Brief regering : Woningbouw en Mobiliteit

31 305 Mobiliteitsbeleid

34 682 Nationale Omgevingsvisie

Nr. 1389 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT EN DE
MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING EN RUIMTELIJKE ORDENING

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 10 november 2025

Nederland staat voor een enorme woningbouwopgave. Om de noodzakelijke groei van het
aantal woningen mogelijk te maken, is een goede bereikbaarheid en ontsluiting van
nieuwe en bestaande woongebieden randvoorwaardelijk. Het kabinet heeft daarom in het
regeerprogramma besloten € 2,5 miljard via het Mobiliteitsfonds van IenW beschikbaar
te stellen voor bereikbaarheid van nieuwe woningen, zowel in stedelijke gebieden als
in kleinere kernen. Naast de € 2,5 miljard voor bereikbaarheid is via de begroting
van VRO € 877 miljoen1 voor gebiedsontwikkeling beschikbaar voor woningbouw in nationaal grootschalige woningbouwgebieden.
Met deze brief informeren wij de Kamer over het kabinetsbesluit over de inzet van
deze financiële middelen. In de bijlagen is een overzicht opgenomen van de verdeling
van de middelen.

Het kabinet wil met de € 2,5 miljard voor bereikbaarheid en de € 877 miljoen voor
Gebiedsbudget ongeveer 273.000 woningen helpen realiseren verspreid over heel Nederland.
Het gaat om maatregelen gericht op mobiliteits- en gebiedsmaatregelen zoals het openbaar
vervoer, de auto, de fiets, voor toekomst-bestendigheid, (her)inrichting openbare
ruimte en mogelijke verwervingen of (bedrijfs)verplaatsingen.

€ 1,3 miljard wordt ingezet voor voorstellen gericht op Woningbouw op Korte termijn
(WoKT). Hiermee wordt de bouw van ongeveer 145.000 nieuwe bereikbare woningen ondersteund.

€ 1,2 miljard wordt gereserveerd om in de grootschalige woningbouwgebieden een stimulans
te geven via investeringen in bereikbaarheid. Vanuit het Gebiedsbudget zal daarnaast
nog € 877 miljoen worden geïnvesteerd in grootschalige woningbouw gebieden. Dit draagt
bij aan de realisatie van ongeveer 128.000 woningen tot 2035.

Het kabinet kiest voor spreiding van investeringen over het land, inclusief Caribisch
Nederland en met extra aandacht voor gebieden waar de druk op de woningmarkt het hoogst
is.

Proces

In maart 2025 zijn door het kabinet de criteria en afweegkaders vastgesteld voor de
beoordeling van de proposities van gemeenten. De Kamer is hierover geïnformeerd in
de MIRT brief2 van dit voorjaar. Focus ligt op zo snel mogelijk, zo veel mogelijk bereikbare woningen
helpen bouwen door heel Nederland.

In de zomer is door gemeenten hard gewerkt aan het maken van proposities. Al deze
voorstellen zijn vervolgens objectief beoordeeld op basis van de vastgestelde criteria
en afweegkaders. Planrealisme en uitvoerbaarheid waren belangrijke criteria bij de
beoordeling van de voorstellen. Daarbij zijn de voorstellen onder andere getoetst
op netcongestie, stikstofruimte, de financiële raming en de eventuele benodigde capaciteit
van RWS en ProRail. De resultaten van de beoordeling zijn bestuurlijk gewogen, waarbij
er is gekozen om extra in te zetten op woningbouw op korte termijn, via onder andere
doorbraaklocaties. Dit zijn locaties waar er door diverse partijen wordt samengewerkt
en een financiële afspraak leidt tot snellere aanleg van woningen.

Woningbouw op korte termijn afspraken

Met de WoKT investeert het Rijk in nationale, regionale én lokale infrastructuurmaatregelen
die woningbouwlocaties ontsluiten en bereikbaar maken. De WoKT-beoordelingscriteria
zijn onder andere:

• Minimaal 200 nieuwe woningen.

• Snelheid; start bouw woningen zo snel mogelijk en in ieder geval voor 2034.

• Maximale rijksbijdrage van 65% van het financiële tekort op de infrastructurele maatregelen.

• Een maximale rijksbijdrage van € 20.000 per woning (incl. BTW).

Bij de beoordeling is getoetst op de maakbaarheid en realisme van de voorstellen,
en is ook een uitvoerbaarheidstoets gedaan door RWS en ProRail.

Er zijn meer dan 180, veelal kwalitatief goede, voorstellen ontvangen uit alle delen
van het land. Daarmee zijn voor de WoKT aanzienlijk meer voorstellen ontvangen dan
aan financiële middelen beschikbaar is. De beoordeling van deze WoKT-voorstellen heeft
plaatsgevonden aan de hand van de vastgestelde criteria, waarna is geprioriteerd op
rendement en de effecten op de hoofdnetwerken van IenW. Dit is gedaan door inhoudelijke
en onafhankelijke experts en beoordelaars. Op basis van de criteria en de beoordeling
worden 106 voorstellen gehonoreerd verspreid over 88 gemeenten. Deze 106 voorstellen
tellen op tot de realisatie van ongeveer 145.000 woningen waarvan de bouw op korte
termijn (laatste woning voor 2034) zal starten. Hiermee is de toezegging aan het lid
Van Dijk voldaan met betrekking tot het vervroegen van de start van de woningbouw
naar het jaar 2034.

Vanwege strategische regionale en nationale (economische) belangen hebben Rijk en
regio met elkaar afgesproken om voor de gemeente Katwijk een governance structuur
in te richten. Deze aanpak is gericht op de versterking van het toekomstig verdienvermogen
van Nederland in en rond de gemeenten Leiden en Katwijk. Bij een gezamenlijke, integrale
en gebiedsgerichte aanpak in de fysieke leefomgeving is aandacht voor woningbouw,
mobiliteitsoplossingen en daarvoor noodzakelijke randvoorwaarden, zoals stikstof en
netcongestie.

Hierbij geldt voor de uitvoerbaarheid dat de scope van het gebied eerder is bepaald
zoals eerder besproken tussen betrokken partijen. Vanuit de € 2,5 miljard wordt hier
een financiële bijdrage aan geleverd.

Nationaal Grootschalige woningbouwgebieden

Voor de goede bereikbaarheid en ontsluiting van extra woningen in de nationaal grootschalige
woningbouwgebieden zal € 1,2 miljard worden ingezet. In het totaal zijn ook bij de
grootschalige woningbouwgebieden meer voorstellen ingediend dan aan budget beschikbaar
is. Dit heeft geleid tot een selectie binnen de beschikbare budgettaire middelen.
Na beoordeling en weging is besloten om vanuit het Rijk bij te dragen aan 44 infrastructurele
maatregelen in de al huidige 17 nationaal grootschalige woningbouwgebieden.

Alle ingediende voorstellen zijn beoordeeld aan de hand van het «Afweegkader middellange
termijn»3 dat in juni 2025 is gedeeld met de Tweede Kamer. Naast bereikbaarheid en woningbouw
is een toets gedaan op randvoorwaarden en de integrale ruimtelijke afweging binnen
de grootschalige woningbouwgebieden. Hierbij is onder meer getoetst op de uitvoerbaarheid
en realisme van de afspraken. Daarbij is rekening gehouden met de capaciteit van RWS
en ProRail en de hardheid van de ingediende plannen.

Gebiedsbudget nationaal grootschalige woningbouwgebieden

Naast de € 2,5 miljard voor infrastructuur heeft het kabinet € 877 miljoen beschikbaar
gesteld via het Gebiedsbudget, te besteden aan gebiedsmaatregelen in de nationaal
grootschalige woningbouwgebieden. Deze middelen zijn bestemd voor gebiedsgerichte
maatregelen die noodzakelijk zijn voor het realiseren van woningbouw binnen de grootschalige
woningbouwgebieden zoals: in Breda ’t Zoet (€ 24,5 miljoen) en Den Haag CID Binckhorst
(€ 32,8 miljoen) voor toekomst-bestendigheid, (her)inrichting openbare ruimte en mogelijke
verwervingen of (bedrijfs)verplaatsingen. De middelen uit het gebiedsbudget maken
het voor 50% mogelijk om, aanvullend op hetgeen door gemeenten kan worden bekostigd
uit de grondexploitatie en kostenverhaal op een woningbouwlocatie, te komen tot financiering
van de versnelde realisatie van deze gebiedsmaatregelen. De Minister van VRO heeft
hiertoe een ontwerpregeling Gebiedsbudget in consultatie gebracht. Deze middelen worden
pas juridisch toegekend na parlementaire goedkeuring en nadat de onderliggende regeling
in werking is getreden en gepubliceerd in de Staatscourant. De middelen voor het Gebiedsbudget
worden in samenhang ingezet met de middelen uit het Mobiliteitsfonds. Beide budgetten
vullen elkaar aan om tot een evenwichtige gebiedsontwikkeling te komen. De middelen
uit het Gebiedsbudget en de middelen voor infrastructuur dragen bij aan de bouw van
ongeveer 128.000 woningen tot 2035 in totaal.

Voor de verdeling van de aanvullende Gebiedsbudgetmiddelen hebben de gemeenten die
onderdeel zijn van een grootschalig woningbouwgebied een propositie ingediend. In
de proposities hebben de gemeenten toegelicht welke aanvullende en nieuwe gebiedsmaatregelen
noodzakelijk zijn voor het realiseren van de al afgesproken of nieuwe woningbouwaantallen.
Ook hebben de gemeenten inzicht gegeven in de al bestaande dekking van de maatregelen
en het daaruit voortvloeiend tekort. Deze proposities zijn ook beoordeeld aan de hand
van het «Afweegkader middellange termijn». Hierbij wordt ook rekening gehouden met
een inschatting van de nog beschikbaar komende en toe te kennen realisatiestimulans.

Het beperkte budget voor infrastructuur en mobiliteit in grootschalige woningbouwgebieden
heeft geleid tot het besluit om aan de in de ontwerp Nota Ruimte aangewezen, nieuwe
grootschalige woningbouwgebieden nu alleen gebiedsbudget (ongeveer € 100 miljoen)
toe te kennen. Deze nieuwe gebieden zijn: Alkmaar Kanaalzone, BSK Apeldoorn, Helmond
Centrum+ en Spoorzone Hengelo-Enschede (SHE).4 Met het toekennen van gebiedsbudget kunnen eerste stappen gezet worden in de ontwikkeling
van deze gebieden, hoewel we ons goed realiseren dat dit nu niet genoeg zal zijn voor
de totale ontwikkeling van deze locaties. Het is aan een nieuw Kabinet om te bezien
hoe de noodzakelijke mobiliteitsmaatregelen alsnog geborgd kunnen worden en we blijven
hierover met de betreffende gemeenten in gesprek.

Voor alle voorstellen uit grootschalige woningbouwgebieden is het noodzakelijk om
specifieke afspraken over kaders en randvoorwaarden te maken. Dit zal bij het BO MIRT
2025 worden vastgelegd. De Kamer wordt hierover geïnformeerd via de MIRT-brief.

Zowel voor de WoKT en grootschalige aanvragen geldt dat de inframiddelen uit het Mobiliteitsfonds
aan de decentrale overheden worden uitgekeerd via een specifieke uitkering. De middelen
worden pas juridisch toegekend na parlementaire goedkeuring en nadat de onderliggende
regeling in werking is getreden en gepubliceerd in de Staatscourant. Na inwerkingtreding
van de regeling kunnen de gemeenten een definitieve aanvraag indienen. Deze aanvraag
moet in lijn zijn met de binnenkort te maken specifieke BO MIRT afspraken, waarbij
ook een regionale financiering definitief moet zijn. Uitgangspunten zijn vergelijkbaar
met de toedeling van de € 7,5 miljard. De Rijksbijdrage is inclusief BTW en taakstellend.
De (nog niet gedekte) kosten voor planvorming en de uitvoeringsrisico’s voor gemeentelijke
of provinciale projecten liggen bij de desbetreffende overheden. Bij alle positief
beoordeelde proposities (zowel de WoKT als nationaal grootschalig) is op de Rijksbijdrage
uiteindelijk een korting van 0,5% toegepast. Dit is nodig om binnen het vastgestelde
financiële kader van € 2,5 miljard te blijven.

Het programma Woningbouw en Mobiliteit monitort de voortgang van de bouw van de infrastructuur
en de geplande woningen. Als afspraken niet gehaald worden, kan IenW in overleg met
VRO besluiten het geld terug te halen en over andere projecten te herverdelen. Ook
voor de nieuw te maken afspraken gelden de kaders uit het Plan van aanpak Programmabeheersing
uit 2022.5

Tot slot:

Met deze investeringen wordt ingezet op het terugdringen van het woningtekort. Een
groot aantal gemeenten kan aan de slag om goed bereikbare woningen te realiseren.
Tegelijkertijd blijft ook met deze investeringen de druk op de woningmarkt hoog en
zijn er nog grote en urgente opgaven op zowel structuurversterkende maatregelen als
specifieke maatregelen op

woningbouwlocaties. Het is aan een nieuw kabinet om verdere keuzes te maken over investeringen
in bereikbaarheid en woningbouw.

De Minister van Infrastructuur en Waterstaat, R. Tieman

De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, A.A. Aartsen

De Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, M.C.G. Keijzer