Brief regering : Melkkoe met antistoffen tegen vogelgriep

Nr. 323
BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 23 januari 2026

Via deze brief informeer ik de Kamer, mede namens de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, over de situatie rondom een melkkoe met antistoffen tegen vogelgriep
(hoogpathogene aviaire influenza, HPAI). Er zijn geen aanwijzingen gevonden voor actieve
viruscirculatie van vogelgriepvirus onder de melkkoeien op dit bedrijf in de gemeente
Noardeast-Fryslân (provincie Fryslân). Ook zijn er geen signalen van de verspreiding
van vogelgriep bij andere melkveebedrijven. Ik doe op dit moment vervolgonderzoek
en ik heb alle betrokkenen gevraagd om alert te zijn op mogelijke signalen.

Situatie

De NVWA heeft op 24 december 2025 een melding ontvangen over twee zieke katten. Eén
van deze katten is positief getest op vogelgriep. De betreffende kat is op 26 december
2025 overleden. De tweede kat testte negatief en is volledig hersteld. Uw Kamer heb
ik hierover geïnformeerd via mijn brief van 13 januari jl. met Kamerstuk 28 807, nr. 322. Naar aanleiding van deze melding is bron- en contactonderzoek gedaan door de Nederlandse
Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA). Hieruit is een relevant contact met een melkveebedrijf
naar voren gekomen, de betreffende kat was van dit melkveebedrijf afkomstig.

Op 15 januari is het melkvee op dit bedrijf gescreend. Bij een aantal van de aanwezige
koeien zijn melkmonsters afgenomen, ook is er een monster genomen van de tankmelk.
Ten tijde van de bemonstering waren er geen dieren met ziekteverschijnselen aanwezig
op het bedrijf. De monsters zijn verstuurd naar Wageningen Bioveterinary Research
(WBVR) voor onderzoek. De uitslagen van de PCR-testen, waarmee virus kan worden aangetoond
in de melk, waren van zowel de individuele monsters als het tankmelkmonster negatief.
Daarmee is vastgesteld dat er geen virus aanwezig was onder het melkvee op het bedrijf.

Daarnaast is onderzoek gedaan op de monsters naar de aanwezigheid van antistoffen.
Op 20 januari heeft het WBVR gemeld dat één koe antistoffen tegen vogelgriep H5N1
bleek te hebben. De aanwezigheid van antistoffen duidt op een doorgemaakte infectie
met het virus. De betreffende koe had in december te maken gehad met uierontsteking
en ademhalingsproblemen. Dit zijn verschijnselen die kunnen worden gezien bij een
melkkoe met een vogelgriepinfectie. Op het moment van monstername was deze koe genezen.

Naar aanleiding van deze positieve antistoffentest heeft de NVWA het bedrijf op 22 januari
opnieuw bezocht. Bij dit bezoek zijn bij alle aanwezige runderen bloed- en melkmonsters
afgenomen. Ook is opnieuw een tankmelkmonster genomen. Vandaag, 23 januari 2026, zijn
de PCR-uitslagen binnengekomen van deze testen. Op vijf monsters na zijn alle individuele
PCR testen negatief. Ook de tankmelk was PCR-negatief. De vijf resterende individuele
melkmonsters hebben een testfout opgeleverd in het laboratorium en worden dit weekend
opnieuw getest. Op basis van de tot nu toe bekende PCR-uitslagen, van vorige week
en van vandaag, is er geen aanwijzing voor actieve viruscirculatie van vogelgriep
onder het melkvee op het bedrijf. Dit weekend volgen de vijf laatste PCR-uitslagen.
Indien hier onverhoopt een positief resultaat uit volgt, zal ik de Kamer hier direct
over informeren.

Daarnaast zullen in de loop van volgende week de uitslagen volgen van het onderzoek
naar de antistoffen. De onderzoeken naar de antistoffen zijn van belang om vast te
stellen of meer dieren in aanraking zijn geweest met het virus wat kan duiden op viruscirculatie
in het verleden. Andere zoogdieren op het bedrijf (zoals honden, katten en paarden)
hebben op dit moment geen ziekteverschijnselen.

Vogelgriep bij melkvee

Antistoffen tegen vogelgriep zijn, voor zover bekend, nog niet eerder aangetoond bij
melkvee in Europa. Sinds maart 2024 zijn er echter veel uitbraken met vogelgriep onder
melkvee in de Verenigde Staten geweest (Kamerstuk 28 807, nr. 298). Het virus dat deze uitbraken in melkvee in Amerika veroorzaakt, is tot zover bekend
niet in Europa aangetroffen.

De symptomen die koeien met vogelgriep laten zien, zijn voornamelijk verminderde melkproductie,
koorts, verlies van eetlust en dikke verkleurde melk. Het vogelgriepvirus wordt bij
koeien voornamelijk uitgescheiden via de melk. De meeste melkkoeien herstellen na
een infectie en komen na verloop van tijd weer terug op hun oude melkproductie niveau.
Ook is het mogelijk dat een koe besmet met vogelgriep geen ziekteverschijnselen vertoont,
ook in dat geval scheidt de koe vaak wel virus uit. Een besmette koe scheidt tot ongeveer
twee weken na infectie besmettelijk virus uit. Deze symptomen komen voort uit de ervaringen
in de VS.1

Naar aanleiding van de grote hoeveelheid uitbraken van vogelgriep onder melkkoeien
in de VS is begin 2025 een beleidsdraaiboek HPAI bij melkkoeien2 opgesteld.

Veiligheid van de melk

Al eerder heeft Bureau Risicobeoordeling en Onderzoek van de NVWA (bureau) op verzoek
van het Ministerie van VWS onderzoek gedaan naar de beheersing van voedsel- en voederveiligheidsrisico’s
van HPAI-virus in de melk3. In dit onderzoek wordt bevestigd dat het pasteuriseren van de melk het aanwezige
vogelgriepvirus volledig inactiveert. De melk is dan veilig voor humane consumptie
en vormt geen risico voor de volksgezondheid en verspreiding van het virus. Het is
belangrijk dat rauwe melk en rauwmelkse zuivelproducten van met vogelgriep besmette
koeien niet worden geconsumeerd.

Monitoring melkvee

Een individuele besmetting van een melkkoe met vogelgriepvirus kan voorkomen. Het
is belangrijk om te weten of dit tot verspreiding binnen en tussen bedrijven leidt.
Er zijn vooralsnog geen aanwijzingen dat dit het geval is. De basismonitoring diergezondheid
voert een zogenaamde syndroomsurveillance uit, waarbij wekelijks landelijk en regionaal
op basis van tankmelkleveranties wordt gemonitord of sprake kan zijn van diergezondheidsproblemen
bij melkvee. Dit is een gevoelig instrument welke met name waarde heeft wanneer nieuwe
aandoeningen spelen die geen specifieke of opvallende verschijnselen geven. Daarnaast
wordt in de basismonitoring gebruik gemaakt van pathologisch onderzoek en kunnen bij
de Veekijker onbegrepen problemen gemeld worden. Daarmee is het ook mogelijk individuele
verdenkingen van een besmetting met vogelgriep te vinden.

In de basismonitoring zijn tot op heden geen signalen gevonden die aanleiding geven
tot een verdenking van een vogelgriepbesmetting bij melkkoeien. Uiteraard houd ik
de situatie scherp in de gaten en heb ik alle betrokken gevraagd om dat ook te doen.
Op korte termijn zal ik de deskundigen vragen een risicobeoordeling te geven. Tevens
zal ik deskundigen vragen naar een analyse van mogelijke besmettingsroutes en de monitoringsmogelijkheden
van HPAI bij runderen te beoordelen op effectiviteit. Daarnaast heb ik stakeholders
geïnformeerd over deze nieuwe situatie en hen gevraagd om eventuele opvallende zaken
te melden.

Risico volksgezondheid

Het risico voor de volksgezondheid wordt door het RIVM op basis van de nu bekende
gegevens geschat op zeer laag. Omdat ook de andere koeien van het bedrijf negatief
zijn getest in de PCR-test, lijkt de kans niet groot dat het virus zich vanaf de koe
verder heeft kunnen verspreiden richting de andere koeien. Vanwege de eerder positief
geteste kat nabij het bedrijf waren personen, werkzaam of woonachtig bij het bedrijf,
ook al in beeld bij de GGD. Bij deze personen is sindsdien geen sprake geweest van
ziekteverschijnselen passend bij (vogel)griep. Zekerheidshalve worden alle personen
die zijn blootgesteld aan de koe, wel alsnog aangeboden om zich te laten testen op
een actieve dan wel doorgemaakte infectie.

Op dit bedrijf wordt melk alleen gebruikt voor gepasteuriseerde producten, waardoor
eventueel aanwezig virus is geïnactiveerd en geen risico vormt voor besmettingen naar
buiten. Bovendien is de melk van de eerder besmette koe vanwege het bestaande mastitisbeeld
niet verwerkt voor humane consumptie. Hierdoor is de kans zeer klein dat er virus
van de besmette koe terecht is gekomen in de melk voor humane consumptie.

Gezien de nieuwe situatie zal het RIVM op korte termijn in lijn met de bestaande zoönosenstructuur
een Responsteam Zoönosen (RT-Z) organiseren, waarbij met experts uit de humane en
veterinaire gezondheid een risico-inschatting op basis van de nieuwe situatie zal
worden gemaakt en online gedeeld4.

Tot slot

De vogelgriepsituatie in ons land blijft zorgelijk. Helaas zijn de afgelopen weken
nog uitbraken geweest op zowel commerciële pluimveebedrijven als bij hobbyhouders.
Ook worden er nog regelmatig wilde vogels gevonden met vogelgriep. Dat een melkkoe
een infectie heeft doorgemaakt met het vogelgriepvirus past dan ook in deze tijd van
hoge infectiedruk. Toch is dit een zorgelijke ontwikkeling. Ik blijf daarom deze situatie
nauwgezet in de gaten houden en laat vervolgonderzoek doen. Ik zal u, samen met de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, informeren over relevante ontwikkelingen
rondom vogelgriep en deze casus.

De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, F.M. Wiersma