijkheden
Risico's van strategische afhankelijkheden zijn doorgaans te verminderen door diversificatie
van toeleveringsbronnen (importregio's of leveranciers) of afzetmarkten, product-
of technologische substitutie, ontwikkeling van de eigen productiecapaciteit, strategische
voorraadvorming of betere benutting van reststromen. Bovendien zijn strategische afhankelijkheden
ook het gevolg van de manier waarop wij produceren en consumeren. Verdere verduurzaming
kan daarom ook bijdragen aan een verhoogde weerbaarheid. Mede omdat afhankelijkheidsrelaties
vaak ook het gevolg zijn van (kosten)efficiëntie en comparatieve voordelen, is mitigatie
van strategische import- of afzetafhankelijkheden niet kosteloos. Bedrijven en ketens
zijn in eerste instantie zelf aan zet om risico’s van afhankelijkheden te mitigeren,
maar kunnen hierbij door de overheid worden opgeroepen, ondersteund of verplicht.
Handelingsopties zijn zowel op nationaal als Europees niveau beschikbaar. De EU biedt
vanwege zijn bevoegdheden op het gebied van landbouw, visserij en handel, de interne
markt en gezamenlijke slagkracht het belangrijkste platform voor het aanpakken van
risicovolle strategische afhankelijkheden.13 In het licht van geopolitieke ontwikkelingen is toenemende urgentie van dit vraagstuk
op EU-niveau zichtbaar. Op 19 mei jl. publiceerde de Europese Commissie bijvoorbeeld
de EU Meststoffenstrategie.14 Uw Kamer ontvangt hier voor het zomerreces een kabinetsappreciatie op via een BNC-traject.
Daarnaast zal de Europese Commissie een nieuwe Europese eiwitstrategie presenteren
begin juli. Op basis hiervan zal de Nationale Eiwitstrategie (NES)15 uiteindelijk worden omgevormd tot een gerichte ketenaanpak voor duurzame veevoerketens
en plantaardige eiwitten.
Verder is het onderhouden van goede handels- en diplomatieke relaties en het wereldwijd
bouwen van partnerschappen, onder meer via handelsakkoorden, essentieel. Onze ambassades
en het netwerk van LVVN-Raden spelen daarin een sleutelrol.
De komende periode wil ik met stakeholders en Europese partners in gesprek om strategische
afhankelijkheidsrelaties en mogelijke handelingsopties in beeld te brengen. Deze inzichten
wil ik benutten voor de invulling van de Voedselzekerheidsagenda. Daarnaast neem ik
de uitkomsten van het onderzoek dat Instituut Clingendael momenteel uitvoert naar
de toegevoegde waarde van strategische voorraden bezien vanuit een breder pallet van
beleidsinstrumenten en -interventies om de leveringszekerheid van essentiële voedsel-
en landbouwproducten in Nederland te garanderen mee. De oplevering van dat onderzoek
wordt deze zomer verwacht.
Tot slot geef ik met deze pijler uitvoering aan de motie van de leden Lohman (CDA)
en Verkuijlen (VVD) die het kabinet oproept voedselgrondstoffen expliciet mee te nemen
in het beleid rond het afbouwen van risicovolle strategische afhankelijkheden.16
Pijler 3: Voorbereid zijn op verstoringen en crises
De Nederlandse voedselvoorzieningsketen is een sterk verweven systeem waarin productie,
verwerking, opslag, transport en distributie nauw met elkaar zijn verbonden. Effecten
van een verstoring in één of meerdere schakels kunnen zich snel door de keten verspreiden
en gevolgen hebben voor de beschikbaarheid en toegankelijkheid van ons voedsel. Bovendien
manifesteert maatschappelijke onrust zich snel tijdens crisissituaties rond voedselvoorziening.
Zo leidde de stroomstoring in 2025 in Spanje en Portugal tot onrust bij lokale supermarkten.
Dit vraagt van zowel bedrijven, sectoren en de overheid dat we risico’s in beeld brengen,
anticiperende maatregelen nemen en voorbereid zijn op crisissituaties wanneer deze
zich onverhoopt voordoen.
Publiek-private samenwerking
Een goede publiek-private samenwerking is cruciaal om verschillende bedreigingen waar
wij voor staan gezamenlijk het hoofd te bieden. Ik merk op dat er een grote bereidheid
is bij het bedrijfsleven om een bijdrage te leveren aan voedselzekerheid tijdens een
crisis. Er ontstaan verschillende initiatieven. Zo worden scenariosessies georganiseerd
en gesprekken gevoerd binnen sectoren als de voedselverwerkende industrie. Op lokaal
niveau zijn retail- en supermarktondernemers in gesprek met gemeenten en de Veiligheidsregio’s
over de rol die zij kunnen pakken tijdens een crisis. Ik wil deze energie benutten
en verkennen hoe ik hen hierbij beter kan faciliteren.
Daarnaast kan tijdige uitwisseling van informatie en signalen tussen overheid en het
bedrijfsleven en gezamenlijke monitoring van risico’s de impact van verstoringen aanzienlijk
beperken. Tegen die achtergrond heb ik begin mei gesproken met sectorvertegenwoordigers
over een gezamenlijk beeld van de impact van de sluiting van de Straat van Hormuz
op onze voedselvoorziening. Ik ben voornemens om verder te investeren in de publiek-private
dialoog mede naar voorbeeld van het European Food Security Crisis Preparedness and Response Mechanism. Daarbij wil ik gebruik maken van wetenschappelijke inzichten van kennisinstellingen.
Voedselvoorziening als onderdeel van de vitale infrastructuur
Het Ministerie van LVVN werkt, vooruitlopend op de voedselzekerheidsagenda, aan het
maken van de voedselvoorziening tot een onderdeel van de vitale infrastructuur. Dit
zijn processen en aanbieders die van dusdanig belang zijn voor onze samenleving dat
uitval kan leiden tot maatschappelijke ontwrichting en risico’s voor onze nationale
veiligheid. Hierdoor wordt de continuïteit van onze voedselvoorziening ook tijdens
verstoringen en crisis geborgd.
De Wet Weerbaarheid Kritieke Entiteiten is door de Minister van Justitie & Veiligheid
namens de betrokken vakdepartementen aangeboden aan uw Kamer. Tegen deze achtergrond
heb ik 11 juni jl. de «Regeling weerbaarheid kritieke entiteiten levensmiddelensector»
in consultatie gebracht en leg ik de laatste hand aan de sectorale risicoanalyse,
waarmee ik kritieke processen en aanbieders binnen de voedselvoorzieningsketen identificeer
en aanwijs onder de Wet Weerbaarheid Kritieke Entiteiten. Over de uitkomsten van mijn
sectorale risicoanalyse en de aanwijzing van kritieke entiteiten uit de voedselvoorzieningsketen
zal ik uw Kamer (deels vertrouwelijk) na de zomer informeren.
Met sectorvertegenwoordigers van kritieke processen en met de kritieke entiteiten
wil ik vervolgens gezamenlijk verdere invulling geven aan rechten en plichten om tot
een gewenst en passend weerbaarheidsniveau te komen. Hiervoor ben ik voornemens om
sectorale weerbaarheidsagenda’s op te stellen. Ik zal hier ook in de Voedselzekerheidsagenda
verder op in gaan.
Risico’s voor de continuïteit van voedselvoorziening bevinden zich in het bijzonder
ook in het digitale domein. De dreigingen in dit domein worden steeds frequenter en
komen van zowel staten als cybercriminelen. Ik werk samen met een aantal andere ministeries,
onder coördinatie van de Minister van Justitie en Veiligheid, aan de implementatie
van de Cyberbeveiligingswet voor een aantal sectoren in Nederland, waaronder de levensmiddelenindustrie.
Deze wet ziet erop toe dat bedrijven en organisaties passende maatregelen treffen
ten behoeve van hun digitale weerbaarheid en incidenten melden. De NVWA zal toezicht
houden op naleving hiervan door de levensmiddelenindustrie, die daarnaast ook toegang
krijgt tot technische ondersteuning van het Nationaal Cyber Security Centrum.
De Wet Weerbaarheid Kritieke Entiteiten en de Cyberbeveiligingswet treden 15 augustus
2026 gezamenlijk in werking.
Crisisparaatheid
Nederland zal in staat moeten zijn om onder extreme omstandigheden de bevolking, maar
bijvoorbeeld ook onze militairen, tijdens crisis te voorzien in de behoefte naar voedsel.
Met behulp van scenariodenken en planvorming zijn wij hiertoe beter in staat. Ik werk
momenteel in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven en relevante (publieke) stakeholders
aan een Landelijk Crisisplan Voedselzekerheid, dat ik naar verwachting begin 2027
aan u zal aanbieden. Dit is het overkoepelende kader voor het handelen in crisissituaties
rondom voedselzekerheid en beschrijft de rol, taken en verantwoordelijkheden. Daarnaast
wordt momenteel het staatsnoodrecht, onder coördinatie van de Minister van Justitie
en Veiligheid, gemoderniseerd. Het staatsnoodrecht betreft wetten zoals de Noodwetvoedselvoorziening,
Distributiewet en de Hamsterwet.
Het voorziene proces om te komen tot een Voedselzekerheidsagenda
In deze brief heb ik toegelicht welke prioriteiten ik zie voor de Voedselzekerheidsagenda.
Deze prioriteiten geven de contouren voor de nadere invulling van de agenda, inclusief
de concrete acties die daarin worden opgenomen.
De versterking van de weerbaarheid van de voedselvoorziening vraagt om een gedragen
aanpak. Daarom wil ik in overleg met uw Kamer en in nauwe samenwerking met betrokken
stakeholders komen tot een daadkrachtige invulling van de agenda met concrete acties,
maatregelen en scenario’s. Dit vraagt om een zorgvuldig proces en betrokkenheid van
relevante partijen en daarmee om voldoende tijd. In het najaar start ik met verschillende
werkbezoeken en een aantal bijeenkomsten, waarbij ik een brede vertegenwoordiging
uit de hele voedselvoorzieningsketen wil uitnodigen, inclusief partijen die de (rand)voorwaarden
van voedselproductie garanderen. Daarnaast neem ik ook eerder gedane handreikingen
van stakeholders aan het kabinet waaronder het Manifest Voedselsysteem 2050 mee.
Bij de uitwerking van de Voedselzekerheidsagenda vind ik het van belang om goed te
kijken wat we kunnen leren van andere Europese landen die geïnvesteerd hebben in het
vergroten van hun weerbaarheid. Weerbaarheid is immers voor veel landen een urgent
vraagstuk, en gedeeltelijk een Europese taak, want ons voedselsysteem houdt niet op
bij de grens. Ik zie dan ook kansen om met naburige landen mogelijkheden voor versterkte
samenwerking te verkennen.
Via buitenlandse werkbezoeken en gesprekken met internationale partners verdiep ik
mij graag in de goede voorbeelden van andere landen.
Ik zal de definitieve Voedselzekerheidsagenda voor de zomer van 2027 aan uw Kamer
presenteren, met een tussentijdse update van de voortgang eind 2026. Tot die tijd
werk ik onverminderd door aan een aantal trajecten dat bijdraagt aan de weerbaarheid,
waaronder de vitale infrastructuur en de crisisparaatheid zoals ik in deze brief heb
beschreven.
De Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, S.P.A. Erkens
Indieners
S.P.A. Erkens, staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur