Brief regering : Verslag van de Raad Algemene Zaken van 12 december 2023

Nr. 2795
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 21 december 2023

Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Algemene Zaken van 12 december 2023.

De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

VERSLAG RAAD ALGEMENE ZAKEN VAN 12 DECEMBER 2023

Op dinsdag 12 december jl. vond in Brussel de Raad Algemene Zaken (RAZ) plaats. Op
de agenda stond de voorbereiding van de Europese Raad (ER) van 14–15 december, het
Europees Semester, de evaluatie van de jaarlijkse rechtsstaatdialoog, EU-uitbreiding,
de demografische veranderingen in Europa, het associatieakkoord met Andorra en San
Marino, het voorstel voor aanpassing van de verordening tot regeling van het taalgebruik
en onder diversen een voortgangsverslag van de werkzaamheden van het voorzitterschap
inzake de toekomst van Europa en de follow-up van de in 2022 gehouden Conferentie
over de Toekomst van Europa. De Minister van Buitenlandse Zaken nam deel aan deze
RAZ.

In dit verslag wordt tevens ingegaan op de toezegging om de Kamer geïnformeerde te
houden over de ontwikkelingen met betrekking tot de toegang van nationale parlementen
tot Delegates Portal.

Voorbereidingen Europese Raad 14–15 december

Rusland en Oekraïne

De Raad sprak over de Russische agressie tegen Oekraïne. Verschillende onderwerpen
kwamen aan bod, waaronder EU-uitbreiding, macro-financiële steun voor Oekraïne en
militaire steun. De Raad onderstreepte het belang van snelle aanname van het 12e EU-sanctiepakket.
Zie voor verdere informatie het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) van 11 december
jl.1

Midden-Oosten

De Raad blikte kort vooruit naar de discussie die zal worden gevoerd over het Midden-Oosten
tijdens de ER. Mogelijk liggen de posities van EU-lidstaten op dit punt te ver uit
elkaar om conclusies aan te nemen. Zie voor verdere informatie het verslag van de
RBZ van 11 december jl.

EU-uitbreiding

De Raad sprak ook in het kader van de voorbereiding op de aankomende ER over EU-uitbreiding.
Dit onderwerp is door de RAZ ook als eigenstandig onderwerp besproken. Een uitgebreidere
terugkoppeling is verderop in dit verslag te vinden.

Meerjarig Financieel Kader

De Raad sprak over de door de Europese Commissie (hierna: de Commissie) voorgestelde
tussentijdse herziening van het Meerjarig Financieel Kader (MFK). De Commissie heeft
een herzieningsvoorstel gepresenteerd om de Europese meerjarenbegroting te versterken.
Volgens de Commissie is naar aanleiding van de oorlog in Oekraïne een gerichte herziening
van het MFK noodzakelijk, wil de EU zijn bestaande en nieuwe doelstellingen verwezenlijken.
De inzet van het kabinet ten aanzien van deze voorstellen is opgenomen in drie BNC-fiches
en een Kamerbrief.2 Tijdens de RAZ werd gesproken over het achtste onderhandelingsdocument3 dat kort voor de RAZ werd verspreid. Nederland heeft zijn inzet herhaald en specifiek
gevraagd om de voorgestelde ophoging te verlagen en meer dekking uit herschikkingen
binnen de begroting op te nemen in het onderhandelingsdocument.

Nederland gaf aan positief te staan tegenover het structureler vorm geven van de financiële
EU-steun aan Oekraïne en een Europees herstelprogramma gericht op het herstel en wederopbouw
van Oekraïne (Oekraïne faciliteit). Daarvoor is het kabinet bereid tot extra afdrachten.
Er is binnen de Raad brede steun voor Oekraïne. Op de overige onderdelen van het voorstel
herhaalden lidstaten hun standpunten en is de Raad nog verdeeld. Het kabinet streeft
naar een akkoord tijdens de ER om daarmee de steun aan Oekraïne via de voorgestelde
Oekraïne faciliteit voor de periode 2024–2027 zeker te stellen.

Veiligheid en defensie

De Raad sprak daarnaast kort over veiligheid en defensie. Het kabinet verwelkomt het
toevoegen van deze punten aan de agenda en zal zich inzetten om de uitwerking van
eerder gemaakte afspraken te bespoedigen, waaronder de implementatie van het Strategisch
Kompas, het opschalen van de defensie-industrie voor militaire steun aan Oekraïne
en ook de bescherming van Europa, de aankomende European Defence Industry Strategy en het verbeteren van voldoende toegang tot zowel publieke als private financiering
voor de Europese defensie-industrie.

Migratie

De Raad stond kort stil bij de ER-agendering van migratie tijdens de aankomende ER.

Strategische agenda 2024–2029

De Raad stond stil bij de voorbereiding op de Strategische agenda 2024–2029, die de
ER naar verwachting in de zomer van 2024 aanneemt. Nederland pleitte voor een helder
onderscheid tussen het voorbereidingsproces voor de Strategische Agenda en het interne
voorbereidingswerk van de EU in het kader van uitbreiding.

Europees semester

Het Spaans Voorzitterschap en het inkomend Belgisch Voorzitterschap presenteerden
de Roadmap voor het Europees Semester 2024. De Roadmap beschrijft de weg naar het Europees Semester 2024 eind juli. Hierin zullen geïntegreerde
en land-specifieke aanbevelingen worden opgenomen. Het zogenoemde herfstpakket is
een onderdeel van het Europees Semester, dat door de Commissie op 21 november 2023
werd gepresenteerd. De Kamer zal naar verwachting op 22 december 2023 een kabinetsappreciatie
van het volledige herfstpakket ontvangen.

Evaluatie van de jaarlijkse rechtsstaatdialoog

De Raad kwam niet tot consensus over concept-conclusies over de evaluatie van de rechtsstaatdialoog.
Het overgrote deel van de lidstaten, waaronder Nederland, sprak steun uit voor de
conclusies. De waarde van de rechtsstaatdialoog, gevoerd op basis van het jaarlijkse
Commissie-rechtsstaatrapport, werd breed onderschreven. Daarnaast benadrukten meerdere
lidstaten het fundamentele belang van de rechtsstaat voor het functioneren van de
Unie, ook met het oog op de uitbreidingsdiscussie. Nederland sprak namens de Benelux-landen
en benoemde onder meer dat het voor de effectieve inzet van het bredere rechtsstaatinstrumentarium
van belang is om de verschillende instrumenten in samenhang te bezien. Ook riepen
de Benelux-landen alle lidstaten op om de conclusies te steunen en te verzekeren dat
de rechtsstaatdialogen op regelmatige basis worden voorgezet in lijn met de gemaakte
afspraken. Twee lidstaten konden niet instemmen met de concept-conclusies. Deze lidstaten
zijn van mening dat de rechtsstaatdialoog niet alleen gevoerd moeten worden op basis
van de Commissie-rechtsstaatrapporten, omdat dit de rol van de Commissie volgens hen
onwenselijk groot zou maken. Daarnaast betoogde één van deze lidstaten dat de verschillende
rechtsstaatinstrumenten elkaar te veel dupliceren, hetgeen volgens deze lidstaat in
strijd is met de uitgangspunten van de dialoog. Het Spaanse EU-voorzitterschap concludeerde
dat er geen consensus kon worden bereikt, en dat de conclusies als voorzitterschapsconclusies
zullen worden gepubliceerd, gesteund door vijfentwintig lidstaten. Ten slotte nodigde
het voorzitterschap de lidstaten die de conclusies nu niet konden steunen uit om dit
op een later moment alsnog te doen.

EU-uitbreiding

De Raad nam conclusies aan over EU-uitbreiding4, naar aanleiding van de publicatie van het uitbreidingspakket van de Europese Commissie
op 8 november jl. De conclusies bevatten teksten over alle (potentiële) kandidaat-lidstaten.
Ook geeft de Raad aan kennis te hebben genomen van de mededeling van de Commissie
over een Groeiplan voor de Westelijke Balkan. De besluiten over de aanbevelingen van
de Commissie met betrekking tot het openen van de toetredingsonderhandelingen met
Oekraïne en Moldavië en het verlenen van het kandidaat-lidmaatschap aan Georgië werden
door de Raad doorgeschoven naar de Europese Raad, met name vanwege de positie van
één lidstaat.

Een aantal lidstaten pleitte voor het gelijktrekken van de besluitvorming over Oekraïne
en Moldavië met het besluit tot het openen van de toetredingsonderhandelingen met
Bosnië en Herzegovina. Andere lidstaten, waaronder Nederland, hebben aangegeven hier
op basis van de rapportage van de Commissie niet mee in te kunnen stemmen en verwezen
naar het standpunt van de Commissie dat Bosnië en Herzegovina eerst de noodzakelijke
mate van naleving van de lidmaatschapscriteria moet bereiken.

Nederland heeft gehandeld conform de posities zoals uiteengezet in de Kabinetsappreciatie
van het uitbreidingspakket 2023 (Kamerstuk 23 987, nr. 395). Nederland steunde de aanbeveling van de Commissie om de toetredingsonderhandelingen
met Oekraïne en Moldavië te openen. Gezien de beperkte voortgang op het grootste gedeelte
van de door de Commissie gestelde twaalf prioriteiten gaf Nederland aan voorzichtig
ten aanzien van de aanbeveling om Georgië kandidaat-lidstatus te verlenen. Geen van
de lidstaten sprak zich uit tegen het verlenen van het kandidaat-lidmaatschap aan
Georgië.

Voor Nederland blijft uitbreiding van de Unie een proces gebaseerd op merites, conform
de EU-uitbreidingsmethodologie.5 Parallel aan het toetredingsproces van de individuele (potentiële) kandidaat-lidstaten,
dient de EU zich gedegen voor te bereiden op een toekomstige uitbreiding.

Demografische veranderingen in Europa

Naar aanleiding van de recent door de Commissie gepresenteerde Demografie Toolbox,
nam de Raad conclusies aan over het omgaan met demografische veranderingen in Europa.6 Deze conclusies erkennen in algemene zin dat er demografische uitdagingen zijn voor
de EU en dat deze grensoverschrijdende gevolgen kunnen hebben. De conclusies verwelkomen
een ondersteunende rol van de Commissie bij de beheersing van demografische uitdagingen
door de lidstaten. Daarbij wordt gewezen op wetgeving, wetenschappelijk onderzoek,
dialoog en uitwisselingen. Het kabinet verwelkomt deze conclusies en zal in deze context
aandacht blijven vragen voor specifieke Nederlandse thema’s zoals hoge bevolkingsdichtheid,
bevolkingsgroei en vergrijzing.

Onderhandelingen associatieverdrag Andorra en San Marino

De Europese Commissie kondigde tijdens de RAZ aan een onderhandelaarsakkoord met Andorra
en San Marino bereikt te hebben. De Commissie stelde dat dit associatieakkoord verbeterde
toegang mogelijk maakt tot de EU interne markt met behulp van dynamische overname
van EU acquis door de micro-staten. Het akkoord houdt daarbij rekening met de bijzondere
kenmerken zoals de ligging en het inwonersaantal van Andorra en San Marino. Naar verwachting
deelt de Commissie de teksten begin 2024 na deze te hebben opgeschoond en vertaald
met de Raad ter besluitvorming. Een aantal lidstaten maakte een studievoorbehoud,
met name voor afspraken over financiële diensten. Het kabinet zal ook een standpunt
innemen na het ontvangst van de concept Raadsbesluiten.

Voorstel aanpassing verordening tot regeling van het taalgebruik

De Raad boog zich over een verzoek van het Spaanse voorzitterschap om Verordening
(EG) nr. 1/1958 te wijzigen en ook het Catalaans, Baskisch en Galicisch in de talenregeling
van de EU op te nemen. Dit was de vierde keer dat de Ministers de kwestie bespraken,
na eerdere zittingen van de RAZ van 19 september, 24 oktober en 15 november 2023.
Tijdens de RAZ verwees het Spaanse voorzitterschap naar de gevraagde voorlopige kosteninschatting
die opgesteld is door de Commissie en herhaalde de bereidheid van Spanje om de kosten
voor deze wijziging zelf te willen dragen. Ook wees het voorzitterschap op de juridische
analyse van het voorstel die Spanje zelf heeft gemaakt en een brief van de Spaanse
Minister van Buitenlandse Zaken waarin het unieke karakter van het Spaanse voorstel
wordt benadrukt. Een aantal lidstaten verwees in de interventies naar het belang van
het voortzetten van de discussie op technisch niveau op basis van een herzien en meer
gesubstantieerd voorstel. Het aankomende Belgische voorzitterschap verklaarde zich
bereid om het werk voort te zetten.

Diversen: Toekomst van Europa

Het Spaanse voorzitterschap stelde een rapport op met een overzicht van het verrichte
werk om de discussie over de Toekomst van Europa verder te brengen. Het rapport blikt
terug op de gedachtewisselingen die de afgelopen maanden plaatshadden: absorptiecapaciteit
werd besproken tijdens de informele RAZ van 27–28 september jl. in Murcia7, en ook en marge van de RAZ op 19 september8, 24 oktober9 en 15 november jl.10 Verder werd absorptiecapaciteit opgenomen in de Granada Verklaring, tijdens de informele
ER van 6 oktober jl.11

Op basis van deze terugblik concludeerde het Spaanse voorzitterschap dat het interne
voorbereidende werk van de EU parallel plaats moet vinden aan het toetredingsproces.
Verder constateerde het voorzitterschap brede steun onder lidstaten om eerst te verkennen
welke hervormingen mogelijk zijn onder de huidige Verdragen. Volgens het Spaanse voorzitterschap
zal de EU in kaart moeten brengen wat de gevolgen van uitbreiding zijn op beleidsmatig,
budgettair en institutioneel terrein. Dit zal verder ter hand worden genomen onder
het aankomend Belgisch voorzitterschap. Deze conclusies zijn in lijn met de Nederlandse
inzet op dit thema, zoals gecommuniceerd aan de Kamer in de geannoteerde agenda’s
en verslagen van de voornoemde (informele) RAZ en ER besprekingen.

Tijdens de RAZ werd het Spaanse voorzitterschap bedankt voor het verrichte werk. Verder
herhaalde de Commissie het voornemen om voor de zomer van 2024 een aantal pre-enlargement policy reviews te publiceren, zoals aangekondigd in de State of the Union toespraak van Commissievoorzitter Von der Leyen. Tot slot gaf het Belgisch voorzitterschap
aan voornemens te zijn om deze discussie verder te brengen, en benadrukte daarbij
specifiek het (overkoepelende) belang van de rechtsstaat.

Diversen: Follow-up Conferentie over de Toekomst van Europa

De RAZ stond stil bij de voortgang van de opvolging van de aanbevelingen van de Conferentie
over de Toekomst van Europa12. Het Spaanse voorzitterschap herbevestigde dat de Raad gecommitteerd is aan de implementatie
van de aanbevelingen en gaf aan dat het merendeel hiervan reeds uitgevoerd is of dat
opvolging in gang is gezet13. De Commissie gaf aan dat 95% van de aanbevelingen die binnen haar competenties vallen,
zijn geïmplementeerd.

Overig: toegang van nationale parlementen tot Delegates Portal

In het kader van de toezegging om uw Kamer op de hoogte te houden over ontwikkelingen
met betrekking tot de toegang van nationale parlementen tot Delegates Portal14, volgt hierbij een update over de laatste ontwikkelingen. Uit de besprekingen met
het Raadssecretariaat is gebleken dat mogelijkheden blijven bestaan om interne Raadsdocumenten
te delen met de nationale parlementen. Wel zal vanwege informatiebeveiligingsredenen
de rechtstreekse toegang tot Delegates Portal beperkt worden tot partijen die direct
deelnemen aan de besprekingen binnen de Raad en daartoe relevante documenten en informatie
nodig hebben. Deze partijen betreffen in het bijzonder de permanente vertegenwoordigingen
van de lidstaten en de deelnemers en delegaties van de Rijksoverheid van de lidstaten.
In het geval van Nederland en een aantal andere lidstaten, betekent dit dat de huidige
rechtstreekse toegang van Kamerleden en de ambtelijke ondersteuning van de Tweede
en Eerste Kamer tot Delegates Portal zal moeten worden vervangen door een andere wijze
van verstrekking van de Raadsdocumenten. Daartoe wordt, in samenspraak met de beide
Kamers, een technische oplossing tot stand gebracht op basis van een alternatief systeem.
Op ambtelijk niveau vinden hierover komende tijd besprekingen plaats. Totdat er een
technische oplossing is ontwikkeld, is er sprake van een overgangsperiode. Tijdens
de overgangsperiode zorgt het kabinet ervoor dat de beide Kamers informatie uit het
Delegates Portal verkrijgen. Het kabinet hecht onverkort zeer aan goede informatievoorziening
aan de Tweede en Eerste Kamer over EU-besluitvorming.