Brief regering : Spreiding rijkswerkgelegenheid en evaluatie Rijkshuisvestingsstelsel voor kantoren en specialties
31 490 Vernieuwing van de rijksdienst
Nr. 307 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 oktober 2021
Met deze brief informeer ik u over de spreiding van de werkgelegenheid bij de rijksoverheid
over het land. Daarmee kom ik voor 2021 mijn toezegging uit februari 2020 na om uw
Kamer jaarlijks, voorafgaand aan de begrotingsbehandeling van het Ministerie van BZK,
over dit onderwerp te informeren.1
In het tweede deel van de brief ga ik in op de uitkomsten van de evaluatie naar de
werking van het Rijkshuisvestingsstelsel voor kantoren en specialties2 dat op 1 januari 2016 is ingegaan. De evaluatie is onlangs afgerond. Graag bied ik
uw Kamer hierbij de twee eindrapporten aan.3 In deze brief ga ik in op de hoofdpunten uit de evaluatie en licht ik toe hoe ik
met de aanbevelingen van de onderzoekers omga.
1. Toelichting spreiding rijkswerkgelegenheid
Voor de definitie van rijkswerkgelegenheid volg ik de eerder door uw Kamer benoemde
sectoren: alle ministeries, de Nationale Politie, Rechtspraak, Dienst Justitiële Inrichtingen
(DJI), Defensie en het deel van de zelfstandige bestuursorganen (zbo’s) dat publieke
taken uitvoert. Bij het inventariseren van de werkgelegenheidscijfers is uitgegaan
van de op verzoek van uw Kamer gewijzigde methode van inventariseren.4
In deze brief informeer ik u tevens over de prognoses voor ontwikkelingen in de spreiding
van de rijkswerkgelegenheid. Voor deze prognoses geldt een voorbehoud vanwege de demissionaire
status van het kabinet en de coronacrisis. De effecten van een nieuw regeerakkoord
en de organisatorische consequenties van het hybride werken binnen de rijksdienst
zijn vooralsnog buiten beschouwing gelaten.
Uitkomsten inventarisatie spreiding rijkswerkgelegenheid
De totale omvang van de rijkswerkgelegenheid op 1 januari 2021 bedroeg 311.353 fte.
In vergelijking met 1 januari 2020 is dit een stijging met ruim 9.300 fte (3,1 procent).
De stijging vloeit voort uit de verhoging van de uitgaven voor met name de volgende
sectoren: DJI kent een stijging van ruim 9 procent; bij zbo’s stijgt de werkgelegenheid
bij het UWV met 8 procent; en de formatie van de Nationale Politie neemt toe met bijna
3 procent. Op grond van de huidige prognoses neemt de rijkswerkgelegenheid de komende
jaren verder toe. Voor de periode tot en met 2025 gaat het om een groei met 3.000 fte.
De stijging van de rijkswerkgelegenheid ten opzichte van vorig jaar is in alle provincies
zichtbaar. Maar de mate waarin varieert. De stijging is relatief het grootst in de
provincies Groningen, Flevoland, Utrecht, Zuid-Holland en Zeeland. In de provincies
Drenthe, Noord-Holland en Limburg blijft de stijging beperkt tot 1 procent. De stijging
in Groningen (7 procent) is grotendeels toe te schrijven aan de groei van de organisatie
van de Nationaal Coördinator Groningen, de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
(RVO) en het UWV. De stijging in Flevoland bedraagt in absolute zin ruim 200 fte verdeeld
over een aantal organisaties. Daarin hebben DJI, Rijkswaterstaat en het UWV het grootste
aandeel. In Zeeland is de werkgelegenheid gestegen bij Rijkswaterstaat, de Belastingdienst
en het UWV.
Het overzicht met de prognoses voor de periode tot eind 2025 laat in de meeste provincies
een verdere stijging van de rijkswerkgelegenheid zien. De provincies Zuid-Holland
en Zeeland vormen hierop een uitzondering. De voorziene tijdelijke daling in Zeeland
is het gevolg van fluctuaties in de formatie van Rijkswaterstaat. Zoals ik vorig jaar
in de Kamerbrief over de spreiding van de rijkswerkgelegenheid in 2020 heb toegelicht5, vallen een deel van de effecten van het compensatiepakket voor Zeeland en Vlissingen
en de extra rijkswerkgelegenheid als gevolg van de komst van het Law Delta-complex
buiten de huidige prognoseperiode. Deze worden pas vanaf 2026 volledig zichtbaar in
de cijfers over de werkgelegenheid bij de rijksoverheid. Zo loopt de extra rijkswerkgelegenheid
die samenhangt met het Law Delta-complex op tot circa 500 fte als de vestiging volledig
in bedrijf is. Dit jaar is al wel het Strategisch Kenniscentrum voor Georganiseerde
en Ondermijnende Criminaliteit gestart in Vlissingen.
Jaarlijks informeer ik uw Kamer ook over alle voorgenomen verplaatsingen van rijksdiensten
en zbo’s met een grootte van 50 fte of meer die de provinciegrenzen overschrijden.
In aanvulling op de eerder aangegeven verschuivingen in de Kamerbrief van vorig jaar,
is de enige verwachte verschuiving in de periode 2021–2025 de verplaatsing van een
deel van de RVO van Zuid-Holland naar Utrecht.
In de kaarten en tabellen in bijlage 1 bij deze brief is een gedetailleerde uiteenzetting
van de rijkswerkgelegenheidscijfers en de verwachte ontwikkeling opgenomen.
2. Toelichting evaluatie Rijkshuisvestingsstelsel (RHS)
Het RHS regelt de interne verhoudingen binnen het Rijk voor vrijwel alle vastgoed
voor kantoren en specialties, exclusief Defensie, de Hoge Colleges van Staat, paleizen,
rijksmusea en diensten met hun eigen vastgoed, zoals de Nationale Politie en het COA.
Het RHS beschrijft wie bepaalt, wie betaalt, wie wat doet en wie welke risico’s draagt.
Een solide RHS is een randvoorwaarde voor de rijksdienst om goed te functioneren.
Daardoor kan het werk optimaal worden uitgevoerd en kunnen diensten aan burgers worden
verleend. Het Rijk wil ook een aantrekkelijke werkgever zijn en rijksambtenaren en
bezoekers een passende, prettige, gezonde en veilige werkomgeving bieden. Bij de evaluatie
is onderzocht in hoeverre het RHS bijdraagt aan de gestelde doelen, zoals doelmatigheid
en administratieve vereenvoudiging. Ook is er gekeken naar de continuïteit en financiële
houdbaarheid van het stelsel. Dit met het oog op de inzet van rijksvastgoed voor zowel
de verbetering van de uitvoering van primaire processen als maatschappelijke doelen
zoals verduurzaming en gebiedsontwikkeling.
Voldoen aan uitgangspunten RHS
Het kantorenstelsel wordt gekenmerkt door rijksbrede kaders, collectieve verantwoordelijkheid
en onderlinge solidariteit. De onderzoekers concluderen dat door centrale sturing
vanuit het Ministerie van BZK, standaardisering en samenwerking meer kwaliteit en
efficiency in de kantoorhuisvesting en overige bedrijfsvoering van het Rijk zijn behaald.
Dit leidt ertoe dat de huisvestingskosten van ministeries zo laag mogelijk worden
gehouden.
In het kantorenstelsel is het primaire proces vrij uniform. In het specialtystelsel
daarentegen lopen de primaire processen sterk uiteen. Logischerwijs betekent dit dat
daar sturing, kaderstelling en doelstellingen decentraal zijn belegd. Dankzij een
uniforme werkwijze, vaste aanspreekpunten en bijpassende risicoverdeling zijn de professionalisering
en efficiency verbeterd. De onderzoekers concluderen dat het specialtystelsel in opzet
goed is, maar dat het – gezien ook de korte tijd na invoering – nog verder kan worden
verbeterd om op de beoogde manier te werken.
Verder ontwikkelen RHS
Het RHS functioneert naar behoren. Al betekent dit niet dat er niets meer hoeft te
gebeuren. Regelmatig worden nieuwe doelen toegevoegd. Grenzeloos samenwerken bij de
rijksoverheid, hybride werken en de daarmee gepaard gaande versnelling in de ICT-ontwikkeling
zorgen voor een verandering in hoe panden worden gebruikt en leiden tot een toename
van gezamenlijk gebruik. Voorbeelden hiervan zijn de inrichting van regionale hubs,
gezamenlijk gebruik van vergaderplekken en het gebruik van rijkskantoren door ketenpartners
en vice versa, zowel binnen het Rijk als daarbuiten. Het vertalen van hybride werken
naar meer flexibiliteit en uitwisselbaarheid van de fysieke werkomgeving heeft ook
te maken met zaken als transparantie, toegankelijkheid en nabijheid van de rijksoverheid
voor de burger. Meer gezamenlijk gebruik van publieksfuncties wordt mogelijk en daarmee
een verbetering van de dienstverlening aan de burger. Dit stelt de rijksoverheid in
staat om flexibeler in te spelen op snel veranderende en complexe vragen in de samenleving,
zowel op beleidsmatig niveau als op uitvoerend niveau.
Het thema duurzaamheid in relatie tot het rijksvastgoed komt vanzelfsprekend in de
rapporten naar voren. Het RHS stelt ons in staat om dit beter, uniformer en efficiënter
te regelen. Daar heeft ook de burger baat bij. Met name in de kantorenportefeuille
van het Rijk zijn in de afgelopen jaren fraaie voorbeelden van verduurzaming gerealiseerd.
Acties komende tijd
Ik zie mogelijkheden voor een verdere ontwikkeling van het RHS. In de rapporten staan
meerdere adviezen en aanbevelingen die ik de komende tijd oppak. Sommige zijn makkelijker
in te voeren dan andere. Sommige hebben gevolgen voor aanpalende thema’s binnen de
rijksbedrijfsvoering. Met name hybride werken leidt tot een herbezinning op het gebruik
van huisvesting. Daarbij is er volop aandacht voor hoe de gebruiker de werkomgeving
en faciliteiten ervaart en hoe die aspecten bijdragen aan het grenzeloos samenwerken
aan maatschappelijke kwesties. Dit is relevant voor iedereen die bij het Rijk werkt
of een rijkspand bezoekt.
In de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk informeer ik uw Kamer over allerlei aspecten rond de rijksbedrijfsvoering, inclusief
de huisvesting. In de rapportage die in mei 2022 aan de Kamer wordt aangeboden, zullen
ontwikkelingen in de rijksvastgoedportefeuille aan de hand van een aantal kritieke
prestatie-indicatoren worden toegelicht. Ik ben daarnaast van plan om de masterplannen
voor de rijkskantoorhuisvesting binnenkort te herijken. In die nieuwe plannen wordt
ingegaan op actuele thema’s, in het bijzonder op hybride werken, omdat dit een belangrijk
uitgangspunt is voor het werken bij de rijksdienst.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops
Bijlage 1
Kaart 1: Rijkswerkgelegenheid per 1 januari 2021 naar provincie in fte.
Kaart 2: Stijging rijkswerkgelegenheid per 1 januari 2021 ten opzichte van 1 januari
2020 naar provincie in percentage.
Tabel 1: Uitsplitsing rijkswerkgelegenheid per 1 januari 2021 naar provincie.
Tabel 2: Verandering per 1 januari 2021 ten opzichte van 1 januari 2020 naar provincie
in fte en in percentage.
Provincie
2020
2021
Verandering in fte
Verandering in percentage
Groningen
11.114
11.881
767
6,9%
Friesland
6.542
6.727
184
2,8%
Drenthe
7.629
7.682
53
0,7%
Overijssel
13.549
13.822
272
2,0%
Gelderland
31.746
32.413
667
2,1%
Flevoland
4.273
4.491
218
5,1%
Utrecht
44.019
45.879
1.860
4,2%
Noord-Holland
46.678
47.258
580
1,2%
Zuid-Holland
87.395
91.014
3.619
4,1%
Zeeland
2.658
2.776
118
4,4%
Noord-Brabant
32.692
33.632
940
2,9%
Limburg
11.849
11.967
118
1,0%
Niet toe te delen
1.851
1.810
– 41
– 2,2%
Totaal
301.997
311.353
9.356
3,1%
Tabel 3: Voorziene ontwikkeling rijkswerkgelegenheid 2021–2025 naar provincie in fte
en in percentage ten opzichte van 1 januari 2021.
Provincie
2021
2022
2023
2024
2025
Ontwikkeling 2021–2025 in percentage
Groningen
11.881
11.891
11.901
11.879
11.880
0%
Friesland
6.727
6.747
6.745
6.745
6.761
1%
Drenthe
7.682
7.758
7.805
7.841
7.862
2%
Overijssel
13.822
13.773
13.812
13.855
13.925
1%
Gelderland
32.413
32.417
32.591
32.742
32.848
1%
Flevoland
4.491
4.471
4.455
4.516
4.517
1%
Utrecht
45.879
46.754
46.954
47.127
47.131
3%
Noord-Holland
47.258
47.525
47.746
47.853
47.921
1%
Zuid-Holland
91.014
90.668
90.230
90.245
90.256
– 1%
Zeeland
2.776
2.740
2.735
2.729
2.731
– 2%
Noord-Brabant
33.632
33.989
34.252
34.435
34.554
3%
Limburg
11.967
12.062
12.101
12.128
12.151
2%
Niet toe te delen
1.810
1.820
1.828
1.834
1.839
2%
Totaal
311.353
312.616
313.156
313.929
314.376
1%
Tabel 4: Rijkswerkgelegenheid naar provincie en sector in fte voor 2021 en prognose
voor 2025.
Groningen
2021
2025
Defensie
163
174
DJI
358
392
Nationale Politie
2.097
2.097
Rechtspraak
586
586
Rijk
5.739
5.786
zbo’s
2.939
2.846
11.881
11.880
Friesland
2021
2025
Defensie
1.113
1.193
DJI
267
274
Nationale Politie
1.469
1.469
Rechtspraak
406
406
Rijk
2.604
2.605
zbo’s
868
815
6.727
6.761
Drenthe
2021
2025
Defensie
2.885
3.092
DJI
1.113
1.169
Nationale Politie
1.055
1.055
Rechtspraak
156
156
Rijk
2.082
2.006
zbo’s
391
383
7.682
7.862
Overijssel
2021
2025
Defensie
659
706
DJI
1.384
1.439
Nationale Politie
3.949
3.949
Rechtspraak
597
597
Rijk
4.556
4.551
zbo’s
2.676
2.682
13.822
13.925
Gelderland
2021
2025
Defensie
10.091
10.810
DJI
887
898
Nationale Politie
6.504
6.504
Rechtspraak
1.603
1.603
Rijk
9.405
9.327
zbo’s
3.924
3.706
32.413
32.848
Flevoland
2021
2025
Defensie
18
19
DJI
1.049
1.090
Nationale Politie
1.153
1.153
Rechtspraak
193
193
Rijk
882
882
zbo’s
1.197
1.180
4.491
4.517
Utrecht
2021
2025
Defensie
12.822
13.658
DJI
1.368
1.348
Nationale Politie
8.735
8.735
Rechtspraak
2.608
2.608
Rijk
15.966
16.425
zbo’s
4.379
4.356
45.879
47.131
Noord-Holland
2021
2025
Defensie
11.765
12.582
DJI
1.964
1.959
Nationale Politie
11.177
11.177
Rechtspraak
2.946
2.946
Rijk
7.011
6.970
zbo’s
12.395
12.289
47.258
47.921
Zuid-Holland
2021
2025
Defensie
6.633
7.044
DJI
5.716
5.687
Nationale Politie
17.824
17.824
Rechtspraak
4.543
4.543
Rijk
45.049
44.031
zbo’s
11.249
11.127
91.014
90.256
Zeeland
2021
2025
Defensie
32
34
DJI
216
229
Nationale Politie
816
816
Rechtspraak
186
186
Rijk
973
915
zbo’s
553
551
2.776
2.731
Noord-Brabant
2021
2025
Defensie
12.563
13.451
DJI
1.793
1.910
Nationale Politie
7.773
7.773
Rechtspraak
1.950
1.950
Rijk
6.158
6.099
zbo’s
3.395
3.371
33.632
34.554
Limburg
2021
2025
Defensie
1.520
1.628
DJI
758
811
Nationale Politie
3.291
3.291
Rechtspraak
750
750
Rijk
3.079
3.127
zbo’s
2.570
2.544
11.967
12.151
Ondertekenaars
R.W. Knops, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties