Brief regering : Voortgang doorstroomtoetsen en schooladvisering

Nr. 872
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 24 april 2026

Het is belangrijk dat alle leerlingen op een school in het voortgezet onderwijs terecht
komen die goed bij hen past. De doorstroomtoets is een belangrijk hulpmiddel bij het
definitief schooladvies in de overgang van groep 8 naar de eerste klas van het voortgezet
onderwijs. Met de doorstroomtoets kunnen leerlingen in het primair onderwijs laten
zien wat ze in hun mars hebben op het gebied van de basisvaardigheden taal en rekenen
en biedt dit leerkrachten een extra instrument om een passend schooladvies te geven.
Daarnaast is de doorstroomtoets een van de weinige manieren om objectief en kwalitatief
scholen te kunnen beoordelen op de bereikte niveaus van de basisvaardigheden taal
en rekenen van de leerlingen. Met deze brief wordt u geïnformeerd over enkele zaken
met betrekking tot de doorstroomtoets en schooladvisering:

– de afname van de doorstroomtoets in schooljaar 2025–2026 en het voorlopige beeld van
de landelijke toetsresultaten door het College voor Toetsen en Examens (hierna: CvTE);

– de belangrijkste inzichten uit de Monitor schooladvies en doorstroomtoets 2024–2025
van de Dienst Uitvoering Onderwijs (hierna: DUO);

– de stand van zaken van de doorontwikkeling van de doorstroomtoets en een vooruitblik
naar de geplande Kamerbrief die u vóór de zomer ontvangt.

Terugblik afname doorstroomtoets schooljaar 2025–2026

Sinds schooljaar 2023–2024 maken alle leerlingen in groep 8 de doorstroomtoets (voorheen:
«eindtoets»). In januari en februari van dit jaar is de doorstroomtoets voor het derde
jaar afgenomen. In totaal hebben dit jaar circa 177.000 leerlingen een doorstroomtoets
gemaakt. Scholen konden, net als in de twee voorgaande jaren, kiezen uit één van de
zes erkende aanbieders van de doorstroomtoets. Over de afname van dit jaar zijn door
de aanbieders geen grote onregelmatigheden gerapporteerd. Hoewel het noorden van Nederland
in de afnameperiode te maken had met uitzonderlijke weersomstandigheden (code rood),
is hier door scholen en de aanbieders flexibel en adequaat mee omgegaan. Zo is in
de betreffende regio de papieren doorstroomtoets een paar dagen later afgenomen.

In januari jl. is uw Kamer reeds geïnformeerd over het feit dat de overheidsdoorstroomtoets,
de DOE-toets, vanwege het beperkte aantal inschrijvingen dit jaar niet werd afgenomen
voor de reguliere doelgroep.1 Wel is de braille- en slechtziende versie afgenomen. De resultaten hiervan zijn vanwege
de zeer kleine aantallen niet meegenomen in het voorlopige beeld van het CvTE.

Voorlopig beeld toetsresultaten doorstroomtoets 2026

Een voorlopig beeld van de resultaten van de doorstroomtoets 2026, door het CvTE opgesteld,
vindt u als bijlage bij deze brief2. Dit beeld is gebaseerd op voorlopige gegevens en kan nog wijzigen.

Het voorlopig landelijk beeld van 2026 is vergelijkbaar met dat van 2024 en 2025.
De verdeling van de toetsadviezen over de verschillende schoolsoorten is stabiel gebleven.
Ook de behaalde referentieniveaus voor lezen, rekenen en taalverzorging blijven stabiel.
Het overgrote deel (97,9% voor lezen, 93,8% voor taalverzorging en 89,7% voor rekenen)
van de leerlingen behaalt het fundamentele niveau (1F) en een kleiner deel (72,1%
voor lezen, 52,7% voor taalverzorging en 40,7% voor rekenen) behaalt het streefniveau
(2F/1S).

Het CvTE publiceert vóór de zomer de «Terugblik normering doorstroomtoetsen» met de
definitieve resultaten. In de brief over het vervolg van de verkenning naar de vorm
van de doorstroomtoets die uw Kamer voor de zomer ontvangt, gaan wij hier nader op
in.

Uitkomsten DUO Monitor schooladvies en doorstroomtoets 2024–2025

Jaarlijks monitort DUO de ontwikkelingen op het gebied van schooladvisering en de
schoolloopbanen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Bijgevoegd bij deze
brief ontvangt u de monitor over schooljaar 2024–2025.3 Dit jaar heeft DUO ook verschillende kruispunten van leerlingkenmerken onderzocht,
zoals sociaaleconomische status (SES) in relatie tot herkomst.4 De monitor bevat daarnaast ook een analyse van scholen die (bijna) geen enkel schooladvies
bijstellen, wanneer de toets daar aanleiding toe geeft.5

Net als afgelopen jaren krijgt iets meer dan de helft van de leerlingen een pro tot
en met vmbo-t/havo-advies en iets minder dan de helft een havo tot en met vwo-advies.
Leerlingen die risico lopen op onderpresteren door factoren zoals een lage sociaaleconomische
status (SES) blijken vaker dan gemiddeld onder- of overgeadviseerd te worden. Voor
deze groep sluit het voorlopig schooladvies daardoor minder vaak aan bij wat zij op
de doorstroomtoets laten zien.

Circa 28 procent van de leerlingen kan op grond van de toets meer uitdaging aan dan
uit het voorlopig schooladvies blijkt.6 De doorstroomtoets maakt het mogelijk het schooladvies bij te stellen, waardoor meer
leerlingen een definitief schooladvies krijgen dat past bij hun vaardigheden.

Het aandeel bijgestelde adviezen is gestegen van minder dan 30 procent vóór invoering
van de maatregel naar 71 procent in 2024–2025. Ook is het aantal scholen dat niet
of beperkt bijstelt afgenomen (circa 29 scholen).

Voor sommige groepen is dit extra van belang, omdat zij vaker te maken krijgen met
onderschatting van hun capaciteiten.7

DUO laat zien dat de doorstroomtoets en de mogelijkheid een bijgesteld advies te krijgen
voor sommige groepen meer van belang zijn, omdat zij vaker te maken krijgen met onderschatting
van hun capaciteiten.

Iets meer dan 70 procent van de leerlingen die nu in leerjaar 3 van het voortgezet
onderwijs zitten, volgt (zonder te blijven zitten) de route die gelijk is aan het
schooladvies dat zij in groep 8 kregen. Meiden komen in leerjaar 3 vaker «boven» en
minder vaak «onder» hun advies uit dan jongens. Leerlingen met een lage SES zitten
zowel het vaakst «boven» als «onder» hun advies en doubleren meer dan twee keer zo
vaak. Ook komen zij bij een dubbel schooladvies vaker aan de «onderkant» van het advies
uit, terwijl leerlingen met een hoge SES vaker aan de «bovenkant» van een dubbel advies
uitkomen.

Met de inzichten uit de DUO-monitor krijgen wij een goed beeld van het aandeel leerlingen
dat doorstroomt conform het eerder gegeven schooladvies. Dit jaar wordt vervolgonderzoek
gedaan naar onderadvisering, in lijn met het verkennend onderzoek van het Verwey-Jonker
Instituut.8 De uitkomsten van de meest recente DUO-Monitor worden meegenomen in deze opdracht.

Vooruitblik doorontwikkeling van de doorstroomtoets

Deze resultaten, tezamen met eerdere onderzoeken en wensen van uw Kamer met betrekking
tot de doorstroomtoets, gebruik ik voor de doorontwikkeling van de vorm, functie en
inhoud van de doorstroomtoets. Vóór de zomer stuur ik de bouwstenen aan uw Kamer ten
behoeve van besluitvorming over de vorm van de doorstroomtoets. Dit gaat onder andere
over het aantal aanbieders van de doorstroomtoets en de verschillende afnamemodi van
de toets. Een wijziging van de vorm van de doorstroomtoets zal logischerwijs resulteren
in een wijziging van het toetsstelsel. Een aanpassing in het stelsel van de doorstroomtoets
moet daarbij wat mij betreft toekomstbestendig zijn om het onderwijsveld niet keer
op keer te confronteren met (grote) veranderingen Zorgvuldigheid en betrouwbaarheid
staan hierin voor mij centraal. Zoals reeds in december 2025 met uw Kamer gedeeld,
geldt dat het invoeren van een stelsel met daarin één centrale aanbieder van doorstroomtoets
op zijn vroegst haalbaar is in 2029.

De doorstroomtoets wordt ook gebruikt door de Inspectie van het Onderwijs om toezicht
te houden op de kwaliteit van het onderwijs op een school. Ten aanzien van die functie
van de doorstroomtoets werk ik met de PO-Raad en de Inspectie van het Onderwijs (hierna:
Inspectie) aan een pilot om de rol van de doorstroomtoets in het toezicht te onderzoeken.

Daarnaast lopen er verschillende onderzoeken die bijdragen aan de inhoudelijke doorontwikkeling
van de doorstroomtoets. Onderdeel hiervan is een pilot om te onderzoeken op welke
manier schrijfvaardigheid getoetst kan worden binnen de doorstroomtoets. Deze pilot
wordt uitgevoerd bij de deelnemende scholen van de DOE-toets in schooljaar 2026–2027.
Hiermee wordt ook uitvoering gegeven aan de motie Bisschop (SGP).9

Tot slot

Een passende plek in het voortgezet onderwijs is voor alle leerlingen belangrijk.
De doorontwikkeling van de doorstroomtoets moet er nog beter voor zorgen dat leerlingen
van een goed en passend advies worden voorzien. Ik informeer uw Kamer voor de zomer
over de definitieve resultaten van de doorstroomtoets en de toekomst van het stelsel
van de doorstroomtoets.

De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J.Z.C.M. Tielen