Brief regering : A27 Houten - Hooipolder; besluitvorming Merwedebruggen

Nr. 61
BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 11 mei 2026

Met deze brief wordt uw Kamer geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen bij het
programma A27 Houten – Hooipolder. In de MIRT-brief najaar 20241 is reeds gemeld dat het programma te maken heeft met aanzienlijk hogere kosten dan
eerder was voorzien. Oorzaken hiervan betreffen prijsstijgingen, huidige marktspanning,
een te lage initiële raming en voortschrijdend inzichten (onder andere onderschatting
complexiteit en een slechtere staat van het areaal). In de MIRT-brief van voorjaar
20252 is vervolgens aangegeven dat – als gevolg van deze oplopende kosten – keuzes gemaakt
moeten worden. Binnen het programma A27 Houten – Hooipolder (A27HH) wordt er prioriteit
gegeven aan het uitvoeren van de werkzaamheden die onvermijdelijk zijn. Het gaat om
de vervanging van de Merwede- en Hagesteinsebruggen (beide einde levensduur) en het
oplossen van de belangrijkste knelpunten qua doorstroming.

Voor deze urgente onderdelen is destijds een reservering getroffen op het Mobiliteitsfonds.
Ten aanzien van de omvang van de extra kosten is toen aangegeven dat, gezien de onderhandelingspositie
van Rijkswaterstaat, er geen nadere details konden worden gegeven. In de MIRT-brief
van mei 2025 is toegezegd dat – na afronding van de ontwerpfase – de Tweede Kamer
medio 2026 geïnformeerd wordt over de financiële effecten en de nieuwe mijlpalen.
Inmiddels is de ontwerpfase voor de Merwedebrug West en de Hagesteinsebruggen afgerond.

Merwede- en Hagesteinsebruggen

Het afronden van de ontwerpfase van de Merwedebrug West stond gepland voor de zomer
2026. Het ontwerptraject is inmiddels afgerond. Dit heeft geleid tot het definitief
opdragen van de uitvoeringswerkzaamheden aan aannemerscombinatie ALSÉÉN, waarmee het
project formeel over is gegaan naar de realisatiefase.

Hiermee wordt een grote stap gezet in het programma A27 Houten – Hooipolder. De Merwedebrug
vormt namelijk de grootste knelpunt tussen Houten en Hooipolder.

De nieuwe Merwedebrug West wordt gebouwd naast de bestaande Merwedebrug, die einde
levensduur3 is. Na de sloop van de bestaande brug zal de Merwedebrug Oost (capaciteitsuitbreiding)
worden gebouwd. De filedruk is afhankelijk van het moment van openstellen van Merwedebrug Oost. Het positieve effect op de doorstroming op het traject Gorinchem – Everdingen
wordt daarom pas bereikt bij openstelling van Merwedebrug Oost. Uit de ontwerpfase
met de aannemerscombinatie is gebleken dat de bouw van de Merwedebruggen fors duurder
is dan gepland. Dit leidt tot hogere kosten waarvoor aanvullende dekking nodig is
van ca. € 450 – 570 mln. + PM ten aanzien van de Merwedebrug Oost. Er is namelijk
nog geen definitieve bieding voor Merwedebrug Oost en er zijn nog onzekerheden op
gebied van onder andere prijs- en marktontwikkelingen. Ook de implementatie van leerervaringen
bij de bouw van Merwedebrug West heeft hierop effect. Er is genoeg verplichtingenruimte
in 2026 op het Mobiliteitsfonds om de verplichting nu aan te gaan.

Het besluit om het werk aan de Merwedebrug West op te dragen (gunnen), kan niet langer
uitgesteld worden om het afgesproken traject met de aannemerscombinatie binnen de
gemaakte afspraken af te ronden. Uitstel van het besluit leidt tot vertraging van
de start van de uitvoering en verandering van de voorwaarden waaronder het werk zou
kunnen worden uitgevoerd. Dit zou leiden tot hogere kosten, een langere duur en grotere
risico’s. In de brief van 16 maart jl. over de herprioritering op het Mobiliteitsfonds
en het Deltafonds is reeds aangegeven dat bij diverse ontwikkelingsprojecten die al
in realisatie zijn, dit jaar besluiten moeten worden genomen over het aangaan van
contractuele verplichtingen. Voor de A27 Houten-Hooipolder is dat het geval. De begrotingsregels
schrijven voor dat meerkosten van dekking worden voorzien. De meerkosten voor de Merwedebruggen
zullen vooralsnog gedekt worden uit het projectbudget Ring Utrecht waarvan de Raad
van State het Tracébesluit heeft vernietigd. De definitieve dekking is onderdeel van
het herprioriteringsproces waar het kabinet nu aan werkt. Op 23 juni 2026 vindt het
Commissiedebat Strategische keuzes bereikbaarheid plaats, waarin het afweegproces
voor de brede prioritering binnen het Mobiliteitsfonds en Deltafonds met de Kamer
besproken wordt.

Ook de ontwerpfase van de Hagesteinsebruggen is afgerond. De uitvoering van de bruggen
is formeel opgedragen aan aannemerscombinatie De Groene Waarden. De bestaande Hagesteinsebrug
(einde levensduur) wordt vervangen door twee nieuwe bruggen. De realisatie van de
Hagesteinsebruggen is uitvoerbaar binnen de budgettaire kaders van het programma.

Steenenhoek en Palenweg

Medio 2025 is gebleken dat de twee kunstwerken Steenenhoek4 en Palenweg in slechtere staat zijn dan eerder werd voorzien. Vervanging van beide
kunstwerken is binnen 5–10 jaar nodig. Deze vervanging is primair een instandhoudingsopgave.
Vervanging is ook noodzakelijk om de Merwedebrug Oost te kunnen aansluiten op de weginfrastructuur
en daarmee de programmadoelstelling ten aanzien van de capaciteitsuitbreiding te behalen.
De nog op te lossen financiële problematiek bedraagt naar verwachting honderden miljoenen
euro’s. Het besluit over de wijze van financiering van Steenenhoek en Palenweg vindt
plaats op basis van het afweegproces en de brede prioritering binnen het MF en DF,
die na de zomer van 2026 gaat plaatsvinden.

Financiën en planning

De oorzaken die ten grondslag liggen aan de kostenstijgingen van het programma betreffen
prijsstijgingen, huidige marktspanning, een te lage initiële raming en voortschrijdende
inzichten (onder andere een onderschatting van de complexiteit en een slechtere staat
van het areaal).

Om doorgang van het project mogelijk te maken is tijdens de voorjaarbesluitvorming
2025 besloten prioriteit te geven aan programmadelen waarvoor uitvoering op korte
termijn onvermijdelijk is. Dit betreft de Hagesteinsebrug en de Merwedebrug, waarbij
vervanging noodzakelijk is in verband met het einde van de levensduur. Projectonderdelen
gericht op capaciteitsuitbreiding zijn op basis van de verkeerskundige prioriteit
gefaseerd in de tijd. Prioriteit is gegeven aan een spoedige aanpak van de belangrijkste
knelpunten qua doorstroming: de wegdelen tussen Houten en de Merwedebrug en het vervangen
van de huidige Merwedebrug door twee nieuwe bruggen. Tijdens de voorjaarbesluitvorming
2025 is besloten om binnen het Mobiliteitsfonds € 1.400 mln. te reserveren voor de
A27 Houten – Hooipolder. In totaal bedraagt de aanvullende dekking circa € 1.850 –
1.970 mln.5, waarvan de Merwedebruggen (450 – 570 mln. + PM) vooruitlopend op de definitieve
dekking bij integrale besluitvorming nu vooralsnog gedekt worden uit de Ring Utrecht.

Gezien de grote omvang van dit aanvullende bedrag zijn er verschillende scenario’s
onderzocht en zorgvuldig tegen elkaar afgewogen. Geen van deze opties leverde echter
de beoogde kostenbesparing op zonder fors in te boeten op het beoogde resultaat. Dat
resultaat moet worden bereikt gegeven het feit dat het traject één van de belangrijkste
Noord-Zuid-verbindingen van Nederland vormt. Het betreft een grote noodzakelijke vernieuwingsopgave
van vitale infrastructuur (o.a. verouderde Merwedebrug en Hagesteinsebrug). Ook is er sprake van acute infrastructurele knelpunten op
het tracé, die verder toenemen als gevolg van de groeiende mobiliteit (o.a. meerdere
keren in file top 50). Er worden meerdere maatschappelijke opgaven met het project
gediend; o.a. bereikbaarheid, doorstroming, verkeersveiligheid, regionale economie
en leefbaarheid van de omgeving.

Planning

Met het opdragen van de uitvoeringswerkzaamheden aan de Merwedebrug West en Hagesteinsebruggen is er meer inzicht gekomen in de planning van het
programma. De Merwedebrug West is naar verwachting gereed in 2031 en de Hagesteinsebruggen
in 2034. De precieze planning van de Merwedebrug Oost is nog niet bekend. Dit is afhankelijk
van de vervanging van de kunstwerken Steenenhoek en Palenweg, die momenteel nader
wordt uitgewerkt. De verbreding van deze kunstwerken is nodig om de Merwedebrug Oost
te kunnen realiseren.

Over de voortgang van het programma wordt de Kamer op de reguliere momenten geïnformeerd.
De inzet is en blijft om uiteindelijk het gehele Tracébesluit te realiseren.

Tot slot

De werkzaamheden om de A27 over een lengte van 47 kilometer te verbreden en te vernieuwen
zijn volop in uitvoering. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het verbeteren van knooppunt
Hooipolder, waar onder meer een nieuwe verbindingsboog tussen de A59 en A27 is aangelegd.
Met de start van de realisatie van de Merwede- en de Hagesteinsebruggen wordt de volgende
belangrijke stap gezet in de realisatie van het programma A27 Houten – Hooipolder.

De situatie van de Merwedebrug laat zien hoe ongelofelijk groot onze opgave is ten
aanzien van exploitatie, onderhoud en vernieuwing van de infrastructuur om Nederland
draaiende te houden. De komende maanden heeft het kabinet daar samen met de Tweede
Kamer belangrijke keuzes in te maken.

De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
V.P.G. Karremans