Brief regering : Rechtspositie van de Reservist
33 763 Toekomst van de krijgsmacht
29 544
Arbeidsmarktbeleid
Nr. 178
BRIEF VAN DE MINISTER VAN WERK EN PARTICIPATIE EN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juli 2026
Inleiding
Met deze brief informeren wij uw Kamer over de rechtspositie van de reservist.1 Hierbij wordt met name ingegaan op de rechtspositie van de reservist in de civiele
arbeidsverhouding en sociale zekerheid. Reservisten hebben namelijk dikwijls naast
hun aanstelling als militair bij Defensie ook een dienstbetrekking bij een andere
werkgever. Hierna wordt met het oog op de leesbaarheid gesproken over Defensie respectievelijk
de reguliere werkgever.
De afgelopen jaren is de internationale veiligheidssituatie snel veranderd. Het is
niet langer ondenkbaar dat Nederland betrokken raakt bij een gewapend conflict. Defensie
bouwt aan een inzetbare en schaalbare krijgsmacht die kan meebewegen met de dreiging
(zowel op- als afschalen), kan afschrikken en zo nodig het territorium en de belangen
van Nederland en de NAVO-bondgenoten kan verdedigen. In de Defensienota 2026 (Kamerstuk
36 975, nr. 1) is de ambitie opgenomen om te bouwen aan een schaalbare krijgsmacht van circa 102.000
mensen in 2030 en door te groeien naar 122.000 mensen. In dat kader worden reservisten
– en dus ook hun rechtpositie – steeds belangrijker. Het kabinet zet er daarbij op
in om het aantal reservisten meer dan te verdubbelen naar 20.000 in 2030. Niet alleen
wordt het aantal reservisten meer dan verdubbeld, de inzet van reservisten zal ook
gaan veranderen. Bovendien is er krapte op de arbeidsmarkt waarbij het kabinet zich
realiseert dat zij veel vraagt van de samenleving, waaronder van de reguliere werkgever
van de reservist.
Verduidelijken rechten en plichten
Om de gewenste toename van het aantal reservisten te realiseren is duidelijkheid over
de rechten en plichten in de driehoek van reservist, reguliere werkgever en Defensie
van belang. De militaire rechtspositie van reservisten is geregeld in het militair
ambtenarenrecht. De rechtspositie van reservisten bij hun reguliere werkgever is geregeld
in het arbeidsrecht en het socialezekerheidsrecht.
Het Ministerie van SZW brengt in samenwerking met het Ministerie van Defensie en sociale
partners in kaart hoe deze verschillende bestaande juridische stelsels zich tot elkaar
verhouden en of en zo ja waar, verduidelijking of aanpassing van verantwoordelijkheden
wenselijk is. Het kabinet concludeert dat huidige regelgeving rondom reservisten versnipperd
is en dat deze is geschreven in een tijd waarin de rol van reservisten wezenlijk anders
was dan de rol die Defensie de komende jaren aan reservisten wil toekennen. Ook is
in de tussentijd de arbeidsmarkt veel krapper geworden. Werkgevers en Defensie concurreren
om schaarse competenties en bovendien om de werkbare tijd van de reservist.
De driehoeksverhouding tussen de reservist, de reguliere werkgever en Defensie is
complex en vaak afhankelijk van individuele afspraken. Dat is onwenselijk omdat reservisten
kunnen worden geconfronteerd met onvoorziene gevolgen in hun arbeidsverhouding en
werkgevers op hun beurt kunnen worden geconfronteerd met onvoorziene gevolgen voor
de bedrijfsvoering. Ook leidt deze complexe relatie tot onduidelijkheid over de rechtspositie
van de reservist. Dit is noch bevorderlijk voor de arbeidsmarkt noch voor de ambitie
van Defensie om meer reservisten in te zetten.
Wij zijn gezamenlijk tot de conclusie gekomen dat het daarom tijd is om zowel de militaire
rechtspositie van de reservist als de rechtspositie bij de reguliere werkgever te
verduidelijken en waar nodig te versterken. Dit is in het belang van alle betrokken
partijen: de reservist, de reguliere werkgever, Defensie en de maatschappij als geheel.
De belangen van Defensie als werkgever dienen immers een breder maatschappelijk belang,
namelijk het beschermen van onze vrijheid, het waarborgen van veiligheid en het naleven
van internationale verplichtingen.
Hoewel voor het bereiken van deze doelen in de eerste plaats een duidelijke rol is
weggelegd voor de overheid, blijft ook de rol van de sociale partners cruciaal. Niet
alleen om in samenwerking met de wetgever te bezien waar wet- en regelgeving versterking
behoeft, maar ook om te blijven onderzoeken of in collectieve arbeidsovereenkomsten
(cao’s) aanvullende afspraken over de rechtspositie van de reservist nodig zijn. Wij
verwijzen in dit verband graag naar de oproep van de Stichting van de Arbeid aan decentrale
cao-partijen om reservistenbepalingen in cao’s op te nemen.2 Maatregelen die vragen om wijzigingen in de militaire rechtspositie komen tot stand
in overleg met de centrales voor overheidspersoneel.
De veranderende veiligheidssituatie zal van alle partijen inspanning blijven vragen.
Deze brief kan gezien worden als een startschot van de verbetering van de rechtspositie
van de reservist in de civiele arbeidsverhouding. Het kabinet wil zich maximaal inspannen
om reservisten en werkgevers beter te ondersteunen, door dit onderwerp integraal te
benaderen. Dit wil het kabinet onder andere bereiken door werkgevers financieel te
ondersteunen, maar bijvoorbeeld ook door een speciale verlofvorm voor reservisten
te onderzoeken. De aangehaalde punten in deze brief zijn echter niet uitputtend. Het
onderzoek naar noodzakelijke maatregelen om de rechtspositie van de reservist te verbeteren
en het gesprek daarover met sociale partners lopen door. Het is niet uitgesloten dat
er bij de nadere uitwerking van de verschillende onderwerpen nieuwe inzichten ontstaan
en nieuwe maatregelen tot stand komen. De maatregelen zullen steeds in samenhang worden
bezien, waarbij gezocht zal worden naar een balans tussen de verschillende belangen.
Daarnaast zal per maatregel worden beoordeeld wat de financiële consequenties zijn
en hoe de maatregel past binnen de financiële kaders en of deze uitvoerbaar is.
Samenhang inzet reservisten met andere (nood)wetgeving
Defensie moet optimaal voorbereid zijn voor een mogelijk conflict. Het voorstel van
wet op de Defensie Gereedheid (Wodg) voorziet in het wegnemen van knelpunten in de
verhoogde gereedstelling van de krijgsmacht. Met het oog op die gereedheid van de
krijgsmacht zal Defensie als gezegd in de toekomst een groter beroep doen op reservisten.3 Bij een grotere inzet van reservisten moet een evenwicht gevonden worden tussen soms
conflicterende belangen. Een langdurige oproep in werkelijke dienst kan bijvoorbeeld
grote impact hebben op de bedrijfsvoering van de reguliere werkgever. Mede hierom
is het voornemen om de rechtspositie van reservisten te herzien. In de consultatieversie
van het wetsvoorstel is onderzocht of die herziening in de Wodg kon worden meegenomen.
Omdat het verbeteren van de rechtspositie van de reservist een complex geheel aan
maatregelen omvat, past dit niet in het tijdspad van de Wodg en is besloten dit separaat
op te pakken.
In buitengewone omstandigheden zal ook rekening moeten worden gehouden met noodwetgeving
waarvan de kaders – voor zover hier relevant – zijn neergelegd in onder andere de
Coördinatiewet uitzonderingstoestanden en de Noodwet arbeidsvoorziening. Op grond
van de Noodwet arbeidsvoorziening kan de overheid namelijk meer specifiek ingrijpen
in de arbeidsmarkt, door het verrichten van bepaald werk te verplichten, of door beperkingen
op te leggen op het aannemen of ontslaan van werknemers. De Wodg en hetgeen opgenomen
in deze kamerbrief houden verband met bevoegdheden die de Minister van SZW uitoefent
op grond van dezenoodwet. Dergelijke (tijdelijke) maatregelen in buitengewone omstandigheden
kunnen immers ook gevolgen hebben voor de rechtspositie van reservisten. Mede om de
rechtspositie van de reservist te verduidelijken, wordt in kaart gebracht hoe de verschillende
vormen van noodwetgeving en buitengewone omstandigheden zich tot elkaar verhouden.
Hier informeren wij uw Kamer over in het eerste kwartaal van 2027.
De reservist: werknemer én militair
Alvorens inzicht te geven in de knelpunten in de driehoeksverhouding tussen de reservist,
de reguliere werkgever en Defensie is het belangrijk stil te staan bij wie «de reservist»
is. Reservisten zijn militairen die lid zijn van het reservepersoneel van de krijgsmacht.
Zij melden zich altijd vrijwillig aan. Reservisten in Nederland combineren hun (deeltijd)
werk bij Defensie veelal met hun dagelijkse werk bij hun reguliere werkgever. Werknemers
bij reguliere werkgevers beschikken over kennis en capaciteiten die ook bij Defensie
goed ingezet kunnen worden en vice versa. Ook kunnen zzp’ers reservist zijn. Zij vallen
buiten de reikwijdte van deze brief.
Hoewel reservisten zich vrijwillig aanmelden, nemen zij met hun aanstelling een aantal
verplichtingen op zich die horen bij het zijn van militair. Zo hebben zij de verplichting
om de militaire vaardigheden op peil te houden en kunnen zij worden opgeroepen om
verplicht in werkelijke dienst te komen als buitengewone omstandigheden daartoe noodzaken.
Een oproep van een reservist kan gepaard gaan met de (tijdelijke) afwezigheid van
diens reguliere werk en met eventuele nadelige gevolgen voor de regulier werkgever.
Over vrijwillige inzet bij Defensie kunnen reservisten afspraken maken met hun reguliere
werkgever, maar bij verplichte inzet is daarvoor nauwelijks tot geen ruimte. Hierdoor
kan het zijn van reservist in de civiele arbeidsrelatie leiden tot frictie en juridische
geschillen. Gelet op de ambitie van Defensie om het aantal reservisten significant
te verhogen is het mede daarom wenselijk de rechtspositie van de reservist te versterken
en de (financiële) verantwoordelijkheden tussen Defensie en de reguliere werkgever
beter te verdelen. Het kabinet acht het wenselijk maatregelen uit te werken gericht
op een rechtvaardige, zo mogelijk evenredige, verdeling van de lasten tussen de overheid
en de reguliere werkgever. Daarbij dient echter wel de kanttekening te worden gemaakt
dat volledige compensatie niet het uitgangspunt is, maar een rechtvaardige en zo mogelijk
evenredige verdeling van de lasten.
Hierbij verdient met name de situatie van oproep in werkelijke dienst onder buitengewone
omstandigheden aandacht. Om de driehoeksrelatie tussen de reservist, de reguliere
werkgever én Defensie te kunnen analyseren is het belangrijk om het oproepstelsel
van de reservist te begrijpen. Dit lichten wij hieronder toe.
Oproepensysteem
Oproepen in werkelijke dienst bij Defensie zijn in grote lijnen te verdelen in de
volgende drie categorieën, namelijk (1) voor vrijwillige inzet, (2) voor het verwerven
en onderhouden van militaire vaardigheden en (3) onder buitengewone omstandigheden.
Oproep in werkelijke dienst voor vrijwillige inzet vindt plaats nadat de reservist
hiervoor zelf belangstelling kenbaar heeft gemaakt en komt dus niet als een verrassing
voor de reservist. Dit houdt in dat voorafgaand aan deze – vrijwillige – inzet overleg
met de reguliere werkgever kan plaatsvinden. De reguliere werkgever bepaalt in dit
geval of deze de werknemer verlof verleent ten behoeve van de inzet als reservist.
Als de reguliere werkgever verlof heeft verleend voor een bepaalde duur en de duur
van de inzet nadien langer gewenst blijkt dan vooraf gepland, dan zal de reservist
opnieuw met de reguliere werkgever om tafel moeten om te bezien of langere (gedeeltelijke)
afwezigheid mogelijk is. Als dat niet mogelijk is, dan kan de reservist niet door
Defensie worden verplicht de inzet voort te zetten. Ook kan de inzet (al dan niet
met een opzegtermijn) op verzoek van de reservist in overleg en na goedkeuring door
Defensie voortijdig worden beëindigd.
Ook wanneer het een oproep in werkelijke dienst betreft om militaire vaardigheden
te verwerven, te vergroten of te onderhouden is er overleg mogelijk tussen de reguliere
werkgever en de reservist. In beginsel is een dergelijke oproep verplicht. Deze wordt
evenwel ruimschots van tevoren ingepland, dus komt niet als een verrassing voor de
reservist. Ook in dit geval is de reservist dus in staat om tijdig af te stemmen met
de reguliere werkgever. Deze inzet is over het algemeen van relatief korte duur, namelijk
enkele dagen tot (in sommige gevallen) enkele weken. Als een reservist onvoldoende
deelneemt aan oefeningen en trainingen kan dit aanleiding zijn voor een functioneringstraject
en in het ergste geval ontslag als reservist.
Bij vrijwillige inzet ligt het initiatief bij de reservist en blijft instemming van
de reguliere werkgever dus essentieel. De reguliere werkgever is niet gehouden verlof
te verlenen en kan een verzoek weigeren. Bij een oproep in werkelijke dienst in buitengewone
omstandigheden ontstaat voor de reservist een andere situatie. De reservist is immers
verplicht gehoor te geven aan een oproep in deze categorie. Hier niet aan voldoen
kan een strafbaar feit opleveren.4
Oproep in werkelijke dienst in buitengewone omstandigheden vindt niet alleen plaats
als sprake is van een noodtoestand als bedoeld in artikel 1 van de Coördinatiewet
uitzonderingstoestanden.5 De Minister van Defensie kan namelijk ook reservisten oproepen om in werkelijke dienst
te komen indien er naar haar oordeel sprake is van omstandigheden die het noodzakelijk
maken om gebruik te maken van dezelfde bevoegdheden als tijdens buitengewone omstandigheden.
Hoewel de Minister van Defensie hierbij invloed heeft op het invullen van het begrip
buitengewone omstandigheden, wordt niet lichtzinnig besloten tot gebruikmaking van
specifieke bevoegdheden op deze grond. Er dient sprake te zijn van een zeer uitzonderlijke
situatie. Daarbij kan worden gedacht aan zeer ernstige weersomstandigheden, zoals
een orkaan of een overstroming, aan een vliegramp in stedelijk gebied, maar ook aan
zodanig oplopende spanning dat Defensie zich concreet en acuut klaar moet maken voor
een gewapend conflict. Deze oproepen zijn dan ook moeilijk te plannen, gaan doorgaans
gepaard met een (zeer) korte reactietijd en de duur ervan is niet altijd vooraf bekend.
Bij bepaalde oproepen ontstaat dus een fundamenteel spanningsveld. Hoewel de reservist
verplicht is gehoor te geven aan een dergelijke oproep, is de reguliere werkgever
niet wettelijk verplicht de reservist hiertoe in staat te stellen. Hierdoor kan de
reservist in de onwenselijke situatie terechtkomen waarin hij tegelijkertijd gehouden
is aan verplichtingen jegens Defensie én verplichtingen jegens de reguliere werkgever,
zonder dat deze verplichtingen met elkaar te verenigen zijn. Hier wordt later in de
brief op ingegaan.
Potentiële belemmeringen in de huidige systematiek
Bij het in kaart brengen hoe de verschillende juridische stelsels zich tot elkaar
verhouden is gekeken naar welke wet- en regelgeving onduidelijk is of belemmerend
kan zijn voor werkgevers om reservisten in dienst te nemen, dan wel om de oproepen
in werkelijke dienst te faciliteren. Daarbij is ook verkend welke wettelijke voorzieningen
mogelijk ontbreken. Uitgangspunt daarbij is dat de situatie van de reservist in beginsel
moet worden bezien als die van een persoon met twee werkgevers. Dat betekent dat waar
mogelijk wordt aangesloten bij bestaande systematiek voor samenloop van dienstbetrekkingen,
waaronder flexibele arbeidsrelaties (zoals uitzendovereenkomsten of tijdelijke contracten),
en geen afzonderlijk aanvullend stelsel wordt gecreëerd. Deze situaties worden niet
afzonderlijk gereguleerd.
Hieronder gaan wij in op de onderwerpen die ofwel verduidelijking ofwel aanpassing
van wet- en regelgeving behoeven. Deze verkenning is een constructieve samenwerking
tussen het Ministerie van SZW, het Ministerie van Defensie en de sociale partners.
Het is daarbij relevant om te benoemen dat de verkenning integraal wordt gedaan en
daarmee ook andere onderwerpen zijn onderzocht dan benoemd in deze brief. Deze zijn
niet opgenomen, aangezien ten aanzien van die onderwerpen geen aanleiding wordt gezien
om verduidelijkingen aan te brengen of aanpassingen te doen. Een voorbeeld hiervan
is de pensioenopbouw van de reservist. Enkele onderwerpen maken geen onderdeel uit
van deze brief, maar vragen wel monitoring. Dit zijn onderwerpen waar de huidige kaders
toereikend voor zijn en waar het kabinet in samenwerking met de sociale partners meer
aandacht voor zal vragen. Denk bijvoorbeeld aan de toepassing van het uitgangspunt
van gelijke behandeling van voltijd- en deeltijdwerknemers op reservisten (als deeltijders).
Oproepen in werkelijke dienst
De oproep in werkelijke dienst is tot op heden niet geregeld in de militaire rechtspositie.
Met het oog op de rechtszekerheid voor alle betrokken partijen acht het kabinet dergelijke
regels evenwel wenselijk. Zo acht het kabinet het wenselijk te regelen dat aan de
oproep in werkelijke dienst een schriftelijke oproepbeschikking ten grondslag ligt.
Daarnaast volgt uit artikel 12l van de Wet ambtenaren defensie dat bij algemene maatregel
van bestuur nadere regels met betrekking tot de oproep in werkelijke dienst moeten
worden gesteld. Hiervoor is dan ook een wijziging van het Algemeen militair ambtenarenreglement
in voorbereiding. Daarbij wordt ook geregeld welke informatie een oproep in werkelijke
dienst ten minste moet bevatten, bijvoorbeeld de periode van de werkelijke dienst,
functie, rang, eenheid en voor hoeveel uur de reservist wordt ingezet. Ook kan hierin
het werkrooster (indien aan de orde) en het aantal uren vakantieverlof worden vermeld.
De meldplicht
In de militaire rechtspositie is een meldplicht ten aanzien van nevenwerkzaamheden
opgenomen. Deze meldplicht houdt in dat de militair de nevenwerkzaamheden die de militair
verricht (of voornemens is te gaan verrichten) dient te melden, voor zover die de
belangen van de dienst kunnen raken. Hoewel een dergelijke meldplicht niet concreet
is opgenomen in civiele wetgeving is deze wettelijk verankerd in de plicht van de
werknemer om zich als goed werknemer te gedragen.6 Daarnaast is in een aantal cao’s bepaald dat nevenactiviteiten moeten worden gemeld
aan de werkgever. Desalniettemin zien wij in de door werkgevers geuite zorgen met
betrekking tot dit onderwerp aanleiding om te onderzoeken of een wettelijke meldplicht
wenselijk is en zo ja, hoe deze kan worden ingevuld. Van belang hierbij is onder meer
hoe een wettelijke meldplicht zich verhoudt tot de Europese richtlijn Transparante
en Voorspelbare Arbeidsvoorwaarden.
Belemmeringen in het arbeidsrecht
Verlof
Een van de meest relevante onderwerpen in relatie tot de driehoeksverhouding tussen
reservist, reguliere werkgever en Defensie is verlof. De reservist neemt immers veelal
een vorm van verlof op om bij Defensie in werkelijke dienst te treden. Hiervoor zijn
de mogelijkheden niet altijd toereikend. Of de werknemer beschikbaar is voor de inzet
hangt mede af van of sprake is van een vrijwillige of verplichte oproep en/of het
operationele belang van de reguliere werkgever.
Bij de verplichte oproep is de reservist verplicht om gehoor te geven aan de oproep
en leidt weigering van de verlofaanvraag bij de reguliere werkgever tot een problematische
situatie voor de reservist. Wanneer de reservist geen gehoor geeft aan de verplichte
oproep, pleegt deze immers een strafbaar feit volgens het militaire strafrecht. Het
kabinet ziet hier twee knelpunten waar mogelijk concrete voorstellen voor worden gedaan.
Allereerst onderzoekt het kabinet of een verlofvorm specifiek voor reservisten in
buitengewone omstandigheden en bij verplichte inzet in niet buitengewone omstandigheden
wenselijk is. Hierbij gaat het om een vorm van onbetaald verlof dat in geval van een
verplichte oproep niet kan worden geweigerd. In geval van vrijwillige inzet dient
de werkgever altijd te kunnen weigeren. Op dit moment wordt gewerkt aan de vereenvoudiging
van het verlofstelsel. Deze vereenvoudiging van het verlofstelsel geeft onder meer
invulling aan het SER-advies Balans in maatschappelijk verlof en deelt het verlofstelsel
in drie pijlers in: verlof voor ouders, zorg voor naasten en persoonlijk verlof. De
nieuwe invulling van het verlofstelsel houdt ruimte voor toevoegingen van nieuwe verlofvormen.
Het reservistenverlof zou toegevoegd kunnen worden aan de derde pijler, persoonlijk
verlof. Reservistenverlof kan worden gezien als een vorm van «maatschappelijk verlof»,
waar ook de SER in haar advies Balans in maatschappelijk verlof voor pleit. 7
Het tweede voorstel ziet op het meenemen van niet-genoten verlofuren naar een volgende
werkgever. In het civiele arbeidsrecht kan de werknemer bij ontslag niet-genoten (wettelijk)
verlofuren meenemen naar een volgende werkgever. Hiertoe worden de verlofuren uitbetaald
en aan de werknemer wordt een verklaring verstrekt waaruit blijkt wat het verlofrestant
ten tijde van de uitdiensttreding was. Bij de volgende werkgever kan de werknemer
aanspraak maken op dat aantal uren aan onbetaald verlof.8 Het kabinet wil bezien of Defensie een soortgelijke regeling kan opnemen in de rechtspositie,
waarbij voor reservisten de uitzondering geldt dat zij voor gebruikmaking van de regeling
niet uit dienst hoeven te treden.
Opzegverbod
In het verleden bestond er in het Burgerlijk Wetboek een opzegverbod voor reservisten.
Dit opzegverbod is in 1997 geschrapt vanwege de afname van het aantal reservisten
bij Defensie.
Gelet op de groter wordende rol van de reservist ziet het kabinet aanleiding om de
reservist op dit punt beter te beschermen. De reservist moet er namelijk op kunnen
vertrouwen dat de reguliere werkgever de arbeidsrelatie niet verbreekt in verband
met het gegeven dat hij gehoor geeft aan verplichtingen bij Defensie.
Het kabinet stelt daarom een nieuw opzegverbod voor reservisten voor.
Daarbij dient een afweging te worden gemaakt tussen de volgende belangen:
• de reservist moet beschermd worden tegen onredelijke beëindiging van zijn reguliere
arbeidsrelatie zodat hij ook na dan wel tussen de inzetperiode(n) als reservist een
zeker inkomen behoudt;
• Defensie, en daarmee ook de samenleving, heeft een zwaarwegend belang bij de (operationele)
inzetbaarheid van de reservist;
• de reguliere werkgever heeft een gerechtvaardigd belang om de onderneming op wendbare
werkwijze te drijven.
Uitgangspunt bij een mogelijk opzegverbod is dat de drie betrokken belangen evenwichtig
worden afgewogen waarbij steeds de proportionaliteit en subsidiariteit worden bewaakt.
Denkbaar is dan ook dat de aard en mate waarin het opzegverbod ingrijpt in de bevoegdheid
van de werkgever om de arbeidsovereenkomst op te zeggen afhangt van de aard van de
oproep waar de reservist mee wordt geconfronteerd. Ter illustratie: wanneer de reservist
verplicht wordt opgeroepen in het kader van buitengewone omstandigheden ligt – in
lijn met het opzegverbod dat geldt wanneer dienstplichtigen worden ingezet9 – meer verstrekkende bescherming voor de hand dan het geval waar de reservist op
zijn eigen verzoek vrijwillig wordt ingezet.
Arbeidstijdenwet
Veel werkgevers hebben vragen over hoe de Arbeidstijdenwet (ATW) geïnterpreteerd dient
te worden in het geval van reservisten. Het uitgangspunt is dat de ATW ook geldt voor
defensiepersoneel, waaronder reservisten. Daarop bestaan echter een aantal uitzonderingen.
De ATW is namelijk niet van toepassing op arbeid die wordt verricht in onder meer
buitengewone omstandigheden, bij de uitvoering van wettelijke taken, en tijdens varen,
vliegen en oefeningen.10 De voor Defensie te werken uren tellen in die gevallen dus niet mee bij de toepassing
van de ATW. De wettelijke kaders bieden op zichzelf voldoende ruimte voor de inzet
van reservisten.
Er is echter wel een aandachtspunt. Reservisten hebben veelal te maken met duaal werkgeverschap,
waardoor als gevolg van het voorgaande een disbalans in de totale arbeids- en rustbelasting
altijd op de loer ligt. Vanuit de zorgplicht in de Arbeidsomstandighedenwet is het
aan zowel Defensie als de civiele werkgever gelegen om oog te blijven houden op de
totale belasting van een werknemer. In dat kader is het van belang dat commandanten
en bevoegd gezag zich er expliciet van vergewissen dat, juist bij duaal werkgeverschap,
zorgvuldig wordt omgegaan met arbeidstijden en rustmomenten. Ook waar de ATW formeel
niet van toepassing is, beoogt Defensie in de geest van de arbeids- en rusttijdenregelgeving
te handelen. Waar mogelijk wordt het toezicht op een verantwoorde inzet, mede met
het oog op gezondheid en veiligheid in beleid verankerd. Hierbij kan worden gedacht
aan nadere invulling van de verantwoordelijkheden door interne richtlijnen of regelingen,
zonder afbreuk te doen aan de operationele gereedheid en bestaande wettelijke kaders.
Bezien wordt of het wenselijk is om – met inachtneming van internationale regels over
arbeidstijden – in lagere regelgeving concreter uit te werken welke werkzaamheden
van reservisten onder de uitzondering van artikel 2:4, tweede en derde lid van de
ATW vallen.
Loon tijdens de inzet als reservist
Het uitgangspunt bij de inzet van reservisten is dat de reservist tijdens inzet onbetaald
verlof geniet bij de reguliere werkgever en dat deze voor de werkzaamheden als reservist
salaris ontvangt van Defensie. Dit houdt evenwel in dat indien het salaris bij Defensie
lager is dan het salaris bij de andere werkgever, de reservist wordt geconfronteerd
met een inkomensteruggang. Dit gegeven plaatst het kabinet voor een dilemma. Op dit moment kan de
Minister van Defensie op grond van de bestaande rechtpositie een arbeidsmarkttoeslag
toekennen aan reservisten die op basis van specifieke civiele deskundigheid in werkelijke
dienst verblijven. Het is de vraag of, hoe en in welke mate het wenselijk is om de
mogelijkheid uit te breiden om inkomensteruggang te compenseren. Enerzijds kan immers
betoogd worden dat een inkomensteruggang tijdens een verplichte inzet vraagt om (gedeeltelijke)
compensatie van het verschil tussen het salaris bij Defensie en het salaris bij de
reguliere werkgever. Anderzijds is een standaardcompensatie van inkomensteruggang
aan de reservist moeilijk te rechtvaardigen naar beroepsmilitairen die onder dezelfde
(buitengewone) omstandigheden dezelfde werkzaamheden uitvoeren. Het kabinet zal zich
nader over dit onderwerp buigen.
Regeling werkgevers tegemoetkoming
Voor de inzet van reservisten wordt een groot beroep gedaan op reguliere werkgevers.
Bij inzet van hun werknemers worden zij geconfronteerd met de afwezigheid van de werknemer
en met eventuele kosten om deze afwezigheid op te vangen. Daarom heeft Defensie de
Regeling werkgeverstegemoetkoming langdurige inzet reservisten (RWT). Op grond van de RWT kunnen
reguliere werkgevers bij inzet van hun werknemer als reservist in bepaalde gevallen
aanspraak maken op een tegemoetkoming in deze kosten. Defensie heeft vastgesteld dat
deze regeling niet meer voldoet aan het huidige tijdsgewricht, waarin meer dan ooit
het besef bestaat dat werkgevers de gevolgen van de inzet van hun werknemer als reservist
niet alléén dienen te dragen. Om die reden wordt deze regeling herzien. De nieuwe
regeling zal onder meer een hogere tegemoetkoming en een ruimer toepassingsbereik
kennen. De tegemoetkoming zal niet meer alleen bij langdurige inzet kunnen worden aangevraagd, maar ook bij kortere, incidentele inzet. Daarmee
wordt de reguliere werkgever tegemoetgekomen in de kosten die hij eventueel maakt
doordat zijn werknemer als reservist wordt ingezet. Volledigheidshalve wordt opgemerkt
dat de RWT een tegemoetkoming behelst en geen compensatie voor daadwerkelijk gemaakte
kosten of gederfde inkomsten. Zoals eerder aangeven in deze brief is compensatie namelijk
niet het uitgangspunt, maar zet het kabinet in op een rechtvaardige en zo mogelijk
evenredige verdeling van de lasten. Inwerkingtreding van de nieuwe regeling is voorzien
in de eerste helft van 2027.
Sociale Zekerheid
Zoals eerder gemeld bestaat de ambitie om meer duidelijkheid te scheppen over de rechten
en plichten in de driehoeksverhouding tussen reservist, de reguliere werkgever en
Defensie ook voor de sociale zekerheid van reservisten. In dit kader is in kaart gebracht
hoe de verschillende bestaande juridische stelsels zich tot elkaar verhouden en of
en zo ja, waar verduidelijking of aanpassing van verantwoordelijkheden wenselijk is.
De financiële risico's ten aanzien van loondoorbetaling bij ziekte, re-integratie
bij ziekte en de premies werknemersverzekeringen zijn op dit moment niet optimaal
verdeeld.
Zoals in de inleiding vermeld zet het kabinet in op het verbeteren van deze verdeling
met als doel om het werken als reservist aantrekkelijker te maken voor werknemers
en reguliere werkgevers hierin te faciliteren.
Loondoorbetaling bij ziekte en re-integratie
Wanneer een reservist tijdens de oproep in werkelijke dienst gewond raakt of arbeidsongeschikt
wordt, meldt deze zich tevens ziek bij de reguliere werkgever. Nadat de oproep in
werkelijke dienst is geëindigd keert de reservist terug bij de reguliere werkgever.
Daarmee is in de huidige situatie de civiele arbeidsrelatie leidend voor de toepassing
van de reguliere regels rond loondoorbetaling bij ziekte en re-integratie. Dit houdt
in dat de reguliere werkgever in beginsel de kosten voor loondoorbetaling tijdens
ziekte en re-integratie van de zieke werknemer draagt.11 Het Ministerie van Defensie kan, op grond van het Besluit aanvullende arbeidsongeschiktheids-
en invaliditeitsvoorzieningen militairen, in bepaalde gevallen aanvullende – bovenwettelijke
– voorzieningen toekennen aan reservisten wanneer deze tijdens inzet voor Defensie
letsel oploopt of arbeidsongeschikt raakt. Deze voorzieningen vanuit Defensie vormen
een aanvulling op de bestaande socialezekerheidsregelingen. Deze voorzieningen laten
overigens onverlet dat de reguliere werkgever een schadeclaim bij het Ministerie van
Defensie kan indienen in het geval de uitval van de werknemer is ontstaan door grove
schuld of nalatigheid van Defensie.12
Wanneer een werkgever een werknemer faciliteert om als reservist te werken loopt de
reguliere werkgever daarmee een risico. Een reservist kan immers door en tijdens de
werkzaamheden bij Defensie namelijk om medische redenen uitvallen. Afhankelijk van
de aard van de werkzaamheden als reservist kan er sprake zijn van een verhoogd risico
op uitval ten opzichte van de werkzaamheden die de reservist bij zijn andere werkgever
verricht. Het kan voor reguliere werkgevers daardoor in de huidige situatie weinig
aantrekkelijk zijn om een werknemer te faciliteren in het verrichten van werkzaamheden
als reservist, aangezien het (verhoogde) risico op uitval voor het werk, en aangezien
de financiële gevolgen daarvan nu voor een groot deel bij de reguliere werkgever liggen.
Het kabinet is voornemens hier wat aan te doen en gaat onderzoeken hoe de kosten voor
een loondoorbetalingsverplichting en re-integratie voor werkgevers bij uitval van
hun werknemers als gevolg van de inzet als reservist (geheel of gedeeltelijk) gecompenseerd
kunnen worden. Het gaat hierbij om uitval als gevolg van de inzet van de reservist
in buitengewone omstandigheden of inzet tijdens varen, vliegen, en oefenen met verhoogd
risico.
Premie werknemersverzekeringen(o.a. ZW/ WGA-premie)
Werkgevers financieren de uitkeringen van (ex-) werknemers die ziek of arbeidsongeschikt
worden. De Ziektewet (ZW)- en Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA)-uitkeringen
voor (ex-) werknemers worden de eerste twaalf jaar via de hybride markt gefinancierd.
Daarna worden de uitkeringen uit het arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof) betaald. Alle
werkgevers betalen mee aan het Aof. De hybride markt daarentegen geeft werkgevers
de keuze om zich voor de ZW- en/of WGA publiek te verzekeren bij UWV of om eigenrisicodrager
te worden.13
De gevolgen van ziekte of arbeidsongeschiktheid van een reservist kunnen in de huidige
situatie in zekere mate vergeleken worden met een situatie waarin een (ex-)werknemer
twee werkgevers heeft. In de huidige situatie is het zo dat iedere werkgever pro rata
meebetaalt aan de ZW en/of WGA-uitkering van de (ex) werknemer. De reguliere werkgever
en het Ministerie van Defensie betalen in het geval dat een reservist uitvalt pro
rata de ZW en/of WGA-uitkering van een zieke of arbeidsongeschikte reservist, afhankelijk
van hoeveel de desbetreffende (ex)werknemer voor de werkgever werkt of heeft gewerkt.
Hoe meer werknemers ziek of arbeidsongeschikt uit dienst gaan of de ZW of WIA instromen
hoe meer ZW- of WGA-kosten werkgevers betalen. Situaties waar sprake is van ziekte
of (gedeeltelijke) arbeidsongeschiktheid als gevolg van de inzet als reservist, kunnen
daarom bij individuele werkgevers (publiek verzekerd en eigenrisicodrager) tot maximaal
12 jaar tot hogere ZW- of WGA-kosten leiden.
Het risico op ziekte en arbeidsongeschiktheid kan bij de inzet als reservist echter
groter zijn dan in een reguliere situatie met twee werkgevers. Het kabinet acht het
niet wenselijk dat ziekte of (gedeeltelijke) arbeidsongeschiktheid als gevolg van
de inzet als reservist in buitengewone omstandigheden kan leiden tot hogere ZW- of
WGA-kosten voor werkgevers (publiek verzekerd en eigenrisicodrager). Daarom heeft
het kabinet de ambitie om ervoor te zorgen dat de kosten voor de ziekte en arbeidsongeschiktheid
als gevolg van de inzet als reservist in buitengewone omstandigheden en tijdens varen,
vliegen, en oefenen met verhoogd risico niet voor rekening van de reguliere werkgever
komen. Met het oog hierop start het kabinet een verkenning van maatregelen.
Reservisten en WW
In deze brief wordt gesproken van de rechten en plichten in de «driehoek van reservist,
reguliere werkgever en Defensie,» maar het is natuurlijk goed mogelijk dat een reservist
tijdelijk geen reguliere werkgever heeft en een WW uitkering ontvangt. Voor deze reservisten
vindt het kabinet het net zo belangrijk dat hun rechtspositie voldoende gewaarborgd
is.
In aanvulling hierop wordt een specifiek potentieel knelpunt gezien in de wijze waarop
het SV-loon wordt vastgesteld in het kader van de uitkering krachtens de Werkloosheidswet
(WW). Indien een reservist voorafgaand aan het intreden van werkloosheid – al dan
niet verplicht – in werkelijke dienst is geweest en gedurende die periode een lager
inkomen heeft genoten dan bij de reguliere werkgever, kan dit ertoe leiden dat het
SV-loon (en daarmee de hoogte van de WW-uitkering) lager wordt vastgesteld dan wanneer
uitsluitend het loon uit de reguliere dienstbetrekking in aanmerking zou zijn genomen.
Dit kan leiden tot een structureel lager uitkeringsniveau voor de betrokkene, hetgeen
als onbedoeld en onwenselijk zou kunnen worden beschouwd. Dit geldt overigens niet
enkel voor de WW, maar voor alle uitkeringen die zijn gebaseerd op het SV-loon. Het
kabinet zal bezien of en op welke wijze deze samenloop in de vaststelling van het
SV-loon wordt ondervangen.
Op dit moment ziet het kabinet in de WW in relatie tot het zijn van reservist verder
geen wezenlijke knelpunten. Het zijn van reservist is namelijk een betaalde baan,
dus geldt de WW voor deze groep op dezelfde wijze als voor werkenden die WW ontvangen.
Afspraken over reservisten in CAO’s
Met de bovenstaande ambities zet het kabinet in op een stevig en duidelijk stelsel
dat werkt voor de reservist, de reguliere werkgever en voor Defensie. Een optimale
werking van dit stelsel vraagt echter om goede afspraken op cao-niveau.
Het Ministerie van SZW heeft in mei 2026 een onderzoek gepubliceerd over trends in
cao-akkoorden. Daaruit volgde dat er in 9 van de 40 principeakkoorden een specifieke
afspraak over reservisten is opgenomen.14
Ten aanzien van bepaalde arbeidsrechtelijke onderwerpen die wettelijk zijn geregeld,
gelden minimumnormen. Het staat sociale partners vrij om, bovenop die minimumnormen,
afspraken te maken ten voordele van de reservist. Te denken valt aan vormen van betaald
verlof. Het staat sociale partners ook vrij om afspraken te maken over onderwerpen
die niet expliciet wettelijk zijn verankerd. Hierbij kan worden gedacht aan afspraken
over het melden van een aanstelling als reservist. Dit vloeit uiteraard voort uit
het beginsel van goed werknemerschap,15 maar wordt nu belangrijker met het oog op de veranderende situatie.
Zoals eerder aangegeven heeft de Stichting van de Arbeid begin 2025 een brief aan
de decentrale cao-partijen gestuurd. De brief bevat concrete suggesties voor cao-afspraken,
zoals aangepaste inzetroosters of aanvulling van het loon tijdens militaire inzet.
Het kabinet juicht dit toe en roept werkgevers- en werknemersorganisaties op om zoveel
mogelijk aanvullende afspraken over de inzet van werknemers als reservisten te maken.
Arbeidsmarkt en allocatie vitale sectoren
Reservisten zijn relatief vaak werkzaam zijn in een vitale sector. Zodoende dient
ook stil te worden gestaan bij de effecten op de arbeidsmarkt en de allocatie van
arbeidskrachten in vitale sectoren. Defensie heeft een groot belang bij de inzetbaarheid
en flexibiliteit van reservisten, wat in een crisissituatie kan conflicteren met het
functioneren van de vitale sectoren. Mensen kunnen immers niet op twee plekken tegelijk
zijn. Om die reden zal Defensie in overleg met de relevante departementen en partijen
een beoordelingskader opstellen waarbij het belang van het vervullen van de civiele
functie wordt afgewogen ten aanzien van de inzet van de reservist.
Afhankelijk van de feiten en omstandigheden is namelijk voorstelbaar dat een reservist
die werkzaam is in een vitale sector dan wel in een cruciaal beroep niet wordt opgeroepen
(in buitengewone omstandigheden). Het voorgaande staat overigens los van de werving
en selectie van de reservist. In beginsel maakt het niet uit dat een deel van de bij
Defensie werkzame reservisten naast hun werk bij Defensie ook werkzaam is in een vitale
sector en/of een cruciaal beroep, zolang bij de oproep maar zorgvuldig en met waarborgen
omkleed wordt afgewogen of de oproep van de betreffende reservist in de betreffende
situatie gegeven wordt.
Planning
In de volgende fase zal het kabinet verkennen op welke wijze bovenstaande beleidsambities
uitgewerkt kunnen worden en vult het kabinet – indien nodig – deze ambities aan. Omdat
deze brief niet uitputtend is, een deel van deze ambities wetswijzigingen vergt, dit
in nauw overleg met sociale partners moet en het om complexe en zeer uiteenlopende
onderwerpen gaat is de ambitie om alle beleidsvoornemens op 1 januari 2029 inwerking
te laten treden. Dit is een ambitieus en krap tijdspad. Het kabinet informeert uw
Kamer vóór de zomer van 2027 over de voortgang van dit traject.
De Minister van Werk en Participatie, A.A. Aartsen
De Staatssecretaris van Defensie,
D.G. Boswijk
Indieners
-
Indiener
A.A. Aartsen, minister van Werk en Participatie -
Medeindiener
D.G. Boswijk, staatssecretaris van Defensie