Brief regering : Appreciatiebrief Evaluatierapport Coronaberaden en de oprichting en werkzaamheden van het LCG

Nr. 744 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 3 februari 2022

In de reactie van mijn ambtsvoorganger op de initiatiefnota van het lid Veldman over
structurele weerbaarheid van de medische industrie in crisistijd, is toegezegd om
enkele maatregelen, die helemaal aan het begin van de coronacrisis zijn ingesteld
om geneesmiddelentekorten te voorkomen, te evalueren.1 Specifiek gaat het hier om het periodieke Coronaberaad en de oprichting en werkzaamheden
van het Landelijk Coördinatiecentrum Geneesmiddelen.

Evaluatierapport

In de bijlage2 vindt u het rapport over deze maatregelen, met daarin de evaluatie, conclusies en
aanbevelingen. Het onderzoek is verricht door een intern beleidsevaluatieteam van
het Ministerie van VWS, dat geen inhoudelijke betrokkenheid heeft met de directie
die de maatregelen heeft opgezet en uitgevoerd. Hierbij is expliciet in de opdracht
opgenomen dat als uit de evaluatie bleek dat er uit de afgenomen interviews wezenlijke
klachten over de handelwijze van het ministerie bestonden, dit door middel van extern
onderzoek nader zou worden onderzocht. Deze opzet is voorafgaand aan de interviews
met veldpartijen gedeeld en heeft niet geleid tot bezwaren. Het onderzoek is uitgevoerd
in de periode juni-december 2021 en beslaat de activiteiten in het jaar 2020. De wijze
waarop het onderzoek is uitgevoerd staat beschreven in het rapport en bestond primair
uit kwalitatieve interviews met alle betrokken partijen. Dit leidde tot de volgende
conclusies en aanbevelingen:

1. Coronaberaden

In het eerste kwartaal van 2020 zijn met enige regelmaat zogenoemde Coronaberaden
georganiseerd, waarbij partijen uit het geneesmiddelenveld snel met elkaar konden
schakelen over de beschikbaarheid en inzet van geneesmiddelen. De beraden werden gebruikt
om informatie uit te wisselen, afspraken te maken en na te denken over oplossingen
voor mogelijke geneesmiddelentekorten. De algemene tendens uit de interviews is dat
deze overleggen als positief zijn ervaren, omdat er korte lijnen ontstonden in een
periode van hoge tijdsdruk en grote onzekerheid. Het overleg werd met name als nuttig
ervaren tijdens de eerste maanden in de crisis. Wat de effectiviteit van de overleggen
volgens de geïnterviewden verminderde, was een onduidelijke doelstelling van het overleg
en het verschil in informatieposities tussen de verschillende aanwezigen. Ook benoemen
de partijen uit de eerstelijnszorg hun latere betrokkenheid als een aandachtspunt.
Ten slotte geven partijen aan soms meer terugkoppeling over wat VWS met de opbrengsten
van het overleg ging doen te missen. Met inachtneming van deze commentaren, zijn de
geïnterviewden van mening dat de Coronaberaden verankerd zouden moeten worden in het
beleid rondom toekomstige crisissituaties.

2. Instelling van het Landelijk Coördinatiecentrum Geneesmiddelen (LCG)

Op 31 maart 2020 heeft het Ministerie van VWS bekend gemaakt dat om de sterk groeiende
vraag aan geneesmiddelen op de intensive care voor de behandeling van coronapatiënten
het hoofd te bieden, er een landelijk coördinatiecentrum voor geneesmiddelen zou worden
opgericht.3 Dit landelijk coördinatiecentrum werd het Landelijk Coördinatiecentrum Geneesmiddelen
(LCG). Het LCG werkte nauw samen met het Meldpunt geneesmiddelentekorten en -defecten
bij het CBG en de IGJ en met de veldpartijen in de geneesmiddelensector. Het LCG heeft
verschillende activiteiten uitgevoerd of gecoördineerd en kreeg verdere bevoegdheden
in noodsituaties: het monitoren van voorraden van essentiële ic-geneesmiddelen, het
bieden (namens het Ministerie van VWS) van garantie op inkoopkosten en het centraal
coördineren van nieuwe voorraden, (doorgeleverde) apothekersbereidingen en inkoop
van geneesmiddelen. De geïnterviewden partijen zijn unaniem positief over de effectiviteit
van het LCG. Sommige partijen geven ook aan dat dergelijke activiteiten ook nuttig
zouden kunnen zijn buiten crisistijd. Wel gaven zij hier wederom aan dat het gebrek
aan afspraken rondom het delen van informatie impact had op de effectiviteit. Ook
noemen zij voor de toekomst de organisatie van het LCG als aandachtspunt. Ten slotte
werden er kanttekeningen geuit over de inzet van apotheekbereidingen en het afgeven
van garanties. De gecoördineerde inzet van apotheekbereidingen werd door zorgverleners
als positief ervaren, de marktpartijen ervoeren deze echter in sommige gevallen marktverstorend
doordat er gelijktijdig door marktpartijen ook werd gewerkt aan geïntensiveerde inkoop.
Heldere afspraken over de inzet van apotheekbereidingen (in welke gevallen, op welke
wijze) zouden hierbij kunnen helpen. Ten slotte werd het afgeven van garanties als
nuttig ervaren, sommige partijen gaven echter aan dat ook hier informatie over de
randvoorwaarden van de inzet van het instrument nuttig zouden zijn. Ook geven zij
aan dat het instrument mogelijk eerder ingezet had kunnen worden.

Appreciatie

Mijn eigen ervaringen met deze beide maatregelen zijn ook positief, en ik vind het
bemoedigend om te zien dat dit inzicht breed gedeeld wordt door de deelnemende partijen.
In een stressvolle en chaotische tijd hebben het Coronaberaad en het LCG bijgedragen
aan het creëren van overzicht en rust. In de minimale tijd waarbinnen beide maatregelen
zijn opgezet, is dat meer dan we misschien hadden durven hopen. Ik ben ook positief
over de wens van partijen om deze maatregelen te verankeren voor de toekomst. Hierbij
erken ik de kritiek van de deelnemende partijen over onder andere de informatiepositie
en het niet tijdig meenemen van de eerste lijn en zal ik deze meenemen als verbeterpunten
in de volgende stappen.

De coronacrisis heeft ook aanleiding gegeven voor bezinning over het huidige gezondheidsbeleid.
Niet alleen binnen mijn eigen ministerie, maar ook in Europa, hebben we onszelf afgevraagd
of ons huidige beleid bestand is tegen de unieke uitdagingen die een pandemie – of
een andere gezondheidscrisis – biedt. In de afgelopen maanden heeft dit tot meerdere,
brede initiatieven geleid om tot meer weerbaarheid en wendbaarheid te komen in de
gehele gezondheidssector. De aanbevelingen die zijn gedaan in dit rapport, wil ik
een belangrijke plaats geven binnen deze trajecten.

Specifiek zie ik voor de aanbeveling die toeziet op de intensiveren van monitoring
en de verankering van het LCG veel ruimte om deze te behandelen in de context van
uitbreiding van het EMA-mandaat. Zoals in de brief van 10 juni 2021 is toegelicht,
wordt het mandaat van de EMA uitgebreid met het centraal monitoren en mitigeren van
tekorten van geneesmiddelen en medische hulpmiddelen bij een gezondheidscrisis of
andere ingrijpende gebeurtenissen met ernstig risico voor de volksgezondheid; het
evalueren van informatie en adviseren over maatregelen betreffende de veiligheid,
kwaliteit en werkzaamheid van geneesmiddelen en adviseren over (klinische studies
voor) geneesmiddelen, en; het ondersteunen van deskundigenpanels voor medische hulpmiddelen.
Voor veldpartijen en lidstaten, waaronder Nederland, zullen ook nieuwe taken komen,
waaronder het aanleveren aan het EMA van vraag- en voorraaddata van geneesmiddelen
en medische hulpmiddelen voor het monitoren van tekorten.4 Een deel van deze taken komt ook overeen met de werkzaamheden die tijdens de coronacrisis
verricht zijn door het LCG, ik bekijk dit daarom in samenhang met de ontwikkelingen
in de EU in de voorbereiding op mogelijke gezondheidscrises. Dit traject is momenteel
in de voorbereidende fase: na publicatie van de definitieve tekst worden de plannen
voor de implementatie uitgewerkt. Hierbij zal ik overleg voeren met het veld. Ik houd
uw Kamer op de hoogte van de ontwikkelingen en op welke wijze ik daarbij rekening
heb gehouden met de bevindingen uit de nationale evaluatie.

De aanbeveling voor het crisishandboek wil ik graag meenemen in de huidige, bredere
trajecten rondom pandemische paraatheid, waar ook aandacht is voor de doorlopende
beschikbaarheid van medische producten. Ik merk daarbij op dat uit de evaluatie blijkt
dat er vooral veel behoefte is aan duidelijkheid over welke instrumenten ingezet kunnen
worden en binnen welke, voor alle partijen heldere, randvoorwaarden. Uw Kamer wordt
dit voorjaar geïnformeerd over de bredere inzet rondom pandemische paraatheid.

Daar waar het geneesmiddelentekorten buiten crisistijd betreft, is er reeds in 2017
een routekaart opgesteld in samenspraak met de Werkgroep Geneesmiddelentekorten. Deze
routekaart wordt komend jaar in samenspraak met de veldpartijen geactualiseerd. Hierbij
bekijk ik ook graag samen met veldpartijen in hoeverre de lessen geleerd tijdens de
crisis invloed moeten hebben op de afspraken die gemaakt zijn voor geneesmiddelentekorten
buiten crisistijd. Ook wil ik hierin specifiek aandacht hebben in hoe het versterken
van leveringszekerheid van medische producten bij kan dragen aan het voorkomen van
geneesmiddelentekorten.

De laatste twee jaar heeft ons geleerd dat de partijen in de geneesmiddelensector
de handen ineen kunnen slaan en bergen kunnen verzetten. Het is ook aan hun flexibiliteit
te danken dat we in de afgelopen twee jaar ernstige tekorten van corona-gerelateerde
geneesmiddelen hebben kunnen voorkomen. Ik kijk ernaar uit om deze ervaringen te gebruiken
om de geneesmiddelensector in Nederland nog weerbaarder en wendbaarder te maken.

De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.J. Kuipers