Brief regering : Onderzoeksrapport van PricewaterhouseCoopers (PwC) over 'Financiële knelpunten bij huisvestingsproblematiek van huisartsen en gezondheidscentra'

31 765 Kwaliteit van zorg

Nr. 123 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 5 november 2024

PricewaterhouseCoopers (PwC) heeft een onderzoek uitgevoerd naar de aard van de financiële
knelpunten die huisartsen kunnen ervaren bij hun zoektocht naar passende huisvesting.
De opdracht is uitgevoerd op verzoek van de werkgroep huisvestingsproblematiek bij
huisartsen en gezondheidscentra1 en in opdracht van VWS. Hierbij bied ik uw Kamer het rapport van PwC aan en geef
ik hierop een eerste beleidsreactie. Met deze brief voldoe ik aan de toezegging om
uw Kamer hierover in de tweede helft van 2024 te informeren2. Een uitgebreidere reactie op het rapport en de stappen die ik met de partijen naar
aanleiding van dit rapport zal zetten deel ik met uw Kamer als de geactualiseerde
versie van de Handreiking Huisvesting huisartsen en gezondheidscentra is gepubliceerd.
Ook doe ik u de factsheet van het Nivel toekomen. De vragen over huisvesting van huisartsenpraktijken
waarover in deze factsheet wordt gerapporteerd, zijn onderdeel van de huisartsenpraktijkenquête
die het Nivel jaarlijks uitzet. De vragen zijn opgesteld in samenwerking met de werkgroep.

U ontvangt het PwC rapport en de factsheet van Nivel als bijlage bij deze brief kort
voor het commissiedebat Eerstelijnszorg van 7 november. Het PwC-rapport is echter
pas op 31 oktober jl. opgeleverd en ik vind het belangrijk dat de Kamer kennis kan
nemen van deze rapporten vóór het commissiedebat.

Huisvesting van huisartsen en gezondheidscentra

Als het niet lukt om passende huisvesting te realiseren voor een huisartsenpraktijk
of gezondheidscentrum, kan de toegankelijkheid en continuïteit van huisartsenzorg
onder druk komen te staan. In december 2023 heeft het Ministerie van VWS daarom samen
met de hierboven genoemde werkgroep de Handreiking Huisvesting huisartsen en gezondheidscentra
opgeleverd3 (hierna: handreiking). Deze biedt betrokken partijen concrete handelingsmogelijkheden
om knelpunten op te lossen. In de recente verzamelbrief eerstelijnszorg4 heb ik u over de stand van zaken van de handreiking geïnformeerd.

Huisvestingskosten zijn verdisconteerd in de integrale maximumtarieven huisartsenzorg
die periodiek worden vastgesteld door de NZa. Uitgangspunt hierbij is dat deze tarieven
gemiddeld kostendekkend zijn. Voor elke huisartsenpraktijk zijn verhoudingen tussen
inkomsten en kosten van de praktijk immers anders. Uit het meest recente kostprijsonderzoek
van de NZa blijkt dat huisvestingskosten gemiddeld ruim 6% van de totale kosten van
een huisartsenpraktijk beslaan5.

Het kan in specifieke gevallen voorkomen dat huisartsen, ondanks de gemiddeld kostendekkende
tarieven, financiële problematiek ervaren in hun zoektocht naar passende huisvesting.
Tot op heden bestond er echter een beperkt inzicht in financiële knelpunten die spelen
bij huisvestingsproblematiek. Zodoende heb ik afgesproken met de genoemde partijen
om de financiële knelpunten die ervaren kunnen worden in de zoektocht naar passende
huisvesting in kaart te brengen met een tweetal onderzoeken.

Twee onderzoeken

Het eerste onderzoek betreft een factsheet van Nivel dat zich richt op de frequentie
en aard van huisvestingsproblematiek onder huisartsenpraktijken. In deze factsheet
geeft ongeveer de helft van de ondervraagde huisartsenpraktijken aan te kampen met
een gebrek aan geschikte huisvesting. De oorzaken van het ruimtegebrek zijn divers,
waaronder het ontbreken aan uitbreidingsmogelijkheden in het huidige pand (75% van
de praktijken met ruimtegebrek) en budgettaire redenen (28% van de praktijken met
ruimtegebrek).

Het tweede onderzoek betreft het onderzoek van PwC. PwC geeft op basis van onderzoek
naar tien diverse casussen een beeld van financiële knelpunten rondom huisvesting,
waar huisartsen en gezondheidscentra tegenaan kunnen lopen. De casussen zijn geselecteerd
op de aanwezigheid van ervaren financiële knelpunten bij de realisatie van de huisvestingwens.
PwC beschrijft in het rapport waarom in sommige gevallen wel passende huisvesting
wordt gerealiseerd en in andere gevallen niet. PwC geeft aan dat het onderzoek inzicht
geeft in de financiële problematiek die kan worden ervaren bij het realiseren van
de huisvestingswens, maar gezien het relatief kleine aantal casussen evenwel geen
volledig en sluitend beeld geeft.

PwC vindt in het onderzoek acht generieke factoren die maken dat huisartsen en gezondheidscentra
in meer of mindere mate financiële huisvestingsproblematiek ervaren. Dit betreffen
factoren zoals de locatiegebondenheid van huisartsen, het gebrek aan kennis en expertise
met betrekking tot de vastgoedmarkt en het relatief groot aantal vierkant meters dat
huisartsen beogen te realiseren in hun nieuwe huisvesting.

Daarnaast observeert PwC dat financiële problematiek bij de zoektocht naar gewenste
huisvesting voort kan komen uit de aanwezigheid van een «onrendabele top» bij specifieke
(ver)nieuwbouwsituaties: de investeringen die gedaan moeten worden voor aanschaf van
een pand zijn hoger dan de uiteindelijke getaxeerde marktwaarde van hetzelfde pand.
PwC wijst erop dat er bij deze specifieke casussen sprake was van relatief hoge huisvestingskosten,
die daarmee aan de bovenkant zitten van de huisvestingskosten uit de Nivel factsheet.

De onrendabele top en de genoemde factoren kunnen leiden tot een grote ervaren financiële
stap tussen de huidige en gewenste situatie. Dit kan zowel gelden voor huisartsen
die van praktijk wisselen, als voor huisartsen die als praktijkhouder willen starten
en een praktijk willen overnemen. PwC concludeert dat er casussen zijn die ondanks
de «onrendabele top» toch de gewenste huisvesting kunnen financieren, maar ziet ook
dat dit huisartsen in een deel van de casussen niet lukt. Bijvoorbeeld omdat zij de
financiële risico’s te groot vinden of (nog) onvoldoende eigen vermogen kunnen inleggen.

Beleidsreactie

Gezien de korte tijd tussen publicatie en deze brief, betreft dit een eerste reactie.

Ik heb de uitkomsten van de verschillende rapporten met partijen uit de werkgroep
besproken. Samen met partijen concludeer ik dat de rapporten een inzichtelijk en genuanceerd
beeld geven van de ervaren financiële knelpunten bij het realiseren van passende huisvesting.
Uit de rapporten blijkt ook duidelijk dat huisvestingsproblematiek een samenspel van
verschillende factoren is.

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen startende huisartsen die meteen geconfronteerd
worden met relatief hoge huisvestingskosten bij het zoeken naar huisvesting en huisartsen
die al langere tijd praktijk voeren. De twee genoemde groepen ervaren verschillende
knelpunten en noden in hun zoektocht naar passende huisvesting en dat vraagt om andere
oplossingen. Voor startende huisartsen kan huisvestingsproblematiek de stap naar het
praktijkhouderschap onaantrekkelijk of zelfs onhaalbaar maken.

Samen met de partijen uit de werkgroep, onderzoek ik de komende maanden welke maatregelen
nodig zijn om (financiële) knelpunten bij huisvestingsproblematiek zoveel mogelijk
te verkleinen. Uitgangspunt daarbij is dat het organiseren van huisvesting hoort bij
het ondernemerschap van een praktijkhoudende huisarts en dat huisvestingsproblematiek
een probleem wordt als daarmee de toegankelijkheid van de huisartsenzorg onder druk
komt te staan.

Eventuele maatregelen zullen een plek krijgen in de geactualiseerde versie van de
Handreiking Huisvesting huisartsen en gezondheidscentra. Ik verwacht deze met partijen
op te leveren in de eerste helft van 2025.

De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, M. Agema