Brief regering : Stand van zaken geboortezorg

Nr. 272
BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Ontvangen ter Griffie op 1 april 2026.

Het besluit tot het doen van een aanwijzing kan niet eerder worden genomen dan op
2 mei 2026.

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 1 april 2026

Het kabinet zet zich in voor een goede en gezonde start voor ouder en kind, met passende
en toegankelijke geboortezorg voor iedereen. Tegelijkertijd staan de toegankelijkheid
en continuïteit van delen van de geboortezorg onder druk. Tekorten in de kraamzorg
nemen toe1. Door het integrale karakter van de geboortezorg werken deze knelpunten door in de
gehele keten. Dit vraagt om een duidelijke norm voor hoe we de geboortezorg organiseren.

Het kabinet kiest daarom voor passende zorg als norm: zorg die aantoonbaar waarde
toevoegt voor moeder en kind, bijdraagt aan een gezonde start en doelmatig wordt ingezet.
Dat betekent ook dat samenwerking en sturing in de geboortezorg niet vrijblijvend
zijn. Daarmee markeert het kabinet een volgende stap: van stimuleren en faciliteren
naar het normeren en borgen van passende geboortezorg binnen het stelsel.

Om deze norm te realiseren zet het kabinet in op twee samenhangende lijnen: (1) het
versterken van samenwerking in de geboortezorg en met het sociaal domein, (2) het
versterken van datagedreven zorg en gegevensuitwisseling. Deze lijnen grijpen direct
op elkaar in: goede samenwerking vraagt om gedeelde informatie, en data maakt het
mogelijk om gezamenlijk te sturen op passende zorg

In deze brief informeert het kabinet de Kamer, in overeenstemming met artikel 8 van
de (hierna: Wmg), over de inhoud van een aanwijzing die het kabinet voornemens is
te geven aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) op grond van artikel 7 Wmg. De aanwijzing
heeft betrekking op de bekostiging van activiteiten en diensten van verloskundige
samenwerkingsverbanden (VSV’s).

Ten slotte gaat het kabinet in op het verzoek van de vaste commissie voor Volksgezondheid,
Welzijn en Sport van 11 februari 20262 om een kabinetsreactie op het misstandenboek Kraamverzorgenden in de knel van Bureau Clara Wichmann, met daarbij een reflectie op de vraag of de huidige inzet
van Integraal Zorg Akkoord middelen voldoende is om de huidige problemen op te lossen.

1. Versterken van samenwerking: VSV’s als fundament

Goede samenwerking tussen alle betrokken zorgverleners in de geboortezorg is essentieel
om toegankelijke, kwalitatief goede en doelmatige zorg te kunnen leveren. In de integrale
geboortezorg werken verschillende professionals samen: eerstelijnsverloskundigen,
kraamverzorgenden, klinisch verloskundigen, gynaecologen en kinderartsen. VSV’s vormen
het fundament van deze samenwerking en het organiserend vermogen van de regio: hier
wordt bepaald hoe zorgverleners gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor passende
zorg rond zwangerschap en geboorte in de regio. Daarom is het van groot belang dat
er nu een helder basiskader ligt voor de VSV’s en dat VSV’s structureel worden bekostigd.
In aanvulling hierop werken de geboortezorgpartijen landelijk samen in de Landelijke
Tafel Integrale Geboortezorg. Hier worden bestuurlijke afspraken gemaakt tussen geboortezorgpartijen
over o.a. kwaliteit, toegankelijkheid en data.

Basiskader VSV’s

De Federatie van VSV’s heeft een basiskader opgesteld, gebaseerd op de Zorgstandaard
integrale geboortezorg. Dit kader beschrijft de kerntaken van VSV’s, waaronder het
organiseren en beheren van het regionaal samenwerkingsverband, coördinatie van zorg
uitgaande van de zorgstandaard als minimum, informatievoorziening en communicatie
en structureren van gezamenlijke kwaliteitsverbetering. Dit kader wordt breed gedragen
door de koepels van de betrokken zorgverleners en branches en is bestuurlijk vastgesteld
in 20233.

Na accordering van het basiskader is in 2025 en 2026 de implementatie van dit basiskader
ondersteund met circa € 25 miljoen subsidie via ZonMw. Daarmee is een belangrijke
stap gezet in de verdere professionalisering en standaardisering van VSV’s. Het kabinet
hecht eraan de volgende stap te zetten: van stimuleren naar borgen in het stelsel
en heeft daarom de stappen gezet om structurele bekostiging van de VSV’s mogelijk
te maken. Hierdoor kunnen per 1 januari 2027 zorgverzekeraars de VSV’s inkopen.

Structurele bekostiging VSV’s

Het kabinet heeft de NZa gevraagd een uitvoerbaarheidstoets uit te voeren naar de
toekomstige bekostiging van VSV’s (zie bijlage 1). Daarnaast is door Gupta Strategists
een analyse uitgevoerd van de businesscase (zie bijlage 2). In de Voorjaarsnota 2026
heeft het kabinet structureel middelen beschikbaar gesteld voor de bekostiging van
VSV’s. Om deze structurele bekostiging mogelijk te maken, is het kabinet voornemens
de NZa een aanwijzing te geven voor het vaststellen van prestatiebeschrijvingen voor
de activiteiten uit het basiskader VSV.

Zakelijke inhoud van de voorgenomen aanwijzing

Met de voorgenomen aanwijzing verzoekt het kabinet de NZa om per 1 januari 2027 deze
prestatiebeschrijvingen vast te laten stellen met een vrij tarief. Zo worden VSV’s
in staat gesteld om rechtstreeks afspraken te maken met zorgverzekeraars en zelfstandig
prestaties te declareren via lumpsum betalingsafspraken. De kwaliteit van de integrale
zorg blijft te allen tijde de verantwoordelijkheid van de primair betrokken zorgaanbieders.
De NZa kan voorschriften of beperkingen verbinden aan de vaststelling van een tarief
of een prestatiebeschrijving. Zoals gebruikelijk consulteert de NZa haar concept beleidsregels
bij alle betrokken partijen.

De kosten voor deze activiteiten komen ten laste van het macrokader overig curatief.
Voor het macrokader overig curatief geldt geen macrobeheersinstrument. Het kabinet
zal conform artikel 8 Wmg niet eerder overgaan tot het geven van de aanwijzing dan
dertig dagen na verzending van deze brief. Met deze brief start de voorhangprocedure.
Van de vaststelling van de aanwijzing zal het kabinet mededeling doen door plaatsing
in de Staatscourant.

2. Datagedreven geboortezorg en gegevensuitwisseling

Goede gegevensuitwisseling is randvoorwaardelijk om in de geboortezorg integraal samen
te kunnen werken en stelt professionals in staat zorg en beleid te verbeteren op basis
van betrouwbare, vergelijkbare en tijdige data. Daarom is het programma Babyconnect
in de geboortezorg gestart. Dit programma is erop gericht om op gestandaardiseerde
wijze gegevens te kunnen delen. Hiervoor is ruim € 35 miljoen aan subsidies beschikbaar
gesteld. De afgelopen jaren hebben negen regio’s gewerkt aan de implementatie, 31 december
2025 is het programma afgerond.

Programma Babyconnect en duurzaam informatiestelsel

Met de afronding van het programma Babyconnect krijgen (aanstaande) ouders in één
oogopslag inzicht in de actuele informatie die vanuit alle bij de geboortezorg betrokken
zorgprofessionals is vastgelegd. Tegelijkertijd krijgen zorgprofessionals via hun
eigen systemen toegang tot informatie die door andere betrokken zorgprofessionals
is vastgelegd. Het gaat hierbij om de informatie van verloskundigen, ziekenhuizen,
kraamzorgorganisaties en echopraktijken.

Om de gegevensuitwisseling te borgen en door te ontwikkelen is vanuit het programma
Babyconnect het Duurzaam Informatiestelsel Geboortezorg (DIG) ingericht. Het DIG is
een afsprakenstelsel gedragen door alle geboortezorgpartijen. Om het DIG te laten
werken is in 2025 Blinkz opgericht. Blinkz verbindt de bij het DIG betrokken partijen,
onderhoudt de afspraken, voert het functioneel beheer op de (standaarden voor) de
gegevensuitwisseling en voert de gezamenlijk vastgestelde ontwikkelingsagenda uit.

In 2026 ondersteunt het kabinet Blinkz in de overgang naar structurele financiering.
Na ruim zes jaar subsidie is het tijd dat het veld deze infrastructuur zelf gaat dragen.
De VSV-bekostiging biedt daarvoor de financiële ruimte. Dat is een bewuste keuze:
publieke investeringen in digitale infrastructuur moeten landen in het stelsel, niet
permanent afhankelijk blijven van tijdelijke subsidies. Vanaf 1 januari 2027 is de
doorontwikkeling – inhoudelijk én financieel – aan het veld.

Perined-cijfers

Jarenlang ontbraken betrouwbare landelijke geboortedata uit de eerstelijn. Dankzij
de gezamenlijke inzet van verloskundigen, de Koninklijke Nederlandse Organisatie van
Verloskundigen en Perined is dit opgelost. De cijfers over 2022, 2023 en 2024 zijn
beschikbaar op www.peristat.nl te vinden.4 Deze data laten zien dat de perinatale sterfte na een periode van stagnatie de afgelopen
jaren licht is gestegen. Het kabinet vindt dit onwenselijk. De oorzaken zijn nog niet
duidelijk.

Daarom zet het kabinet in op nader onderzoek en verruimt het de komende twee jaar
het budget voor de monitoringsfunctie van het RIVM, voor verdiepende analyses van
de Perined-cijfers en vervolgonderzoek in de kraamzorg. Op korte termijn zullen ook
de cijfers over 2025 beschikbaar zijn.

Monitoring

Naar aanleiding van een eerder rapport over het verbeterpotentieel in de geboortezorg
heeft VWS het RIVM opdracht gegeven om de eerste 1.000 dagen te gaan monitoren. Begin
2025 heeft het RIVM gepubliceerd hoe het deze monitoringsfunctie samen met het veld
vormgeeft.5 Per 1 januari 2026 is aan het RIVM de opdracht gegeven om de komende vijf jaar deze
monitoringsfunctie uit te voeren. Binnen die opdracht is ruimte voor verdiepend onderzoek
en jaarlijkse analyse om trends nader te duiden. Het RIVM is hiermee gestart.

In 2026 werkt het RIVM bijvoorbeeld samen met het veld aan de monitoring van de VSV-bekostiging,
zodat op basis van gezamenlijk vastgestelde indicatoren en doelen kan worden gemonitord
of het structureel bekostigen van VSV’s het beoogde effect heeft en de integrale geboortezorg
verbetert.

Monitor passende bekostiging

Naast VSV’s kent de geboortezorg integrale geboortezorgorganisaties (IGO’s). De IGO’s
maken gebruik van integrale bekostiging waarin middels integrale prestaties de zorg
geleverd door verschillende disciplines – onder andere de verloskundige, gynaecoloog
en kraamzorg – is samengenomen. Sinds 1 januari 2023 maakt deze bekostiging, naast
de monodisciplinaire bekostiging, onderdeel uit van de reguliere bekostiging van de
geboortezorg.

Zoals ook eerder toegezegd door mijn ambtsvoorganger, informeert het kabinet de Kamer
in deze brief graag over de laatste stand van zaken. Het RIVM komt na tien jaar monitoring
van integrale bekostiging van de geboortezorg tot een drietal lessen als het gaat
om soortgelijke bekostigingshervormingen als integrale bekostiging in de geboortezorg
en in andere zorgsectoren.

1. Naast bekostigingshervorming is organisatorische en zorginhoudelijke ondersteuning
nodig om uitkomsten te kunnen verbeteren

Meer impact door naast het scheppen van de juiste randvoorwaarden, ook extra ondersteuning
op het gebied van kennisdeling, heldere richtlijnen en praktische handvatten voor
implementatie te bieden. Meer inzicht in de eigen populatie en effectieve interventies
die ingezet kunnen worden zijn daarbij behulpzaam;

2. Vooraf gedefinieerde doelstellingen, een bekostigingsmodel dat aansluit op de doelen
en koersvastheid in beleid zijn van belang voor succesvolle opschaling en borging

Het RIVM geeft aan dat doordat gedurende het experiment, vanwege onder andere draagvlak,
de koers meermaals gewijzigd is. Dit zorgde voor onduidelijkheid, ook over het feit
wanneer het experiment wel of niet als succesvol gezien werd;

3. Bepaal vooraf een realistische tijdlijn voor monitoring, evaluatie en beleidskeuzes

Realistische verwachtingen creëren bij verschillende stakeholders, ook politiek, over
de aard van de te meten effecten en de termijn waarop dit inzichtelijk wordt.

Ook heeft het RIVM daarbij onderzocht6 welke thema’s cliënten belangrijk vinden en vervolgens onderdeel moeten worden van
de evaluatie van bekostigingshervormingen in de geboortezorg.

Het kabinet is het RIVM zeer erkentelijk voor de inzichten die het met zijn monitoring
voor het voetlicht heeft weten te brengen. De inzet van het kabinet op de implementatie
van het basiskader en de structurele bekostiging van VSV’s is in lijn met deze inzichten
en de aanbevelingen van het RIVM. Het kabinet heeft het RIVM ook de opdracht gegeven
de aanbevelingen mee te nemen in de nog op te zetten monitoring van de bekostiging
van VSV’s.

3. Kabinetsreactie misstandenboek kraamzorg Bureau Clara Wichmann

Het kabinet ontving op 5 februari jongstleden de publicatie Kraamverzorgenden in de Knel van Bureau Clara Wichmann7. Conform het verzoek van de vaste commissie van VWS en de toezegging in de Kamerbrief
van 3 maart 20268 gaat het kabinet hieronder in op de conclusies en aanbevelingen, en reflecteert het
op of de inzet van IZA-middelen voldoende is voor het oplossen van de huidige problemen.

De signalen uit het misstandenboek zijn indringend. Het kabinet herkent het beeld
dat de sector onder druk staat en dat dit gevolgen heeft voor gezinnen. Ondanks de
personeelstekorten volgt uit publicatie van de IGJ9 dat de kraamzorg die geleverd wordt kwalitatief goed is. Uit de onderzoeken van het
RIVM10 en Zorginstituut Nederland11 volgt ook dat kwetsbare gezinnen structureel minder uren kraamzorg ontvangen. Juist
voor deze gezinnen is de ondersteuning vanuit de kraamzorg en het sociaal domein van
grote waarde. Het rapport doet drie aanbevelingen:

1. Verankering kraamzorg expliciet als preventieve basiszorg die voor iedere kraamvrouw
toegankelijk is, ongeacht financiële situatie, woonplaats of maatschappelijke status.

Positioneer kraamzorg als speerpunt in het preventiebeleid en de vrouwengezondheid
en laat het belang ervan structureel meewegen in beleidskeuzes, zodat goede en toegankelijke
kraamzorg latere (duurdere) zorg voorkomt.

Reactie kabinet

Het kabinet onderschrijft de preventieve waarde van kraamzorg en het belang van een
kansrijke start voor ieder kind, ongeacht achtergrond. In de brief van 3 maart12 heeft het kabinet de Kamer geïnformeerd over de stappen die partijen in de kraamzorg
hebben gezet, en welke aanvullende maatregelen het kabinet treft. Samengevat gaat
het hierbij om het versnellen van passende kraamzorg, verkennen of aanpassingen aan
de opleidingsstructuur nodig zijn, onderzoek naar de zorgbehoefte van kraamgezinnen
en onderzoek naar de redenen waarom gezinnen in een kwetsbare situatie geen of minder
kraamzorg ontvangen en welke gerichte gedragsinterventies binnen de doelgroep toegepast
kunnen worden.

Kraamzorg vormt een belangrijk knooppunt tussen preventie, het sociaal domein en de
zorg. Dit is ook verankerd in de organisatie van de geboortezorg, bijvoorbeeld in
het basiskader voor VSV’s. In dit basiskader is opgenomen dat VSV’s deelnemen aan
en invulling geven aan multidisciplinair overleg op het gebied van het sociale en
medische domein.

Daarnaast versterkt het kabinet de samenwerking tussen de domeinen via de aanpak Kansrijke
Start. In het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) is de aanpak Kansrijke Start
aangemerkt als een basisfunctionaliteit. Dit betekent dat de ondertekenaars van het
AZWA met elkaar hebben afgesproken dat deze aanpak in elke regio beschikbaar moet
zijn. Een belangrijk onderdeel hiervan is het vormgeven van de samenwerking tussen
het medische, sociale en publieke domein via de coalities Kansrijke Start.

Ook is in het coalitieakkoord opgenomen dat het kabinet structureel investeert in
Kansrijke Start. Het kabinet stelt aanvullend middelen beschikbaar voor deze aanpak,
bovenop de structurele middelen die al beschikbaar zijn. De komende periode werkt
het kabinet, in samenwerking met betrokken partijen, uit hoe deze aanvullende middelen
kunnen worden ingezet om de aanpak uit te breiden en verder te versterken.

Het kabinet zet er dus op in dat het publieke domein, het sociale domein en het zorgdomein
samen werken aan een kansrijke start van kinderen en gezinnen. Al deze partijen hebben
een belangrijke rol in de eerste 1.000 dagen van het gezin.

2. Zorg voor structurele tariefsverhoging via de zorginkoop

Zorg voor kostendekkende tarieven die toereikend zijn voor reële lonen, fatsoenlijke
beloning van wachtdiensten, vergoeding van reistijd en mogelijkheden tot scholing.
En maak daarbij behoud van bestaande kraamverzorgenden en instroom van nieuwe medewerkers
doelstellingen binnen de tariefsystematiek, om de continuïteit van de kraamzorg te
waarborgen.

Reactie kabinet

In de brief van 3 maart13 is het kabinet al ingegaan op deze vraag.

De brief beschrijft dat er in de kraamzorg maximumtarieven zijn, met ruimte voor aanvullende
afspraken via max-max tarieven (10%) en de Toeslag integrale geboortezorg binnen de
kraamzorg (10%). Max-max tarieven kunnen worden ingezet om de toegankelijkheid van
kraamzorg te waarborgen bij personeelskrapte, voor kwaliteitsverbetering of innovaties
en maatwerk in de regio. En de Toeslag integrale geboortezorg is bedoeld om samenwerking
en kwaliteit in de geboortezorgketen te verbeteren.

De NZa stelt op basis van onafhankelijk kostprijsonderzoek kostendekkende maximumtarieven
vast. De recent vastgestelde tarieven, die per 1 januari 2026 zijn ingegaan, zijn
gebaseerd op dit onderzoek en zijn ten opzichte van 1 januari 2025 met ruim 16 procent
gestegen.

Het Ministerie van VWS stelt daarnaast ieder jaar extra arbeidsvoorwaardenruimte beschikbaar,
via de overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling (ova), zodat sociale partners
binnen de zorg marktconforme cao’s kunnen afsluiten. Het is aan sociale partners om
passende afspraken te maken, bijvoorbeeld over de vergoeding en inrichting van wachtdiensten
in de cao. Het Ministerie van VWS is geen partij aan de cao-tafel en mag zich op grond
van internationale verdragen ook niet in de onderhandelingen mengen.

Wat betreft behoud van bestaande kraamverzorgenden: uit diverse uitstroomonderzoeken
zorgbreed blijkt dat zaken als werk-privébalans en ontwikkelmogelijkheden zeker zo
belangrijk, zo niet belangrijker zijn dan arbeidsvoorwaarden voor de keuze om wel
of niet in de zorg te blijven werken. Hier ligt een belangrijke rol voor werkgevers.
Verder zal het kabinet – zoals aangegeven in de brief van 3 maart14 – zich in de komende maanden buigen over de vraag of en hoe verbeteringen in de opleidingsstructuur
kunnen bijdragen aan meer (jonge) instroom. Ik zal de Kamer hierover op een later
moment informeren.

3. Erken wachtdiensten in de kraamzorg als werktijd en beloon ze op die manier.

In lijn met Europees en nationaal recht, is er duidelijkheid nodig over de kwalificatie
en beloning van wachtdiensten. Veranker dit in wet- en regelgeving of via bindende
kaders voor cao’s en zorginkoop, zodat langdurige beschikbaarheid met korte oproeptijden
eerlijk wordt beloond.

Reactie kabinet

In Nederland geldt op grond van de Arbeidstijdenwet dat wachtdiensten (consignatie)
worden aangemerkt als tijd waarin een werknemer oproepbaar is, waarbij uitsluitend
de daadwerkelijk gewerkte tijd na oproep als arbeidstijd wordt beschouwd. Voor de
vergoeding van wachtdiensten bestaat geen wettelijk kader; deze wordt bepaald in cao’s
en arbeidsvoorwaardenafspraken.

Het kabinet vindt dit uitgangspunt passend. De Arbeidstijdenwet ziet primair op de
bescherming van werknemers, terwijl de invulling van beloning en overige arbeidsvoorwaarden
aan sociale partners is. Dat biedt sectoren de ruimte om afspraken te maken die aansluiten
bij de aard van het werk en de organisatie van zorg. Het kabinet verwacht ook van
werkgevers en werknemers in de kraamzorg dat zij hier hun verantwoordelijkheid nemen.

De meest recente cao Kraamzorg (onderhandelaarsakkoord 17 november 2025) is op 13 maart
2026 aangemeld voor de procedure om de cao algemeen verbindend te verklaren bij het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In deze CAO hebben sociale partners
gezamenlijk afspraken gemaakt over de inzet en

vergoeding van wachtdiensten. Daarbij wordt de wachttijd vergoed via een vaste (lagere)
vergoeding, terwijl daadwerkelijk gewerkte uren na oproep als arbeidstijd worden beloond.
Wanneer een cao algemeen bindend is verklaard geldt deze voor alle werkgevers in de
sector.

Het Ministerie van VWS zet zich maximaal in, binnen wat passend is bij haar rol, om
goed werkgeverschap in de zorg te stimuleren. Dit bestaat voornamelijk uit het verspreiden
van kennis en informatie over specifieke onderwerpen zoals terugdringen van verzuim
en uitstroom. Daarnaast worden goede voorbeelden gedeeld ter ondersteuning van de
werkgevers, die hier primair verantwoordelijk voor zijn.

Reflectie op IZA-middelen

De Kamer heeft gevraagd om een reflectie te geven op de vraag of de huidige inzet
van Integraal Zorg Akkoord middelen voldoende is om de huidige problemen op te lossen.
Zoals in de brief van 3 maart15 en deze brief toegelicht zijn er op een aantal vlakken stappen nodig om de toegankelijkheid
van de kraamzorg te verbeteren. Stappen die het veld heeft genomen en nog moet nemen
en maatregelen die het kabinet neemt. Dit is veel breder dan alleen de € 9,8 miljoen
die vanuit de IZA-transformatiemiddelen aan de kraamzorg zijn toegekend. Het transformatieplan
dat met deze middelen wordt gefinancierd vormt een bouwsteen in een bredere aanpak
die gericht is op het versterken van samenwerking, passende zorg en een betere inzet
van capaciteit. Het kabinet zal de Kamer begin 2027 informeren over de voortgang.

Tot slot

De geboortezorg in Nederland kent een sterke basis en alle geboortezorgpartijen werken
samen om deze verder te versterken. Het kabinet kiest ervoor om de ingezette beweging
te verankeren. Samenwerking wordt structureel bekostigd en data wordt benut voor de
zorgverlening en sturingsinformatie. In de brief van 3 maart is uiteengezet wat de
inzet is van het kabinet op kraamzorg. Daarnaast versterkt het kabinet de samenwerking
tussen de domeinen via de aanpak Kansrijke Start. Zo is in het AZWA de aanpak Kansrijke
Start aangemerkt als een basisfunctionaliteit en heeft het kabinet in het coalitieakkoord
aangekondigd dat het aanvullend structurele middelen beschikbaar stelt voor deze aanpak.

Zo wordt passende geboortezorg en ondersteuning niet alleen een ambitie, maar de norm
– voor iedere ouder en ieder kind. Het kabinet zal de voortgang nauwgezet volgen en
de Kamer begin 2027 informeren over de stand van zaken.

De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, S.Th.M. Hermans