Brief regering : Stand van zaken van de uitgevoerde verkenning naar de soevereine overheidscloud in het kader van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS)
26 643 Informatie- en communicatietechnologie (ICT)
29 362
Modernisering van de overheid
Nr. 1537
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2026
Hierbij geef ik invulling aan de toezegging uw Kamer te informeren over de stand van
zaken van de uitgevoerde verkenning naar de soevereine overheidscloud in het kader
van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS)1. Ook geef ik invulling aan de motie Kathmann (PRO) en Six Dijkstra (NSC) waarin verzocht
wordt om het uitgangspunt van een soevereine cloud voor strategische toepassingen
onomwonden te steunen2. Om als overheid slagvaardig te kunnen blijven optreden in een veranderende geopolitieke
context is het essentieel om te beschikken over een soevereine overheidscloud.
Ik ga, mede namens de Staatssecretaris van Digitale Economie en Soevereiniteit, hieronder
in op de stappen die zijn gezet, de belangrijkste bevindingen die hieruit volgen en
het vervolg dat we hieraan willen geven. Bijgevoegd vindt u de volledige notitie met
de verkenning naar de soevereine overheidscloud, het onderzoek van Gartner dat samen
met het programma NDS is uitgevoerd en het bijbehorende begrippenkader.
Opgave
Op het terrein van cloudtechnologie bevindt de overheid zich inmiddels in een situatie
die niet langer houdbaar is. Tegen deze achtergrond bevat het coalitieakkoord3, stevige ambities omtrent cloud, het verhogen van digitale veiligheid en soevereiniteit
en het verkleinen van strategische risico’s bij cloudgebruik. Hiervoor is een samenhangende,
overheidsbrede cloudaanpak nodig die deze risico’s niet alleen ondervangt, maar ook
een stevig fundament legt voor een toekomst waarin digitale soevereiniteit centraal
staat. Dit vraagt niet alleen een infrastructurele aanpak, maar bijvoorbeeld ook een
beleidsmatige aanscherping door de aanstaande herziening van het rijksbrede cloudbeleid
en aandacht voor het verbeteren van de concurrentiepositie van de Nederlandse en Europese
cloudsector.
Aanpak
In het kader van de verkenning zijn de volgende activiteiten ondernomen:
– Tussen november 2025 en januari 2026 is een open dialoog met de markt gevoerd over
het komen tot een soevereine clouddienst en de wijze waarop daarin samengewerkt kan
worden met de markt4.
– Samen met onderzoeks- en adviesbureau Gartner zijn de relevante ontwikkelingen op
de Nederlandse en Europese cloudmarkt in kaart gebracht en hieruit is een aantal mogelijk
scenario’s voor de realisatie van de soevereine overheidscloud geïdentificeerd.
– Clouddefinities en een bijbehorend begrippenkader zijn overheidsbreed vastgesteld5.
– Samen met experts vanuit de overheid wordt een eerste ontwerp van soevereine clouddienst
opgesteld. De focus van dit ontwerp ligt op een containerplatform dat voldoet aan
de Haven6-standaard. Dit ontwerp wordt opgesteld op basis van open source (open en vrij beschikbare
broncode), waardoor de leveranciersafhankelijkheid afneemt.
– Bovengenoemd ontwerp wordt in een Proof of Concept gerealiseerd en is één van de eerste
doorbraaktrajecten waar de Nederlandse Digitale Dienst aan werkt. Hiervoor wordt gebruik
gemaakt van bestaande innovatie-voorzieningen, waaronder Digilab7.
Voorkeursrichting
Op basis van inzichten en kennis die zijn opgehaald is een voorkeursrichting bepaald
voor de realisatie van de soevereine overheidscloud; deze voorkeur wordt uiteengezet
in de bijgevoegde Notitie Verkenning soevereine overheidscloud8.
Het kabinet geeft de voorkeur aan een zo soeverein mogelijk ingerichte cloudomgeving
die waar mogelijk wordt gehuisvest in de overheidsdatacenters (ODC’s) van het Rijk.
Dat betekent dat de overheid zowel praktisch als juridisch beschikt over hardware,
fysieke toegang en locatie. Dit sluit samenwerking met de markt niet uit. Inbreng
van expertise vanuit de markt is noodzakelijk en de vorm die dat krijgt, zal in de
komende maanden uitgewerkt worden.
Deze keuze sluit aan bij wat Gartner heeft beschreven als scenario A: een nieuwe soevereine
overheidsclouddienst die onder centrale regie wordt neergezet9. De beoordeling van de door Gartner geschetste scenario’s laat zien dat dit de meest
kansrijke route is. Gegeven de uitgangssituatie wordt daarmee een gezamenlijke versnelling
van de transitie naar soevereinere digitalisering bereikt. Alternatieve scenario’s
kennen een langere doorlooptijd en dragen minder bij aan de opbouw van kennis en expertise
binnen de overheid.
Financiële consequenties
Een overheidsbrede soevereine clouddienst gaat alleen werken als voldoende overheidstaken
er gebruik van maken en hun bestaande infrastructuurbudgetten inbrengen in de bekostiging
van deze clouddienst. Dit is een ingrijpende transitie.
Zonder het vooraf financieren van de eenmalige opstartkosten van deze clouddienst
wordt deze transitie veel complexer en gaat het langer duren. De financiering van
de soevereine overheidscloud wordt in de volgende fase uitgewerkt.
Vervolg
De eerste stappen op weg naar een overheidsbrede soevereine clouddienst zijn nu gezet;
de gekozen invulling geeft richting aan de verdere uitwerking. Het ontwerp van deze
soevereine clouddienst wordt doorontwikkeld en zal binnenkort openbaar gemaakt worden
zodat andere partijen kunnen bijdragen aan de doorontwikkeling en er zelf gebruik
van kunnen maken. De regie blijft bij de overheid, maar marktpartijen en anderen,
zoals onderwijs- en kennisinstellingen, worden nadrukkelijk uitgenodigd om bij te
dragen.
De Proof of Concept van het ontwerp is gestart en bij positieve uitkomsten doorontwikkeld
naar een kleinschalige productieomgeving. Dat betekent dat uiterlijk eind 2026 de
eerste applicaties op de soevereine cloud kunnen worden gehost. Voor opschaling naar
grootschalige productieomgevingen zal een sourcingtraject worden gestart. Daarbij
worden naast overheidsorganisaties ook marktpartijen betrokken.
Parallel aan de technische opschaling werken we een voorstel uit van een leverings-
en serviceorganisatie, met bijzondere aandacht voor overheidsbrede dienstverlening.
Daarbij wordt bezien of deze organisatie publiek, privaat of hybride wordt vormgegeven.
Tot slot
Tot slot wil ik graag benadrukken dat het kabinet groot belang hecht aan het vergroten
van de digitale soevereiniteit en een meer autonome overheidsdienstverlening. Het
komen tot een soevereine overheidscloud vormt daarin een belangrijke stap. Belangrijke
voorwaarde hiervoor is betere en intensievere samenwerking tussen de ODC’s om hier
als overheid slagvaardig in te kunnen handelen. Hier zet ik vol op in.
Graag informeer ik u voor het kerstreces opnieuw over de stand van zaken.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
E. van der Burg
Indieners
E. van der Burg, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties