Brief regering : Rapport 'Wachten is kwetsbaar' van de Inspectie Justitie en Veiligheid en de inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Nr. 949
BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 5 juni 2023

De Inspectie Justitie en Veiligheid (IJenV) en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
(IGJ) hebben onderzoek gedaan naar de omgang met de wachtlijsten door de Raad voor
de Kinderbescherming (RvdK). Dit onderzoek, getiteld «Wachten is kwetsbaar» doe ik
uw Kamer bijgaand toekomen. In deze brief reageer ik op de bevindingen en aanbevelingen
van de inspecties.

Achtergrond onderzoek

De RvdK staat sinds 2018 onder intensief toezicht van de inspecties vanwege de wachtlijsten.
De inspecties zien dat aan de wachtlijsten bij de RvdK ernstige stelselproblematiek
ten grondslag ligt die de RvdK niet eigenstandig kan oplossen, maar vinden dat er
onder die omstandigheden ten minste zicht moet zijn op alle kinderen die wachten.
In het themaonderzoek «Zicht op veiligheid» hebben de inspecties daarom onderzoek
gedaan naar het zicht op de veiligheid van kinderen op de wachtlijst bij de RvdK.
In het rapport staan bevindingen en aanbevelingen over de wachtlijsten en over zicht
op veiligheid van kinderen in beschermingszaken, gezag- en omgangszaken (GenO-zaken)
en strafzaken.

De inspecties publiceerden de afgelopen jaren geregeld over de zorgen binnen de jeugdbeschermingsketen.
De aanbevelingen uit dit rapport passen in dit beeld. De RvdK en ik nemen deze ter
harte. Daarnaast werk ik, samen met de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport, aan verbeteringen in het gehele jeugd(beschermings)stelsel. Over de voortgang
hierin wordt uw Kamer in juni nader geïnformeerd.

Onderzoeksbevindingen en beleidsreactie

Intensief toezicht op de wachtlijsten

De inspecties constateren met betrekking tot het intensief toezicht op de wachtlijsten
en wachttijden, dat de RvdK en het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) verschillende
initiatieven hebben ondernomen om de wachtlijsten te verkorten, maar dat dit niet
het gewenste resultaat heeft gehad en dat dit vanuit het perspectief van de kinderen
en hun ouders onaanvaardbaar is. De inspecties verwijzen in dit verband naar hun signaalbrief
van september 2022 waarin zij de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport en mij opriepen stelselverantwoordelijkheid te nemen en ervoor te zorgen dat
de organisaties in de jeugdbeschermingsketen, waaronder de RvdK, zonder vertraging
hun wettelijke taak kunnen uitvoeren.

Ook constateren de inspecties dat het primair proces van de RvdK onder druk staat
en dat dit ten koste gaat van de dienstverlening. De inspecties bevelen mij aan om
op korte termijn de kostprijs voor taken van de RvdK vast te stellen en structurele
financiering te realiseren. Zij bevelen de RvdK aan om, binnen zijn invloedssfeer,
te blijven inzetten op het terugdringen van wachtlijsten en wachttijden.

Ik onderschrijf de zorgen van de inspecties over de wachtlijsten en wachttijden. Zoals
ik uw Kamer onder meer in mijn brief van 16 maart jl.1 heb laten weten heeft de aanpak van de wachtlijsten de volle aandacht van mij en
de RvdK. Concreet gaat het dan om de inzet van het hierboven genoemde flexteam, maar
ook zijn extra vestigingsmanagers aangetrokken die de raadsmedewerkers sturing bieden
en wordt zorggedragen voor een stabiele bezetting. Hiermee wordt inmiddels vooruitgang
geboekt. De totale wachtlijst is ultimo mei 2023 30% lager dan ultimo januari 2022
(1126 minder); de wachtlijst Bescherming regulier is ultimo mei 2023 56% lager dan
ultimo januari 2022 (963 minder). De RvdK heeft aangegeven de aanbeveling op te pakken
om te blijven inzetten op het terugdringen van de wachtlijsten en wachttijden en hierover
zo nodig op te schalen binnen mijn departement. Ik werk daarnaast, samen met de Staatssecretaris
van VWS, aan het verbeteren van de jeugdbescherming in den brede, bijvoorbeeld door
de instroom van complexe scheidingszaken naar de jeugdbescherming te beperken.

De afgelopen jaren is financieel geïnvesteerd in de RvdK. De investeringen zagen niet
alleen op het behouden en werven van medewerkers in het primaire proces, maar ook
op het creëren van de benodigde randvoorwaarden om het werk goed te kunnen doen. De
afgelopen periode zijn er stappen gezet om tot aangepaste kostprijzen te komen en
ik verwacht de kostprijzen later dit jaar vast te kunnen stellen. De aanbeveling van
de inspecties neem ik dan ook ter harte.

Zicht op veiligheid beschermingsonderzoek

Bij beschermingsonderzoeken draagt de RvdK de verantwoordelijkheid om een integraal
beeld te hebben van de afspraken die in de keten met het gezin zijn gemaakt rondom
de veiligheid van het kind. De RvdK is niet verantwoordelijk voor deze veiligheid.

Naar aanleiding van het eerdere (deel)onderzoek2 van december 2021 van de inspecties heeft de RvdK aanpassingen doorgevoerd in de
werkwijze. De RvdK heeft de aangepaste werkwijze geëvalueerd en de inspecties bericht
dat zaken direct in onderzoek worden genomen als daarin geen veiligheidsafspraken
gemaakt kunnen worden, bijvoorbeeld als er geen contact met ouders kan worden gelegd.
De inspecties constateren dat de RvdK hiermee een stap in de goede richting lijkt
te hebben gezet, maar vinden dat bij een volgende evaluatie ook ketenpartners betrokken
moeten worden, omdat een oordeel over het zicht op veiligheid van het wachtende kind
door de RvdK en de meldende instantie gezamenlijk moet worden gevormd. De RvdK neemt
dit ter harte.

De inspecties bevelen de RvdK aan op daadkrachtige wijze uitvoering te geven aan de
aanbevelingen die in het eerdere (deel)onderzoek zijn gedaan, namelijk direct starten
met het onderzoek wanneer er geen zicht is en te komen tot alternatieve handelingsperspectieven
die ertoe leiden dat er wel zicht is. Aanvullend bevelen de inspecties aan om hierop
minimaal twee keer per jaar te toetsen en de inspecties te informeren of het onderzoek
voor kinderen op de wachtlijst waarop het zicht op veiligheid ontbreekt direct start.
Ook bevelen de inspecties aan de compliance checks periodiek te blijven uitvoeren, waarmee duidelijk wordt in welke mate raadsmedewerkers
de interne instructies met betrekken tot het verkrijgen en behouden van zicht op veiligheid
uitvoeren. De RvdK pakt deze aanbevelingen op.

Zicht op veiligheid gezag- en omgangsonderzoeken

De RvdK heeft geen formele rol met betrekking tot het zicht op veiligheid voor kinderen
die wachten op een GenO-onderzoek. Gemeentelijke instanties hebben hierin een signalerende
taak en hebben op grond van de Wet verplichte meldcode een meldingsplicht bij Veilig
Thuis indien zij veiligheidsrisico’s voor kinderen signaleren. De inspecties constateren
dat tussen de RvdK en JenV periodiek het gesprek wordt gevoerd over hoe het zicht
op deze kinderen geborgd kan worden en wat de rol van de RvdK en gemeenten (verantwoordelijk
voor jeugdhulp) daarin is. Daarbij geven zij aan dat een concrete uitkomst in het
belang van het wachtende kind nog niet is gerealiseerd. Zij bevelen de RvdK aan om
de inspecties twee keer per jaar te informeren over de voortgang en verwachten dat
JenV de inspecties ook actief hierover informeert.

Ik onderschrijf het belang van het zicht op veiligheid van het wachtende kind. Ook
in de situaties waarbij de ouders problemen hebben met de verdeling van opvoed- en
zorgtaken of over een omgangsregeling, kan gedurende de wachttijd een mogelijke verslechtering
van de situatie van een kind optreden (en onopgemerkt blijven). Daarom zal ik de gesprekken
met de RvdK, VNG en betrokken zorg- en juridische instanties voortzetten om vanuit
de nu geldende wettelijke kaders en bevoegdheden tot heldere (keten)afspraken te komen
over ieders bijdrage aan het zicht hebben en behouden op de veiligheid van het kind
dat moet wachten op een GenO-onderzoek. Hierbij betrek ik ook de inzichten die worden
opgedaan bij de pilots die gaan starten in het kader van de motie-Ceder en de inzichten
uit het programma Scheiden zonder Schade om in een zo vroeg mogelijk stadium de veiligheid
van kinderen in beeld te krijgen.

Over de voortgang zullen de RvdK en ik de inspecties actief blijven informeren.

Zicht op veiligheid strafonderzoeken

De RvdK heeft evenmin een formele rol bij het zicht op veiligheid van kinderen die
wachten op een strafonderzoek. De inspecties vinden het echter belangrijk dat dit
zicht er wel is en gaan met JenV in gesprek over op welke wijze de omvang en ernst
van het ontbreken hiervan onderzocht en ondervangen kan worden.

Voorts constateerden de inspecties in het eerdere (deel)onderzoek dat de manier van
registreren in strafzaken per regio verschilt. Zij deden in oktober 2022 de aanbeveling
aan de RvdK om te komen tot een betere manier van registreren. In het rapport Wachten
is kwetsbaar bevelen de inspecties nu de RvdK aan om twee keer per jaar schriftelijk
te informeren over de voortgang. De RvdK heeft aangegeven in het kader van het al
ingezette landelijk project «doorlooptijd jeugd» verder te werken aan de verbetering
van de registratie van de strafonderzoeken en zal de inspecties hier schriftelijk
over informeren.

Tot slot

Over de voortgang op bovenstaande onderwerpen zal ik uw Kamer informeren via de periodieke
voortgangsrapportages jeugd.

De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind