Brief regering : Appreciatie Voortgangsrapportage Invest-NL 2023

Nr. 43
BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 26 november 2024

Hierbij bied ik uw Kamer de voortgangsrapportage 2023 aan waarin Invest-NL rapporteert
over de voortgang die is gerealiseerd op haar taken en doelstellingen.

De voortgangsrapportage vloeit voort uit de aanvullende overeenkomst die tussen de
Staat en Invest-NL is afgesloten. Hierin is afgesproken dat Invest-NL na afloop van
elk boekjaar een voortgangsrapportage opstelt die inzicht biedt in de mate waarin
de activiteiten vallen binnen de afgesproken doeleinden en investeringsdomeinen, en
voldoen aan de beoogde resultaten. Tijdens de wetsbehandeling van de machtigingswet
voor de oprichting van Invest-NL is toegezegd dat uw Kamer deze jaarlijks ontvangt.

Invest-NL heeft bij de oprichting als doel meegekregen om, indien de markt hierin
onvoldoende voorziet, bij te dragen aan het financieren en realiseren van maatschappelijke
transitieopgaven door het aanbieden van toegang tot ondernemingsfinanciering. Binnen
de kaders van de wet en de aanvullende overeenkomst heeft Invest-NL haar eigen strategie
geformuleerd waarbij vanaf de start prioriteit is gegeven aan de energietransitie,
circulaire economie, life sciences & health en het financieren van innovatief snelgroeiende mkb (startups en scale-ups).

In deze brief geef ik een appreciatie op de voortgangsrapportage en ga ik nader in
op de activiteiten en ontwikkelingen van Invest-NL in 2023.

Algemeen

Het jaar 2023 is het vierde jaar van Invest-NL sinds de oprichting in januari 2020.
Het is een jaar geweest met volop ontwikkelingen. Er is voor € 288 miljoen aan nieuwe
investeringen gerealiseerd, het was het eerste volledige jaar dat het Deep Tech Fund operationeel was, de Raad van Bestuur is uitgebreid van 1 naar 3 leden en er is een
start gemaakt met het beheer van de Beschermingsvoorziening Economische Veiligheid
zoals aangekondigd in de brief van mijn voorganger op 4 juli 2023.1

i. Investeringsactiviteiten

Investeringen

Het doel van de investeringstak is om direct te investeren in bedrijven en indirect
in fondsen daar waar de markt niet, of slechts gedeeltelijk in kan of wil voorzien.
Dit zijn vaak ook ondernemingen die in beginsel moeilijker financierbaar en complexer
van aard zijn. Naast een goede business case zijn maatschappelijk rendement, impact
en ESG belangrijke elementen waarnaar gekeken wordt bij een investering. Zo zijn er
in 2023 investeringen gedaan in SIF, een Nederlandse fabrikant van offshore funderingen
voor windturbines, zonnefolieproducent HyET Solar, Seenons, de «afvalregisseur» voor
de circulaire transitie en Deep Tech scale-up Nearfield Instruments. Bij al deze investeringen heeft Invest-NL een cruciale
rol gespeeld in het rondkrijgen van de benodigde financiering voor deze bedrijven.

Invest-NL heeft, inclusief het Deep Tech fund, circa € 2 miljard investeringskapitaal waarvan in 2023 voor € 288 miljoen aan investeringen
is gerealiseerd. Hiervan is € 203 miljoen gecommitteerd aan nieuwe portfoliobedrijven
en nieuwe fondsmandaten en € 85 miljoen is gecommitteerd aan bestaande portfoliobedrijven.
Het bruto gecommitteerd investeringsvolume sinds 2020 komt hiermee uit op een totaal
van € 910 miljoen aan 82 investeringen. Het aantal investeringsaanvragen is in 2023
met 76% toegenomen ten opzichte van het aantal in 2022.

Invest-NL heeft 266 investeringsaanvragen ontvangen waarvan 30 zijn goedgekeurd. Het
niet verder in behandeling nemen van investeringsaanvragen ligt onder andere in het
feit dat Invest-NL aanvullend dient te zijn aan de markt. Daarnaast moet er sprake
zijn van een positieve business case die tot doel heeft maatschappelijke impact te
maken, passend bij de gebieden waar Invest-NL kennis van heeft.

Invest-NL heeft het mandaat om zowel rechtstreeks te investeren in bedrijven en projecten
als indirect. In 2023 betrof meer dan 80% van de (netto) nieuwe committeringen directe
investeringen waarmee het totaal aan indirecte netto committeringen van 62% naar 50%
daalde. De verhouding tussen indirecte fondsinvesteringen en directe investeringen
rechtstreeks in bedrijven en projecten zal de komende jaren verschuiven naar indicatief
30/70%.

Mobilisatie privaat kapitaal

In 2023 is er voor € 692 miljoen aan privaat kapitaal gemobiliseerd door Invest-NL.
In de eerste vier jaar sinds de oprichting van Invest-NL komt hiermee het totaal gemobiliseerd
privaat kapitaal uit op ongeveer € 2,7 miljard. In deze periode heeft Invest-NL ruim
€ 859 miljoen netto van haar eigen kapitaal gecommitteerd. Dat betekent dat elke geïnvesteerde
euro door Invest-NL 3 euro aan privaat kapitaal mobiliseert. Dit is een goed resultaat
aangezien het van belang is dat Invest-NL in zijn werkzaamheden additioneel aan de
markt opereert en daarbij bewerkstelligt dat andere private partijen (mee)investeren.
Hiermee is Invest-NL complementair aan het bestaande aanbod op de markt.

Europa

Na jaren voorbereiding is Invest-NL implementing partner geworden van InvestEU en
heeft Invest-NL met de Europese Commissie drie garantieproducten afgesproken op het
gebied van first-of-a-kind plants, energie en Deep Tech. Ook is Invest-NL implementing partner geworden van de Alternative Fuels Infrastructure Facility (AFIF) en is het Dutch Future Fund II gelanceerd samen met het Europees Investeringsfonds (EIF) waarbij Invest-NL en EIF
zich beide committeren voor elk € 100 miljoen.

Deep Tech Fund & Dutch Alternative Credit Instrument

Vanuit het Deep Tech Fund (DTF) heeft Invest-NL in 2023 een aantal nieuwe investeringen gedaan, waaronder de
investering in SMART Photonics, SCIL en een vervolgfinanciering in EFFECT Photonics
en Nearfield Instruments. Het fonds heeft daarmee een gediversifieerde portefeuille
opgebouwd van 5 bedrijven met verschillende sleuteltechnologieën.

Het Dutch Alternative Credit Instrument fonds (DACI) voorziet in de behoefte bij het mkb aan non-bancaire financiers en heeft
in 2023 twee nieuwe investeringen goedgekeurd; Polestar Circular Debt Fund en WDL SME
Fund. Het totale toegekende bedrag is daarmee met € 20 miljoen gegroeid naar € 50
miljoen, verspreid over 5 fondsen.

In tabel 1 is een overzicht opgenomen van de kerncijfers over 2023. Een gedetailleerd
overzicht van de portefeuille op transactieniveau is te vinden in de voortgangsrapportage
van Invest-NL.2

Tabel 1 – Kerncijfers Investeringsactiviteiten

 

2023

2022

2021

Aanvragen

266

151

142

Goedgekeurd

30

27

24

Gecommitteerd

22

25

23

Waarvan gericht op carbon-neutrale en/of circulaire economie

17

15

11

Netto gecommitteerd investeringsvolume (cumulatief)

€ 859 mln.

€ 617 mln.

€ 457 mln.

Waarde uitgekeerde portefeuille per ultimo

€ 354 mln.

€ 220 mln.

€ 134 mln.

Totaal gemobiliseerd kapitaal in boekjaar

€ 692 mln.

€ 584 mln.

€ 1.121 mln.

Aangetrokken Europees kapitaal/garanties

€ 19 mln.

€ 106 mln.

€ 117 mln.

ii. Ontwikkelactiviteiten

EZ is beleidsverantwoordelijk voor de ontwikkeltak (Business Development) van Invest-NL
en geeft hiervoor jaarlijks een subsidie. Business Development heeft als doel de investeringsbereidheid
van financiers en investeerders te vergroten door knelpunten weg te nemen die groei
en opschaling van bedrijven in de weg staan. De activiteiten van de ontwikkeltaak
richten zich met name op de energietransitie, circulaire economie, het duurzaam toegankelijk
houden van de zorgsector en Agrifood. De activiteiten van Business Development bestaan
uit marktontwikkeling (onder andere marktonderzoeken en consortiavorming), het ontwikkelen
van financieringsinstrumenten (productontwikkeling) en het begeleiden van bedrijven
en projecten door ondersteuning te bieden in het oplossen van fundamentele knelpunten
zodat ze beter kunnen groeien en opschalen (propositiebegeleiding).

In tabel 2 staat een overzicht van het aantal gerealiseerde ontwikkelactiviteiten
met een uitsplitsing naar activiteiten die zijn gericht op een carbon-neutrale en/of
een circulaire economie.

Tabel 2 – Ontwikkelactiviteiten Business Development

 

Gerealiseerd

Waarvan gericht op een carbon-neutrale en/of een circulaire economie

Werk in uitvoering per jaareinde

Waarvan gericht op een carbon-neutrale en/of een circulaire economie

2023

2022

2021

2023

2022

2021

2023

2023

Productontwikkeling

5

2

3

3

2

2

21

14

Propositiebegeleiding

10

5

7

4

5

5

15

10

Marktontwikkeling

14

16

12

12

13

10

39

19

In 2023 zijn er 14 marktontwikkelingstrajecten voltooid, 5 financiële producten ontwikkeld
en 10 proposities begeleid.

Via marktontwikkeling maakt Invest-NL markten inzichtelijker, waardoor de investeringsbereidheid
voor financiers toeneemt. Voor innovatieve concepten en bedrijven is het vaak al genoeg
informatie te ontsluiten en mitigerende acties te definiëren om daarmee risico’s voor
potentiële investeerders inzichtelijk te maken en/of weg te nemen. Een voorbeeld hiervan
is het project End of Waste. Dit is een onderzoek naar de oplossingen voor de afvalproblematiek aangezien het
noodzakelijk is om de recyclingpercentages te verhogen om de circulariteit te verbeteren.
Hierdoor kan de behoefte aan nieuwe fossiele grondstoffen verminderd worden en de
hoeveelheid afval die wordt verbrand of gestort worden beperkt.

Wanneer de ontwikkeling vanuit de marktpartijen niet voldoende is, kan propositiebegeleiding
worden ingezet waarbij individuele bedrijven worden geholpen met hun Business Development.
Een voorbeeld hiervan is het Fastlane 2023 Acceleratorprogramma om de groei van jonge ondernemingen in de agrifoodsector te
versterken om zo financiers aan te trekken, of het Business Innovation Program Food 2023 een vroege fase supportprogramma voor impact pioneers samen met de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen.

Mocht uit marktontwikkeling en propositiebegeleiding blijken dat er sprake is van
een gebrek aan financiering in de markt (marktfalen), dan kan Invest-NL Business Development
een (financieel) product ontwikkelen. Dit is gericht op het verbeteren van toegang
tot financiering aangeboden door marktpartijen om het financieringslandschap aan te
vullen.

Er zijn in 2023 vijf producten ontwikkeld. Voorbeelden van producten in 2023 zijn
Circular Venture Building waarbij een best practice voor circular venture building is gedefinieerd, Circular Solar dat als doel heeft het opschalen van circulaire hoogrendements zonnepanelen productie
in Nederland en dat daarvoor inmiddels een Nationaal Groeifondsaanvraag (NGF) toegekend
heeft gekregen, en WarmingUp Tool dat helpt bij het ontwerp van toekomstbestendige warmtenetten en nu als beta versie
beschikbaar is voor partijen die geïnteresseerd zijn in het ontwikkelen van een warmtenet.

Naast de ontwikkelactiviteiten die ik heb genoemd, heeft Invest-NL ook in opdracht
van het Ministerie van OCW een programma uitgevoerd gericht op de verduurzaming van
onderwijshuisvesting. Veel schoolgebouwen zijn verouderd en hebben een slecht binnenklimaat,
zijn nauwelijks geïsoleerd en niet voorzien van energieopwekking. Door standaardisatie
van zowel vraag als aanbod, helpt Invest-NL met de optimale organisatievorm en een
sluitende businesscase om dit grootschalig te realiseren en financierbaar te maken.

Impact

Invest-NL voert een impactbeleid waarbij alle investerings- en ontwikkelactiviteiten
worden beoordeeld op welke impact ermee gerealiseerd kan worden. Impact maken is een
vereiste om in aanmerking te komen voor financiering door Invest-NL of ondersteuning
vanuit de ontwikkeltak. Om de impact van de financieringen te kunnen toewijzen, heeft
Invest-NL zich aangesloten bij de principes van Platform Carbon Accounting Financials (PCAF). PCAF bevordert de transparantie en het bewustzijn over broeikasgasemissies.

De cijfers met betrekking tot impact zijn opgenomen in tabel 4.

Tabel 4 – Kerncijfers impact

 

2023

2022

2021

R&D uitgaven van portfoliobedrijven

€ 249 mln.

€ 246 mln.

€ 160 mln.

R&D uitgaven van portfoliobedrijven, aan Invest-NL toe te schrijven

€ 24 mln.

€ 25 mln.

€ 20 mln.

Fte’s werkzaam bij portfoliobedrijven

6.780

5.463

3.091

Fte’s werkzaam bij portfoliobedrijven – aan Invest-NL toe te schrijven

547

380

253

Vermeden CO2 door portfoliobedrijven (in ton)1

643.000

51.200

50.587

Vermeden CO2 door portfoliobedrijven – aan Invest-NL toe te schrijven

27.100

1.700

1.747

X Noot

1

De sterke toename van vermeden CO2 in 2023 heeft betrekking op de investering in SIF.

Vooruitblik

In 2023 is het aantal investeringen toegenomen en ik zie ook dat de activiteiten op
het gebied van Business Development omvangrijker worden en dat Invest-NL zoals beoogd
ook andere departementen bedient. De toegenomen activiteiten van Invest-NL hebben
er inmiddels toe geleid dat de grens van € 1 miljard aan investeringen is bereikt
in 2024. Dit is een mooie mijlpaal voor de instelling en geeft ook het belang weer
van Invest-NL als belangrijke vehikel voor investeringen in innovatie en in de potentie
van onze economie.

Het kabinet heeft daarom extra middelen gereserveerd voor Invest-NL en ziet een belangrijke
rol voor hen weggelegd. Het kabinet heeft tot en met 2029 € 900 miljoen beschikbaar
gemaakt voor Invest-NL om te investeren in innovatieve bedrijven. Door deze aanvullende
middelen wordt de slagkracht van Invest-NL vergroot, wat ten goede komt aan de doorgroei
van startups naar scale-ups.

Daarmee investeert het kabinet in de economie, innovatie en transities met de ambitie
om te werken aan een duurzaam en maatschappelijk verantwoorde welvaarts- en productiviteitsgroei
en brede welvaart. Ik heb er vertrouwen in dat Invest-NL hier een nuttige en belangrijke
rol in zal blijven spelen.

Tot slot, heeft Invest-NL in 2023 op verzoek van mijn voorganger verkennende gesprekken
gevoerd met de pensioenfondsen en -uitvoerders. Hierin is een eerste inventarisatie
gemaakt van de belemmeringen die zij ervaren met betrekking tot investeringen in innovaties
en transities. Ik verwacht uw Kamer voor het eind van 2024 hierover te informeren.

De Minister van Economische Zaken,
D.S. Beljaarts