Brief regering : Voortzetting Programma PVP (Plant Variety Protection) Toolbox 2027

Nr. 412
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 8 juni 2026

Mondiale voedselzekerheid is een van de speerpunten van beleid van deze regering.
Het gebruik van moderne plantenrassen en toegang tot goed uitgangsmateriaal voor alle
boeren levert daar een belangrijke bijdrage aan. Een van de activiteiten van de Nederlandse
overheid daarvoor is het internationaal versterken van het kwekersrecht.

Vanaf juli 2016 tot heden heeft de plantaardige keuringsdienst Naktuinbouw met behulp
van een meerjarige bekostiging van mijn ministerie actief de Nederlandse ervaringen
gedeeld met het ontwikkelen, implementeren en ondersteunen van kwekersrecht in landen
waarvoor dat systeem nieuw is of waar het verbetering behoeft. Dit programma, met
de naam «Toolbox Kwekersrecht» is in 2025 geëvalueerd. In deze brief ga ik kort in
op het belang van plantenveredeling voor voedselzekerheid, op hoe kwekersrecht cruciaal
is voor de ontwikkeling van nieuwe plantenrassen, wat de Toolbox Kwekersrecht inhoudt
en wat de evaluatie ervan uitwijst. Ten slotte geef ik aan, hoe ik met de resultaten
van de evaluatie wil omgaan.

Plantenveredeling

Plantenveredeling is het proces waarbij planten bewust worden gekruist en geselecteerd
om nieuwe rassen te creëren met specifieke gewenste eigenschappen om hiermee planten
te verbeteren voor landbouw, tuinbouw of sierdoeleinden. Plantenveredeling wordt gedaan
om planten eigenschappen te geven zoals hogere opbrengst, betere smaak of kwaliteit,
resistenties tegen ziektes of plagen, tolerantie voor droogte, kou of zout, betere
bewaarbaarheid of een mooier uiterlijk. Op deze wijze worden plantenrassen aangepast
aan veranderende teelt- en klimaatomstandigheden en veranderende consumentenwensen.
Voor voedselzekerheid, economisch rendabele teelt van boeren en tuinders en voor verduurzaming
van de landbouw is plantenveredeling daarom van zeer groot belang.

Nederland is voor plantenverdeling en voedselzekerheid een belangrijk land; in ons
land zijn de belangrijkste veredelaars van groenten, aardappelen en siergewassen gevestigd.
Deze bedrijven besteden jaarlijks 15–30% van hun bruto omzet aan het ontwikkelen van
jaarlijks zo’n 1.500 nieuwe rassen. Vanuit Nederland worden deze rassen naar vele
landen binnen en buiten Europa geëxporteerd; miljoenen grote en kleine boeren en tuinders
wereldwijd gebruiken jaarlijks zaad dat door Nederlandse bedrijven is geproduceerd.

Kwekersrecht

Waar het creëren van een nieuw plantenras veel inzet van tijd, kennis en kapitaal
vergt, vergt het kopiëren ervan erg weinig inspanning: via zaden of stekken kunnen
gemakkelijk kopieën worden gemaakt. Indien elk nieuw ras op deze manier vrijelijk
vermeerderd zou worden, is er voor de veredelaar geen verdienmodel, hetgeen de investering
in verbetering van rassen ernstig zou belemmeren. Hiermee zou de voedselzekerheid
wereldwijd onder druk komen. Daarom is er in 1961, mede op Nederlands initiatief,
een internationale conventie opgericht om nieuwe plantenrassen via het kwekersrecht
te beschermen. Hiermee wordt innovatie gestimuleerd en wordt bevorderd dat nieuwe
plantenrassen wereldwijd eerlijk en effectief gebruikt kunnen worden. Dit is de UPOV-Conventie.
Een land dat lid is van de UPOV-Conventie heeft wetgeving die via kwekersrechten nieuwe
plantenrassen beschermt. Het kwekersrecht is speciaal voor de bescherming van plantenrassen
ontwikkeld. Het wijkt op een aantal punten af van het patent-systeem; zo bevat het
bijvoorbeeld de zogenaamde kwekersvrijstelling, waardoor concurrenten elkaars succesvolle
rassen mogen gebruiken om verder mee te kruisen. Hierdoor is het niet mogelijk om
een monopolie om een bepaalde soort of planteneigenschap te krijgen. Ook is de bescherming
van een nieuw ras beperkt in tijd; deze bedraagt voor vele soorten maximaal 20 jaar
en daarna zijn de beperkingen op het ras niet meer van toepassing en kan iedereen
dit ras vrijelijk vermeerderen en verkopen. Voor plantenveredelaars is dat het lidmaatschap
van een land van de UPOV Conventie een garantie dat hun rassen in dat land voldoende
beschermd kunnen worden en er geen handel in illegale kopieën ontstaat.

De Toolbox Kwekersrecht

Nederland is reeds vele jaren actief met de bevordering van het kwekersrecht. In het
verleden was dit veelal gebaseerd op ad hoc bilaterale contacten met derde landen.
In 2016 heeft mijn ministerie besloten deze activiteiten meer planmatig op te pakken
in het programma «Toolbox Kwekersrecht». Via dit programma wordt Nederlandse expertise
internationaal via korte, kernachtige projecten gedeeld. Jaarlijks wordt via het netwerk
van Nederlandse landbouwraden en via internationale stakeholders geïnventariseerd
welke behoeften of mogelijkheden er zijn voor projecten. Het aantal voorstellen overtreft
jaarlijks het huidige budget van € 230.000. Een internationale stuurgroep helpt bij
het prioriteren van de voorstellen. Jaarlijks rapporteer ik via het Jaarverslag van
het Ministerie van LVVN hoeveel projecten we hebben kunnen uitvoeren. Hierbij wordt
ook gekeken naar synergie en afstemming met verwante Nederlandse initiatieven, zoals
SeedNL1. Ook sluit het programma aan bij EU-gesubsidieerde initiatieven en wordt samengewerkt
met internationale instanties als CPVO, UPOV en andere nationale kwekersrecht-autoriteiten.

De uitvoering van het programma heeft geleid tot een sterke samenwerking tussen de
Nederlandse overheid, uitvoerende instanties en autoriteiten in partnerlanden. Deze
samenwerking heeft tastbare voordelen opgeleverd, waaronder betere markttoegang en
bescherming voor Nederlands uitgangsmateriaal en de professionalisering van het kwekersrecht
in het buitenland. Door deze buitenlandse regelgeving te ondersteunen, helpt de Toolbox
Kwekersrecht de internationale positie van de Nederlandse zaadsector, die een cruciale
rol speelt in de wereldwijde voedselzekerheid, te behouden en versterken. De Toolbox
maakt het door zijn jaarlijkse programmering tevens mogelijk om slagvaardig, efficiënt
en doelgericht in te spelen op verzoeken van Nederlandse ambassades en internationale
stakeholders in hetzelfde werkveld.

Evaluatie

Het evaluatierapport (in het Engels) is als bijlage bijgevoegd met diverse voorbeelden
van de positieve impact van het programma. De belangrijkste bevindingen uit dit evaluatierapport
zijn dat de Toolbox effectief heeft bijgedragen aan de ontwikkeling en implementatie
van kwekersrecht in 25 landen. Dit heeft geleid tot een toegenomen bewustzijn van
de voordelen van kwekersrecht, verbeterd beleid en versterkte technische capaciteit
bij deelnemende autoriteiten. De deskundigheid en structuur van de programma-activiteiten
worden breed gewaardeerd. Ook wordt de Toolbox erkend als complementair aan andere
internationale initiatieven en als flexibel instrument dat kan inspelen op uiteenlopende
behoeften van landen. De unieke rol en de eigenschappen van de Toolbox hebben belangrijk
bijgedragen aan de ontwikkeling van kwekersrecht wereldwijd. Zorgen worden echter
uitgesproken over het budget dat al 10 jaar gelijk is gebleven.

Aanbevelingen

De hoofdaanbeveling is om het programma voort te zetten, waarbij de succesvolle aansturing
en coördinatie met andere initiatieven in stand kan blijven. Dit met een budget dat
weer in lijn wordt gebracht met de doelstelling van 10 jaar geleden. Wel kan het doel
van sommige activiteiten die onder de Toolbox worden uitgevoerd scherper worden geformuleerd
en stellen de evaluatoren voor, een stappenplan te hanteren bij de ondersteuning van
een land, zodat waar dat nuttig is ook projecten over meerdere jaren kunnen worden
gepland. De evaluatie levert voorts een aantal andere waardevolle aanbevelingen voor
de uitvoering van het programma op. Deze lopen uiteen van keuze voor fysieke of online
activiteiten, het delen van visies en presentaties in meerdere talen en het bevorderen
van digitalisering en van internationale samenwerking.

Vervolg

Op basis van de positieve evaluatie ben ik voornemens het Toolbox-programma meerjarig
voort te zetten. Het huidige programma heeft een looptijd tot 31 december 2026, maar
om te voorkomen dat er een gat valt in de programmering zal ik deze zomer Naktuinbouw
vragen een plan op te stellen voor een vervolgprogramma waarvoor ik jaarlijks budget
beschikbaar zal stellen, startend in 2027 met een budget van € 343.000 (de eerste
verhoging sinds 2016). Het programma kan hiermee per 1 januari 2027 naadloos voortgezet
worden. Bij de voortzetting zal het programma gebruik maken van de aanbevelingen die
de evaluatie heeft opgeleverd. Ik zal jaarlijks via de begroting van LVVN en de verantwoording
ervan uw kamer informeren over de voortgang en de resultaten.

Het kwekersrecht is een van de bouwstenen voor mondiale voedselzekerheid. Met het
voortzetten van de Toolbox Kwekersrecht geef ik invulling aan het voornemen uit het
regeerakkoord om de mondiale voedselzekerheid te ondersteunen.

De Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, S.P.A. Erkens