Brief regering : Jaarplan 2026 NVWA

Nr. 259
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 18 februari 2026

Bijgaand bied ik u, mede namens de Staatssecretaris Jeugd, Preventie en Sport, het
jaarplan 2026 van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) aan.

Opzet jaarplan 2026

De NVWA biedt het jaarplan 2026 op een interactieve wijze aan op haar website. www.nvwa.nl/jaarplan2026. De verschillende «tegels» op de website geven inzicht in de activiteiten van de
NVWA in 2026, organisatiebreed en per publiek belang (voedselveiligheid, productveiligheid,
tabaks- en alcoholontmoediging, diergezondheid, dierenwelzijn, plantgezondheid, en
natuur en milieu).

De NVWA houdt toezicht op deze publieke belangen, het maatschappelijk effect staat
daarbij centraal. Bedrijven zijn zelf verantwoordelijk voor het naleven van de regels.
De NVWA houdt de risico's rond de publieke belangen goed in de gaten, grijpt in waar
nodig en maakt dit bekend aan de buitenwereld, bijvoorbeeld via de publicatie van
inspectieresultaten. De NVWA stimuleert goed gedrag waar het kan, en handhaaft zichtbaar
waar het moet.

De NVWA handelt zichtbaar voor en in verbinding met de maatschappij en onderhoudt
actief relaties met koplopers in de sector en brancheorganisaties, onderzoeksinstituten
en handhavingspartners – nationaal en internationaal. De NVWA neemt deel aan het publieke
debat wanneer dat bijdraagt aan een betere beheersing van de risico’s voor de samenleving.
De NVWA en haar stakeholders bespreken hoe risico’s voorkomen of verkleind kunnen
worden en zoeken samen de mogelijkheden voor innovatief toezicht op. Als de NVWA ziet
dat regels of beleid niet leiden tot de maatschappelijk gewenste situatie, gaan de
NVWA en de beleidsmaker met elkaar in gesprek.

Op weg naar de toekomst

De samenleving moet kunnen vertrouwen op veilig voedsel, veilige consumentenproducten
en op een zorgvuldige omgang met dieren en de natuur. Effectief toezicht is daarbij
onontbeerlijk. De NVWA is inmiddels halverwege de investeringen die nodig zijn om
de balans tussen taken en middelen te herstellen en een toekomstbestendige toezichthouder
te zijn. De afgelopen jaren investeerde de NVWA in het oplossen van achterstanden
in urgente taken, die ontstonden doordat de beschikbare financiële middelen een aantal
jaren afnamen terwijl het aantal taken steeds toenam. Innovatie is een speerpunt in
de toekomstbestendigheid van de NVWA; in 2026 richt de NVWA zich op het wendbaarder
maken van de organisatie, meer datagedreven werken en de ontwikkeling van nieuwe toezichtmethoden.
Ook is er aandacht voor de versterking van kennis en capaciteit op het gebied van
evaluatie, effectmeting, systeemtoezicht en risicogestuurd werken.

Prioriteiten voor 2026

Hierna volgt een korte samenvatting van de speerpunten voor de beleidsterreinen van
de Ministeries van VWS en LVVN.

1. Werkzaamheden VWS-terrein

In 2025 was er sprake van een stijging van de kostprijs van de NVWA en een taakstelling
vanuit het ministerie. Als gevolg hiervan was er een tekort voor het toezicht op de
VWS-onderwerpen dat neersloeg bij de meest omvangrijke publieke belangen: voedselveiligheid
en productveiligheid. Omdat een deel van dit tekort onlangs is gecorrigeerd door structurele
toekenning van loon- en prijsbijstelling en een daling van de kostprijs, is er enige
ruimte voor herstel ten opzichte van het niveau van toezicht in 2025. Deze middelen
worden ingezet voor de borging van voedselveiligheid en productveiligheid.

Voedselveiligheid

Voedselveiligheid is het grootste publieke belang waarop de NVWA toeziet. Het niveau
van voedselveiligheid in Nederland is hoog. Het toezicht van de NVWA draagt hieraan
bij. De NVWA richt zich daarbij op de hele plantaardige en dierlijke voedselketen
(inclusief diervoeder).

Ook in 2026 heeft voedselveiligheid te maken met een toenemende complexiteit van de
voedselketen en meer kennis over mogelijke risico’s. Tegelijk zijn er hoge maatschappelijke
verwachtingen van het toezicht. In 2026 richt NVWA haar capaciteit wederom selectief
en gericht in. De NVWA gebruikt daarbij nieuwe technologie, methodologieën en data
steeds beter om risicogerichte en kennisgedreven keuzes te maken. Daarbij richt de
NVWA zich op de grootste risico’s en de plekken in de keten waar toezicht de meeste
impact heeft. In 2026 doet de NVWA dat met risicogericht systeemtoezicht, projectmatig
werk, thematisch toezicht en preventie. Samenwerken is essentieel voor het publieke
belang voedselveiligheid: in 2026 haakt de NVWA vroegtijdig aan bij ontwikkeling van
(nieuwe) wet- en regelgeving. Tot slot treedt de NVWA ook in 2026 op tegen voedselfraude
en oneerlijke handelspraktijken, zodat consumenten kunnen vertrouwen op eerlijk voedsel.

Productveiligheid

De NVWA stimuleert met haar toezicht op productveiligheid dat bedrijven de veiligheid
van non-food consumentenproducten borgen. Daarmee beschermt de NVWA consumenten tegen
producten die (ernstig) letsel en (ernstige) gezondheidsschade kunnen veroorzaken.

In 2026 ligt de focus voor het toezicht op productveiligheid op het vergroten van
de kennis en het verantwoordelijkheidsbesef bij bedrijven en consumenten. De NVWA
versterkt in 2026 de beweging van producttoezicht naar systeem- en ketengericht toezicht.
Toezicht op online verkoop is steeds belangrijker. Om effectief en risicogericht toezicht
te houden, gaat de NVWA door met het versterken van haar informatiepositie. Een ander
speerpunt in het toezicht is om ook in 2026 proactief een bijdrage te leveren aan
de ontwikkeling van nieuwe wet- en regelgeving voor productveiligheid, in samenwerking
met andere nationale en Europese stakeholders.

Tabaks- en alcoholontmoediging

Roken, vapen en problematisch alcoholgebruik leiden tot grote schade voor de gezondheid
en de maatschappij. Daarom is de ambitie om in Nederland een rookvrije en vapevrije
generatie te realiseren en problematisch alcoholgebruik voor 2040 flink terug te dringen.
De NVWA ondersteunt met haar toezicht een rook- en vapevrije generatie en een gezonde
leefstijl.

In 2026 ligt de focus voor het toezicht op tabaks- en alcoholontmoediging op het terugdringen
van de beschikbaarheid en aantrekkelijkheid van rookwaren, de illegale handel in vapes
en nieuwe nicotineproducten en de blootstelling aan roken en vapen. Ook richt de NVWA
zich op het terugdringen van de online beschikbaarheid van alcohol voor jongeren en
het uitvoeren van het experiment gesloten coffeeshopketen.

Toezicht is niet de enige oplossing om de rookvrije en gezonde generatie te bereiken.
Daarvoor is het ook van belang dat bijvoorbeeld ingezet wordt op voorlichting en preventie.
En dat er samengewerkt wordt door de partijen die zich voor de rookvrije en gezonde
generatie inzetten.

Buiten bovengenoemde publieke belangen voert de NVWA ook andere werkzaamheden binnen
de VWS-opdracht uit. De NVWA adviseert VWS in 2026 over de recente ontwikkelingen
van de insleep en vestiging van invasieve exoten. Daarnaast werkt de NVWA in het kader
van de pandemische paraatheid aan het Nationaal Actieplan versterking zoönosebeleid.

2. Werkzaamheden LVVN-terrein

Als gevolg van de extra taakstelling op apparaatsuitgaven naar aanleiding van het
amendement van het lid Bontenbal, is er sprake van een tekort van € 3.2 mln. voor
de LVVN-opdracht voor 2026. Dit is een kleine 1% van het totale beschikbare budget
en zal in 2026 incidenteel worden opgevangen in de volle breedte van de publieke belangen.

Dierenwelzijn

Bij het toezicht op dierenwelzijn beoordeelt de NVWA diverse aspecten die bepalend
zijn voor het welzijn. Vertrekpunt daarbij is de erkenning van de intrinsieke waarde
en de integriteit van het dier. De NVWA richt zich op diverse schakels in de keten:
de primaire bedrijven, het transport en de slacht.

Het toezicht op dierenwelzijn richt zich in 2026 primair op de borging van het welzijn
van landbouwhuisdieren (door houders op primaire bedrijven, bij transport en tijdens
het doden bij het slachten) en de borging van het welzijn van bedrijfsmatig gehouden
gezelschapsdieren, dierentuin- en proefdieren en bedrijfs- en hobbymatig gehouden
exotische dieren.

Diergezondheid

De NVWA houdt toezicht op de diergezondheid van productiedieren, gezelschapsdieren
en dieren die in het wild leven. Dat doet de NVWA bijvoorbeeld door dierziekten en
zoönosen (een infectieziekte die van dier op mens kan overgaan) te monitoren en door
slachtdieren te keuren.

In 2026 ligt de focus voor het toezicht op diergezondheid op het voorkomen van de
verspreiding van dierziekten, het verder versterken van de informatiepositie om besmettelijke
dierziekten en zoönosen vroegtijdig te kunnen signaleren en het leveren van een proactieve
bijdrage aan nationale en internationale wet- en regelgeving op het gebied van diergezondheid,
zoönosen en pandemische paraatheid. Ook vraagt de monitoring en, indien noodzakelijk,
de bestrijding van dierziekten veel capaciteit.

Plantgezondheid

Het toezicht van de NVWA richt zich op de bescherming van de plantgezondheid in plantaardige
productieketens en in de groene ruimte. In 2026 ligt de focus voor het toezicht op
plantgezondheid op het voorkomen dat nieuwe plantenziekten en -plagen zich kunnen
vestigen en verspreiden in Nederland. De NVWA verstevigt hiervoor o.a. de samenwerking
met partijen die actief zijn in het beheer van het landschap en de groene ruimte.
Daarnaast zet de NVWA in op naleving van de traceringsverplichting bij bedrijven in
de plantaardige ketens. Ook investeert de NVWA in de verbetering van datakwaliteit,
om meer datagedreven risicogericht toezicht te kunnen houden.

Natuur en milieu

De NVWA draagt met haar toezicht bij aan de instandhouding van de inheemse biodiversiteit
en duurzame toepassingen, bijvoorbeeld in de landbouw en visserij. De NVWA richt zich
op verbetering van de bodem- en waterkwaliteit en beperking van milieuschade door
onjuist gebruik van meststoffen en bestrijdingsmiddelen te minimaliseren.

In 2026 ligt de focus voor het toezicht op uitvoering van de integrale aanpak «Samen
voor schoner water». Op basis van een gezamenlijk risicobeeld initieert de NVWA een
vergelijkbaar strategisch traject voor een «Gezonde leefomgeving en biodiversiteit».
Om onjuist gebruik van meststoffen en bestrijdingsmiddelen tegen te gaan, versterkt
de NVWA de integrale samenwerking door in een netwerk met betrokken partijen gezamenlijk
gebiedsgerichte interventies uit te voeren. De NVWA verstevigt haar informatiepositie
en draagt actief bij aan nieuwe wet- en regelgeving. De aanpak van milieucriminaliteit
wordt geïntensiveerd en waar nodig treedt de NVWA stevig op.

Tot slot

Het jaarplan van de NVWA geeft aan welke inzet er wordt gepleegd op de 7 publieke
belangen, waarbij het maatschappelijk effect centraal staat.

Over de resultaten en effecten van de inzet van de NVWA in 2026 zal de Kamer op de
gebruikelijke wijze via het jaarbeeld over het jaar 2026 worden geïnformeerd.

Graag wil ik uw Kamer het aanbod doen een technische briefing door de NVWA te laten
verzorgen waarin het jaarplan en de door de NVWA gemaakte keuzes nader worden toegelicht.

De Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, J.F. Rummenie