Brief regering : Onderzoek gezonken onderzeeboten Maleisië

Nr. 129
BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP EN VAN DEFENSIE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 4 juli 2024

Op 5 juli 2019 en op 14 oktober 2019 is uw Kamer geïnformeerd over de bevindingen
van een expeditie van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en de Koninklijke
Marine naar twee van de vier in de Tweede Wereldoorlog gezonken onderzeeboten in de
wateren van Maleisië.1 De verdrietige conclusie van die expeditie was dat de wrakken van zowel de O16 als
de KXVII, tevens de laatste rustplaats van de omgekomen bemanningsleden, als gevolg
van illegale bergingen grotendeels zijn verdwenen.

In de afgelopen weken heeft een tweede expeditie plaatsgevonden, waarbij ook de locaties
van de twee andere onderzeeboten, de KXVI en de O20, zijn onderzocht. De expeditie
is wederom uitgevoerd door de RCE en de Koninklijke Marine in goede samenwerking met
de Maleisische autoriteiten, die in deze missie alle medewerking hebben verleend.
Mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken informeren wij u over de bevindingen
van dit onderzoek.

De expeditie heeft uitgewezen dat ook de KXVI illegaal is geborgen. Gezien de sporen
ter plaatse moet dit reeds meerdere jaren geleden gebeurd zijn. Voor de nabestaanden
in het bijzonder, is het uiterst spijtig dat dit de uitkomst is. Maar ook wij betreuren
dit zeer. Het verstoren van oorlogsgraven en het weghalen van wrakken van oorlogsschepen
zijn in strijd met het internationaal recht. We zetten nu in op onderzoek naar hoe
dit kan zijn gebeurd. We hebben de Maleisische autoriteiten gevraagd ons hierbij te
helpen.

Uit de missie is tevens gebleken dat het wrak van de O20 nog altijd op de zeebodem
ligt. De komende tijd wordt met de Maleisische autoriteiten overlegd om afspraken
te maken over de duurzame vormgeving van het gezamenlijk beheer van deze wraklocatie.
We zullen ons ervoor inspannen dat het wrak van de O20 intact wordt gelaten.

De bevindingen van de expeditie roepen gemengde gevoelens op. Wrakken van gezonken
marineschepen vormen in veel gevallen, zo ook hier, de laatste rustplaats van militairen
die het hoogste offer brachten voor ons land. We zijn daarom geraakt door de verdwijning
van het wrak van de KXVI. Dat de O20 nog op de zeebodem ligt, biedt hoop dat we dit
wrak kunnen behouden als laatste rustplaats en als plek van herinnering.

Inmiddels zijn ook de nabestaanden geïnformeerd over de bevindingen van de expeditie.
Op een later moment zal voor hen een uitgebreidere toelichting worden verzorgd.

We leven mee met de nabestaanden. De Nederlandse leden van de expeditie hebben op
zee een herdenkingsceremonie gehouden uit respect voor de gevallenen van beide gezonken
onderzeeboten.

De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
E.E.W. Bruins

De Minister van Defensie,
R.P. Brekelmans