Brief regering : Internetconsultatie inzake de herijking van het fiscale bodem(voor)recht

Nr. 1517
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 6 november 2025

Op 16 september 20241 is uw Kamer geïnformeerd over het onderzoek naar de werking van en eventuele alternatieven
voor het fiscale bodem(voor)recht2. Voor dit onderzoek zijn drie beleidsrichtingen geconsulteerd. In de periode van
16 september 2024 tot en met 9 december 2024 hebben geïnteresseerden hun inbreng kunnen
delen. Ik ben eenieder die op het consultatiebestand heeft gereageerd erkentelijk
voor de inbreng.

In deze brief informeer ik uw Kamer, mede namens de Staatssecretaris van Justitie
en Veiligheid, over de uitkomst van de internetconsultatie en het vervolg van het
onderzoek naar de werking van en eventuele alternatieven voor het fiscale bodem(voor)recht.
Allereerst wordt in deze brief een beknopte samenvatting gegeven van de inbreng die
op het consultatiebestand is ontvangen. Hierna wordt toegelicht welke geconsulteerde
beleidsrichtingen dan wel welke elementen hieruit – onder meer vanwege de ontvangen
inbreng – wél of niet onderdeel zullen uitmaken van het verdere onderzoek. Tot slot
wordt ingegaan op het budgettaire aspect en de verhouding met het vraagstuk rond de
financiering van de afwikkeling van faillissementen door de curator.

Internetconsultatie

Bij de internetconsultatie zijn drie beleidsrichtingen voorgelegd, waarbij elke beleidsrichting
haar eigen vertrekpunt heeft en niet tot in detail is uitgewerkt. Met deze keuze is
beoogd te voorkomen dat te veel de focus komt te liggen op één beleidsrichting voordat
voldoende duidelijk is dat die beleidsrichting inderdaad de wenselijke en uitvoerbare
oplossing is. Daarnaast hebben betrokken partijen op die manier voldoende ruimte om
zich uit te laten over de verschillende keuzes die nog kunnen worden gemaakt.

Beleidsrichting 1

Bij beleidsrichting 1 wordt voorgesteld het fiscale bodem(voor)recht te handhaven,
onder de voorwaarde dat het fiscale bodem(voor)recht wordt gemoderniseerd. Het fiscale
bodem(voor)recht zou dan worden gemoderniseerd door wijzigingen aan te brengen in
onder meer de reikwijdte van het fiscale bodem(voor)recht, de meldingsregeling en
de rechtsbescherming.

De inbreng op deze beleidsrichting is overwegend negatief. De voorgestelde wijzigingen
zouden volgens de reageerders niet resulteren in een voorspelbaarder en (aanzienlijk)
minder complex systeem. De reageerders verwachten bijvoorbeeld interpretatieproblemen
en andere nieuwe juridische vraagstukken als het begrip bodemzaken wordt vervangen,
met name als gekozen wordt voor het alternatieve begrip bedrijfsgebonden activa. Ook
vragen sommige reageerders zich af of beleidsrichting 1 voor partijen die na wijziging
van het begrip onder de reikwijdte van het fiscale bodem(voor)recht vallen, praktisch
uitvoerbaar is en recht doet aan hun positie. Voorts wordt aangegeven dat de voorgestelde
wijziging om de reikwijdte te beperken door de invoering van een zogenaamd drempelbedrag3 tot nieuwe discussies kan leiden en arbitrair kan zijn.

Ten aanzien van de meldingsregeling wordt door meerdere reageerders opgemerkt dat
de voorgestelde wijziging om de wachttermijn te verkorten naar twee weken onvoldoende
is. Ook bij een wachttermijn van twee weken zullen betrokken partijen naar hun oordeel
(te) lang in onzekerheid zitten.

Bij beleidsrichting 1 is voorgesteld om wijzigingen aan te brengen in de rechtsbescherming.
De reageerders staan overwegend positief tegenover het voorstel van rechtsbescherming
via de (civiele) rechter in plaats van de bestaande mogelijkheid van een beroepschrift
bij de directeur. Verder delen meerdere reageerders de visie dat het begrip bodemzaken
achterhaald is en leidt tot een oneerlijk speelveld.

Tot slot geeft een aantal reageerders aan dat het handhaven van het fiscale bodem(voor)recht
niet nodig en wenselijk is. Het fiscale bodem(voor)recht is in hun optiek een (te)
ingrijpend instrument − waarbij met name ten aanzien van het bodemrecht4 een rechtvaardiging ontbreekt, temeer omdat de Belastingdienst al over veel invorderingsinstrumenten
beschikt. In het verlengde hiervan wordt door een aantal reageerders de (financiële)
meerwaarde van het fiscale bodem(voor)recht voor de Belastingdienst betwist. De (financiële)
meerwaarde voor de Belastingdienst zou gering zijn.

Beleidsrichting 2

Beleidsrichting 2 behelst het voorstel om het fiscale bodem(voor)recht te vervangen
door een nieuw verhaalsrecht, waarbij de Belastingdienst het recht krijgt op een percentage
van de opbrengst van een goed. Hierbij zou het begrip bodemzaken worden losgelaten
en worden vervangen door een ander begrip.

Bij de inbreng op beleidsrichting 2 is een overlap te zien met de inbreng op beleidsrichting
1. Evenals bij de inbreng op de eerste beleidsrichting merkt een groot deel van de
reageerders op dat het niet wenselijk en ook niet nodig is dat wordt voorzien in een
(nieuw) ingrijpend verhaalsrecht voor de Belastingdienst. Ook geven meerdere reageerders
aan dat het voorgestelde verhaalsrecht tot nieuwe (juridische) discussies kan leiden,
waardoor geen sprake zal zijn van een minder complex en voorspelbaarder systeem. Integendeel:
deze reageerders verwachten dat het nieuwe verhaalsrecht (meer) belastend zou zijn
voor de Belastingdienst en andere betrokken partijen.

Op het voorstel dat de Belastingdienst slechts een recht zou krijgen op een percentage
van de opbrengst van een goed volgden meerdere positieve reacties. Een percentage
van de opbrengst, mits dit niet (frequent) wordt gewijzigd, kan resulteren in een
voorspelbaarder en eerlijker systeem.

Beleidsrichting 3

Bij beleidsrichting 3 is het vertrekpunt dat het fiscale bodem(voor)recht wordt afgeschaft,
zonder dat in een alternatief verhaalsrecht wordt voorzien. Om het belang en de huidige
positie van de Belastingdienst te waarborgen, worden mitigerende maatregelen voorgesteld.
Bij beleidsrichting 3 wordt voorgesteld om de Belastingdienst de mogelijkheid te geven
om het faillissement van een belastingschuldige aan te vragen zonder dat hiervoor
een steunvordering nodig is. Daarnaast wordt een strenger invorderingsbeleid als mitigerende
maatregel genoemd.

De reageerders zijn overwegend positief over het voorstel om het fiscale bodem(voor)recht
af te schaffen. Afschaffing zorgt volgens de reageerders voor een eerlijker speelveld
en een voorspelbaarder en minder belastend systeem, ook voor de Belastingdienst. Daarnaast
is afschaffing van het fiscale bodem(voor)recht volgens meerdere reageerders gepast
nu (voldoende) rechtvaardiging voor dit ingrijpende instrument ontbreekt.

Met betrekking tot de voorgestelde mitigerende maatregelen zijn wél kritische geluiden
waarneembaar. Meerdere reageerders zijn negatief over de voorgestelde maatregelen
of achten deze niet realistisch. De mogelijkheid voor de Belastingdienst om het faillissement
van een belastingschuldige aan te vragen zonder dat hiervoor een steunvordering is,
zou bijvoorbeeld de lege boedelproblematiek kunnen verergeren en is niet in lijn met
het doel van het faillissement. Met betrekking tot het hanteren van een strenger invorderingsbeleid
vragen meerdere reageerders zich af of dit überhaupt haalbaar is gezien de huidige
personeelsbezetting bij de Belastingdienst. Voorts vragen meerdere reageerders zich
af of het nodig is dat mitigerende maatregelen worden genomen, omdat volgens deze
reageerders de financiële meerwaarde van het fiscale bodem(voor)recht gering zou zijn
en de Belastingdienst al over meerdere invorderingsinstrumenten beschikt.

Vervolg van het onderzoek naar het fiscale bodem(voor)recht

Het consultatiebestand vermeldt dat de wens bestaat om na de internetconsultatie één
of meerdere beleidsrichtingen nader uit werken. De keuze voor drie beleidsrichtingen
betekent overigens niet dat elke beleidsrichting geheel op zichzelf moet worden bezien.
Het is denkbaar dat specifieke elementen uit de ene beleidsrichting worden betrokken
bij de verdere uitwerking van een andere beleidsrichting. Ik acht het wenselijk dat
bij het verdere onderzoek naar de werking van en eventuele alternatieven voor het
fiscale bodem(voor)recht de focus komt te liggen op twee scenario’s in plaats van
één scenario. Met name omdat nog duidelijkheid moet worden verkregen over het budgettaire
aspect. Voorts moet meer duidelijkheid worden verkregen over welke gevolgen het eventueel
afschaffen van het fiscale bodem(voor)recht in de praktijk heeft voor de positie van
de Belastingdienst en voor de lege boedelproblematiek. Ook speelt hierin de omstandigheid
dat plannen inzake de lege boedelproblematiek thans worden uitgewerkt een belangrijke
rol.

Bij de twee scenario’s gaat om twee tegengestelde scenario’s. Het eerste scenario
gaat uit van het handhaven van het fiscale bodem(voor)recht, terwijl het tweede scenario
uit gaat van afschaffing van het fiscale bodem(voor)recht. In dit kader is relevant
om op te merken dat ik een rechtvaardiging en wenselijkheid zie voor een sterke (bijzondere)
positie van de Belastingdienst bij de inning van belastinggelden. In het consultatiebestand
wordt verwezen naar de memorie van toelichting bij de invoering van de Invorderingswet
1990 waarin meerdere argumenten worden genoemd waarom de Belastingdienst bij belastingschulden
een voorrecht is toegekend. Op grond van die argumenten is mijns inziens een bevoorrechte
dan wel sterke positie voor de Belastingdienst nog steeds gerechtvaardigd. Ik acht
het daarom prematuur om bij het verdere onderzoek enkel te kijken naar afschaffing
van het fiscale bodem(voor)recht. Bezien zal moeten worden of de sterke positie daadwerkelijk
in het geding komt als het fiscale bodem(voor)recht wordt afgeschaft en of de sterke
positie van de Belastingdienst ook op een andere wijze moet, en eventueel kan, worden
gewaarborgd. Bij beide scenario’s zal dus nadrukkelijk aandacht zijn voor de bijzondere
positie van de Belastingdienst en het waarborgen daarvan. Alvorens nader wordt ingegaan
op de twee scenario’s, wordt hieronder eerst toegelicht waarom beleidsrichting 2 als
geheel niet verder wordt onderzocht en waarom bepaalde elementen van beleidsrichtingen
1 en 3 niet worden betrokken in het verdere onderzoek.

Beleidsrichtingen dan wel elementen van de geconsulteerde beleidsrichtingen die niet
in het verdere onderzoek worden betrokken

Beleidsrichting 1:

Bij beleidsrichting 1 is voorgesteld om de reikwijdte van het fiscale bodem(voor)recht
te beperken door de introductie van een drempelbedrag. Meerdere reageerders hebben
op dit voorstel kritisch gereageerd. Ik erken dat een drempelbedrag kan resulteren
in nieuwe (tijdrovende) discussies, terwijl het streven is om te komen tot een voorspelbaarder
en minder complex systeem. Nu ik (vooralsnog) onvoldoende aanknopingspunten zie om
te komen tot een drempelbedrag waarbij wordt voldaan aan de in het consultatiebestand
genoemde uitgangspunten5, vormt een drempelbedrag geen onderdeel van het verdere onderzoek.

Ook het verkorten van de wachttermijn bij de meldingsregeling van vier naar twee weken
vormt (vooralsnog) geen onderdeel van het verdere onderzoek, aangezien dit naar verwachting
weinig tot niks doet aan de belemmeringen die nu door betrokken partijen worden ervaren.
Het voorgaande laat onverlet dat wordt bezien of op korte termijn tegemoet kan worden
gekomen aan bepaalde bezwaren die zijn geuit op de bestaande wachttermijn bij de meldingsregeling,
bijvoorbeeld het niet snel in contact kunnen komen met de Belastingdienst over een
melding.

Beleidsrichting 2:

Eerder is in deze brief opgemerkt dat bij de inbreng op beleidsrichting 2 een overlap
te zien is met de inbreng op beleidsrichting 1. Aangezien bij beide beleidsrichtingen
het vertrekpunt is dat de Belastingdienst een bijzonder (omvangrijk) instrument heeft,
is deze overlap niet onlogisch. Gezien het streven om te komen tot een finale en afdoende
reactie op de vraag of en eventueel hoe het fiscale bodem(voor)recht moet worden herzien
wordt het zinvol geacht dat het verdere vervolgonderzoek betrekking heeft op twee
scenario’s, die onderling weinig tot geen overlap hebben. In dat kader is gekozen
om van de geconsulteerde beleidsrichtingen 1 en 2 maximaal één beleidsrichting als
vertrekpunt voor het vervolg te nemen. Uiteindelijk is besloten om voor het vervolg
als vertrekpunt te nemen dat het fiscale bodem(voor)recht wordt gehandhaafd (beleidsrichting 1),
omdat ik – mede gezien de input op beleidsrichting 2 – onvoldoende aanknopingspunten
zie om tot een nieuw verhaalsrecht te komen. De verwachting is dat een nieuw verhaalsrecht
niet zonder meer resulteert in meer voorspelbaarheid en een aanzienlijke reductie
van complexiteit. Met name in de periode na inwerkingtreding van een nieuw verhaalsrecht
kan de complexiteit toenemen en de voorspelbaarheid afnemen. Daarentegen wordt wel
verwacht dat bij eventuele aanpassingen van het bestaande fiscale bodem(voor)recht
een voorspelbaarder en minder complex systeem kan worden gerealiseerd, mogelijk door
het voorstel dat de Belastingdienst voortaan enkel recht heeft op een percentage van
de opbrengst.

Beleidsrichting 3:

In het consultatiebestand wordt bij elke beleidsrichting een aantal aandachtspunten
genoemd. Dit zijn punten die bij het formuleren van de beleidsrichtingen al zijn gesignaleerd.
Bij beleidsrichting 3 is onder meer als aandachtspunt genoemd dat het de vraag is
of een strenger invorderingsbeleid door de Belastingdienst wenselijk en mogelijk is.
Het voorgaande is ook teruggekomen in de inbreng op beleidsrichting 3. Een strenger
invorderingsbeleid kan haaks staan op de maatregelen die volgen uit de herijking van
de invorderingsstrategie van de Belastingdienst. Bij de herijking van de invorderingsstrategie
is nadrukkelijk gekeken naar de maatschappelijke wens om meer ruimte voor maatwerk
te bieden. Een strenger invorderingsbeleid kan echter de ruimte voor maatwerk beperken.
Daarnaast vraagt een strenger invorderingsbeleid ook een bepaalde personeelsbezetting
bij de Belastingdienst, die thans niet (altijd) voorhanden is. Gezien het voorgaande
maakt een strenger invorderingsbeleid als een opzichzelfstaande mitigerende maatregel
geen verder onderdeel uit van het scenario waarbij het fiscale bodem(voor)recht zou
worden afgeschaft.

Voorts is in het consultatiebestand al benoemd dat de mogelijkheid dat de Belastingdienst
het faillissement van een belastingschuldige kan aanvragen zonder dat hiervoor een
steunvordering nodig is, een kritische blik verlangt. Meerdere reageerders hebben
hun bedenkingen geuit bij dit voorstel. De hiervoor genoemde mogelijkheid is niet
goed te verenigen met het doel van het faillissement: het vermogen van de schuldenaar
verdelen onder diens gezamenlijke schuldeisers. Het voorgaande komt terug in het pluraliteitsvereiste.
Daarnaast is het aanvragen van het faillissement een vergaande stap en is dit in beginsel
ingrijpender dan toepassing van het fiscale bodem(voor)recht. Voorts is het niet passend
om de Belastingdienst in een positie te brengen waarin zij wordt geacht de faillissementsaanvraag
te gebruiken als de mogelijkheid om een ondernemer aan tafel te krijgen. Dat klemt
te meer in de gevallen waarin vooraf al te voorzien valt dat er weinig tot geen baten
zullen zijn in een mogelijk faillissement. Gezien het voorgaande acht ik het niet
passend dat bij eventuele afschaffing van het fiscale bodem(voor)recht wordt voorzien
in een dergelijke mogelijkheid. Het voorstel dat de Belastingdienst het faillissement
van een belastingschuldige kan aanvragen zonder dat hiervoor een steunvordering nodig
is maakt daarom dan ook geen onderdeel uit van het verdere onderzoek.

Scenario’s bij het verdere onderzoek

Om tot een finale en afdoende reactie te komen op de vraag of en eventueel hoe het
fiscale bodem(voor)recht moet worden herzien, zullen de komende periode twee scenario’s
worden onderzocht. Hieronder zullen de belangrijkste elementen van de scenario’s worden
benoemd.

Scenario waarbij het fiscale bodem(voor)recht wordt gehandhaafd.

Bij dit scenario is het vertrekpunt dat het fiscale bodem(voor)recht wordt gehandhaafd.
Hierbij zal wél een aantal (omvangrijke) wijzigingen in de bestaande regeling moeten
worden aangebracht, zodat uiteindelijk sprake is van een voorspelbaarder, eerlijker
en minder complex systeem. Allereerst wordt bij dit scenario kritisch gekeken naar
de reikwijdte. Bij de geconsulteerde beleidsrichtingen is ingegaan op het «verouderde»
begrip bodemzaken. Het begrip bodemzaken sluit niet aan op de huidige Nederlandse
economie en resulteert in niet-uitlegbare verschillen. Bij handhaving van het fiscale
bodem(voor)recht zal een gelijkwaardiger speelveld moeten worden gecreëerd, waarbij
traditionele en modernere vormen van bedrijfsvoering in gelijke mate onder de reikwijdte
komen te vallen. Vervanging van het begrip bodemzaken draagt hier aan bij. Bij dit
scenario zal in beginsel worden bezien of aansluiten bij het begrip roerende zaken
passend en wenselijk is, waarbij het hierbij in ieder geval zal gaan om roerende zaken
die zich ook daadwerkelijk bij de belastingschuldige bevinden. De term roerende zaken
krijgt de voorkeur boven de term bedrijfsgebonden activa, aangezien roerende zaken
een juridisch afgebakend en bij betrokkenen bekender begrip is. Ik ben mij ervan bewust
dat vervanging van het begrip bodemzaken door bijvoorbeeld roerende zaken echter ook
zal resulteren in nieuwe betrokkenen – belastingschuldigen en bedrijven die nu niet
geraakt worden door het fiscale bodem(voor)recht – en gevolgen voor de uitvoerbaarheid
van de regeling. Voor de definitieve uitwerking van dit scenario is het dan ook belangrijk
dat deze gevolgen voldoende in kaart worden gebracht. De komende periode zal worden
bezien op welke manier deze gevolgen in kaart kunnen worden gebracht, waarbij voor
de uiteindelijke, inhoudelijke beoordeling ook gesproken zal moeten worden met betrokken
partijen.

Voorts wordt bij dit scenario vervanging van de mogelijkheid van het beroepschrift
bij de directeur van de Belastingdienst door rechtsbescherming via de rechter onderzocht.
In eerste instantie zal hierbij worden gekeken naar rechtsbescherming door de civiele
rechter. Vervanging van de huidige administratieve beroepsprocedure door de mogelijkheid
van bezwaar gevolgd door beroep bij de fiscale rechter kan weliswaar toegankelijker
zijn dan rechtsbescherming via de civiele rechter, maar het karakter van het fiscale
bodem(voor)recht – een recht dat onlosmakelijk is verbonden met de rangorde van schuldeisers
− brengt met zich mee dat rechtsbescherming door de civiele rechter meer voor de hand
ligt. Dat rechtsbescherming door de civiele rechter passender is, komt ook terug in
de inbreng van meerdere reageerders op het consultatiebestand.

Aanpassing van het begrip bodemzaken heeft gevolgen voor de reikwijdte van het fiscale
bodem(voor)recht. Vervanging van het begrip bodemzaken door roerende zaken heeft tot
gevolg dat de verhaalsmogelijkheden voor de Belastingdienst worden vergroot. Hiermee
is niet sprake van het enkel bestendigen van de bevoorrechte positie van de Belastingdienst.
In dat kader zal bij dit scenario worden onderzocht of en op welke manier het fiscale
bodem(voor)recht kan worden aangepast zodat de Belastingdienst niet de gehele opbrengst
bij uitwinning mag behouden. Het «alles of niets» karakter van het fiscale bodem(voor)recht
zou dan derhalve veranderen. Een percentage in plaats van de gehele opbrengst kan
resulteren in een voorspelbaarder systeem voor alle betrokkenen. Hierbij geldt wel
als uitgangspunt dat het percentage niet frequent, bijvoorbeeld jaarlijks, wordt verhoogd
of verlaagd. Het frequent wijzigen van het percentage draagt immers niet bij aan duidelijk
en voorspelbaar beleid.

Tot slot is bij dit scenario het vertrekpunt dat het bodemrecht ook blijft bestaan
en dat de op dit moment geldende beleidslijn van de Belastingdienst om het zogeheten
reëel eigendom te respecteren, wordt gecontinueerd. De Belastingdienst zal dus in
beginsel reëel eigendom blijven ontzien. Met betrekking tot het bodemrecht zal wel
aandachtig moeten worden onderzocht welke gevolgen vervanging van het begrip bodemzaken
door bijvoorbeeld roerende zaken gaat hebben. Enkel voortzetting van het bodemvoorrecht
en afschaffing van het bodemrecht, wordt niet opportuun geacht aangezien dat het speelveld
voor verschillende typen financiering ongelijkwaardiger zou kunnen maken.

Scenario waarbij het fiscale bodem(voor)recht wordt afgeschaft.

Dit scenario sluit aan op de geconsulteerde beleidsrichting 3. In tegenstelling tot
beleidsrichting 3 wordt bij dit scenario niet verder gekeken naar de mogelijkheid
dat de Belastingdienst het faillissement van een belastingschuldige kan aanvragen
zonder dat hiervoor een steunvordering nodig is en het voorstel van een strenger invorderingsbeleid
als een opzichzelfstaande mitigerende maatregel. Meerdere reageerders hebben opgemerkt
dat in het consultatiebestand ten onrechte voorbij is gegaan aan de invorderingsinstrumenten
die de Belastingdienst heeft naast het fiscale bodem(voor)recht. Het fiscale bodem(voor)recht
is uiteraard niet het enige instrument dat de Belastingdienst kan inzetten om een
openstaande belastingschuld voldaan te krijgen. Verder is het fiscale bodem(voor)recht
niet het enige invorderingsinstrument waarin de bijzondere positie van de Belastingdienst
als schuldeiser terugkomt. Desalniettemin kan afschaffing van het fiscale bodem(voor)recht
aanzienlijke gevolgen hebben voor de positie van de Belastingdienst. Het is wenselijk
dat de komende periode nader in kaart wordt gebracht wat de gevolgen in de praktijk
voor de Belastingdienst zullen zijn als tot afschaffing van het fiscale bodem(voor)recht
wordt besloten. Hiervoor zal onder meer binnen de Belastingdienst in kaart moeten
worden gebracht wat de huidige ervaringen met het fiscale bodem(voor)recht zijn en
welke (financiële) meerwaarde het fiscale bodem(voor)recht thans in de praktijk heeft.
Nadien kan worden geconcretiseerd of de positie van de Belastingdienst daadwerkelijk
wordt geschaad bij afschaffing van het fiscale bodem(voor)recht en, zo ja, op welke
manier de huidige positie van de Belastingdienst kan worden gewaarborgd. Hiermee kan
ook de vraag worden beantwoord of mitigerende maatregelen ter zake het invorderingsbeleid
überhaupt wenselijk en nodig zijn om de positie van de Belastingdienst te bestendigen.
Bij de internetconsultatie is door meerdere reageerders ingebracht dat strenger invorderingsbeleid
niet zonder meer nodig is. Het zou volgens meerdere reageerders helpen als de Belastingdienst
een actiever invorderingsbeleid zou hanteren. Door actiever te zijn zou de Belastingdienst
schuldenoploop kunnen voorkomen en ondernemers in een eerder stadium aan tafel kunnen
krijgen. Daarom zal niet alleen worden bezien of de positie van de Belastingdienst
geschaad wordt bij afschaffing van het fiscale bodem(voor)recht, maar zal bij dit
scenario ook aandacht zijn voor actiever invorderingsbeleid. Onderzocht zal worden
of actiever invorderingsbeleid mogelijk is en dit (eventuele) nadelige gevolgen voor
de Belastingdienst bij afschaffing van het fiscale bodem(voor)recht (gedeeltelijk)
kan wegnemen.

De financiering van de afwikkeling van faillissementen door de curator

De herijking van het fiscale bodem(voor)recht kan niet los worden gezien van het vraagstuk
rond de financiering van de afwikkeling van faillissementen door de curator, de zogenoemde
lege boedelproblematiek. Bij uitwinning van bodemzaken in faillissement gaat de opbrengst
via de boedel naar de Belastingdienst. Met deze opbrengst wordt dus bijgedragen aan
de algemene faillissementskosten. Wijzigingen aanbrengen in dan wel afschaffing van
het fiscale bodem(voor)recht heeft derhalve gevolgen voor de financiering van de afwikkeling
van faillissementen door de curator. In dat kader is het Ministerie van Justitie en
Veiligheid nauw betrokken bij het onderzoek naar de werking van en eventuele alternatieven
voor het fiscale bodem(voor)recht.

Bij zowel het scenario dat het fiscale bodem(voor)recht wordt gewijzigd als het scenario
dat het fiscale bodem(voor)recht wordt afgeschaft, dient aandachtig te worden gekeken
naar de gevolgen voor curatoren. Het merendeel van de reageerders op het consultatiebestand
heeft dit ook aangegeven. Bij het scenario dat het fiscale bodem(voor)recht wordt
gewijzigd, waarbij het begrip bodemzaken wordt vervangen en de Belastingdienst voortaan
recht heeft op een percentage van de opbrengst, kunnen de gevolgen voor curatoren
– ervan uitgaande dat bestaande omslag6 wordt gecontinueerd − mogelijk beperkt zijn. De daadwerkelijke financiële gevolgen
zullen afhankelijk zijn van het nieuwe begrip en de hoogte van het percentage. Bij
het scenario dat het fiscale bodem(voor)recht wordt afgeschaft ligt dat anders. Afschaffing
zal hoe dan ook gevolgen hebben voor curatoren: afschaffing van het fiscale bodem(voor)recht
zal de lege boedelproblematiek zonder mitigerende maatregelen verergeren. Gezien het
voorgaande acht ik afschaffing van het fiscale bodem(voor)recht niet mogelijk en wenselijk
zonder dat een oplossing wordt gevonden voor de lege boedelproblematiek. Op 30 januari
2025 heeft de toenmalig Staatssecretaris Rechtsbescherming uw Kamer geïnformeerd over
het onderzoek dat is gedaan naar de lege boedelproblematiek.7 Daarin is aangegeven dat er nog een nadere uitwerking komt. Deze wordt in de loop
van 2026 verwacht. Die plannen zullen worden betrokken bij het scenario waarin het
fiscale bodem(voor)recht wordt afgeschaft. In het consultatiebestand is reeds opgemerkt
dat het niet opportuun wordt geacht om het budgettaire gevolg van de afwikkeling van
faillissementen (geheel) ten laste te laten komen van de Belastingdienst, door de
Belastingdienst bijvoorbeeld een percentage van de gelden te laten afdragen die de
Belastingdienst dankzij het reguliere (dwang)invorderingsproces ontvangt. Die gelden
staan immers los van een faillissement en de omslag – bij de uitwinning van bodemzaken
in faillissement gaat de opbrengst via de boedel − die nu kan plaatsvinden. Het voorgaande
geldt mijns inziens nog steeds.

Budgettair aspect

Voor het onderzoek naar de werking van en eventuele alternatieven voor het fiscale
bodem(voor)recht is het belangrijk om te bezien wat het budgettair belang bij het
fiscale bodem(voor)recht is. Ruim twintig jaar geleden is voor het laatst extern onderzoek
gedaan naar het budgettair belang. Volgens het onderzoek dat destijds is verricht
zou het budgettaire belang van het fiscale bodem(voor)recht tussen de € 462 en € 611
miljoen bedragen.8 In 2024 is gepoogd door een uitvraag bij de Belastingdienst het budgettaire belang
te actualiseren. De systemen van de Belastingdienst zijn niet zo ingericht dat daaruit
zonder meer kan worden herleid welke gelden zijn ontvangen door toepassing van het
fiscale bodem(voor)recht en welke niet. Daarom is op medewerkersniveau gevraagd om
bij te houden welke gelden door toepassing van het fiscale bodem(voor)recht zijn ontvangen.
Gepoogd is per dossier bij te houden of en, zo ja, welke gelden door toepassing van
het fiscale bodem(voor)recht zijn ontvangen. Recent is gebleken dat deze uitvraag
onvoldoende concrete informatie heeft opgeleverd om tot een geactualiseerd budgettair
belang te komen. Op dit moment wordt door mij bezien op welke wijze tot een geactualiseerd
budgettair belang kan worden gekomen, waarbij mogelijk tegelijkertijd kan worden onderzocht
in welke mate het fiscale bodem(voor)recht bijdraagt aan de financiering van de afwikkeling
van faillissementen. Door de effecten van het bodem(voor)recht op de omvang van faillissementsboedels
beter in kaart te brengen, kan immers beter worden ingeschat welke maatregelen nodig
zijn om te voorkomen dat afschaffing van het fiscale bodem(voor)recht leidt tot een
verergering van de lege boedelproblematiek.

Vervolg

Gezien de samenhang met de lege boedelproblematiek en het op dit moment ontbreken
van actuele cijfers omtrent het fiscale bodem(voor)recht, voorzie ik dat de hiervoor
voorgestelde scenario’s niet eerder dan in 2028 volledig zijn uitgewerkt en dat dan
pas een beslissing kan worden genomen over het (grondig) aanpassen van het fiscale
bodem(voor)recht of afschaffing van het fiscale bodem(voor)recht. Het voorgaande laat
onverlet dat de komende periode – naast het onderzoek dat wordt gedaan naar oplossing
voor de lege boedelproblematiek en eventueel een onderzoek voor een geactualiseerd
budgettair belang – wél actief onderzoek zal worden gedaan naar de eerder genoemde
elementen rechtsbescherming, introductie van een percentage en de gevolgen voor de
Belastingdienst als het fiscale bodem(voor)recht wordt afgeschaft. Naast het onderzoek
naar deze elementen is het voornemen om voor de zomer van 2027 al laagdrempelige aanpassingen
in het bestaande beleid te onderzoeken en eventueel door te voeren, waardoor mogelijk
in enige mate tegemoet kan worden gekomen aan bepaalde knelpunten die nu bij het fiscale
bodem(voor)recht worden ervaren. Hierbij kan worden gedacht aan indexering van het
drempelbedrag dat van toepassing is bij de meldingsregeling9, contact met de Belastingdienst na het doen van een melding en vereenvoudiging van
het beleid omtrent het fiscale bodem(voor)recht dat is opgenomen in de Leidraad Invordering
2008. Mijn streven is om uw Kamer over deze mogelijke wijzigingen − en het onderzoek
aangaande het budgettaire belang dat hiervoor is benoemd − in de eerste helft van
2026 verder informeren.

De Staatssecretaris van Financiën,
E.H.J. Heijnen