Brief regering : Ontwikkelingen maatregelen om desinformatie richting de Tweede Kamer verkiezingen tegen te gaan

Nr. 126
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 9 februari 2021

In maart vindt de Tweede Kamerverkiezing plaats. In november heb ik uw Kamer geïnformeerd
over een viertal maatregelen die ik neem in aanloop naar de Tweede Kamer verkiezingen
om desinformatie tegen te gaan1 . Ik breng u via deze brief graag op de hoogte van de voortgang van deze maatregelen.
Daarbij ga ik ook in op de toezegging aan de Kamer om te kijken naar de geleerde lessen
van de Amerikaanse presidentsverkiezingen, welke acties de internetdiensten hebben
genomen en wat we van hen verwachten in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen.
Tevens ga ik in op de toezegging aan de Eerste Kamerleden Verkerk (CU) en Prins-Modderaar
(CDA) dat de overheid actief zal blijven communiceren over het coronabeleid en zich
zal inzetten voor actieve bestrijding van desinformatie en daarbij ook de zich steeds
verder ontwikkelende wetenschappelijke kennis te betrekken.

Ontwikkelingen maatregelen

Gedragscode transparantie politieke advertenties

In samenwerking met politieke partijen en internetdiensten heeft International IDEA
een gedragscode rondom politieke advertenties opgesteld. Deze gedragscode is bij deze
brief gevoegd2. De gedragscode heeft tot doel de transparantie van politieke advertenties te vergroten.
Alle politieke partijen die op dit moment in de Kamer vertegenwoordigd zijn, zijn
benaderd om deel te nemen aan het proces rondom de totstandkoming van deze gedragscode.
De afspraken waaraan partijen en internetdiensten zich committeren zien onder andere
op de transparantie en het waarborgen van de integriteit van verkiezingen, het vermijden
van misleidende inhoud, transparantie over (betaling aan) tussenpersonen voor het
plaatsen van advertenties en het tegengaan van buitenlandse inmenging. Het proces
heeft geresulteerd in een gedragscode die ondertekend is door 11 politieke partijen3 en 4 internetdiensten4. De ondertekening door politieke partijen vertegenwoordigt een ruime meerderheid
van de huidige zetelverdeling in de Tweede Kamer. Uiteraard worden andere politieke
partijen en internetdiensten ook uitgenodigd om de gedragscode te ondertekenen.

Intensiveren detectiemaatregelen

De opdracht om richting de verkiezingen de verspreiding van desinformatie te monitoren
wordt uitgevoerd door DROG in nauwe samenwerking met Trollrensics, diverse universiteiten
en journalistieke organisaties. Data-analisten brengen in kaart of er op sociale mediaplatformen
botnetwerken of nepaccounts actief zijn die desinformatie over het verkiezingsproces
verspreiden. De monitoring wordt afgebakend tot verificatie van authentiek gedrag
van accounts en heeft daarmee heeft betrekking op eventuele kunstmatige (gecoördineerde)
manieren van het versterken en verspreiden van berichten. De inhoud van de berichten
wordt niet beoordeeld door de onderzoekers. Hierin hebben onafhankelijke fact-checkers
en de media een primaire rol. De resultaten van het open bronnenonderzoek worden vanaf
8 februari gepubliceerd op www.forensicjournalism.nl/tk2021.

Wijziging wet financiering politieke partijen

Het voorstel tot wijziging van de Wet financiering politieke partijen (Wfpp) is op
2 december ingediend bij de Tweede Kamer5. Uw Kamer heeft op 21 januari inbreng geleverd voor het schriftelijk overleg n.a.v.
het indienen van het voorstel.

Informatieve website t.b.v. vergroten bewustwording

Het Netwerk Mediawijsheid heeft op 5 februari de website www.isdatechtzo.nl gelanceerd. Deze informatieve website heeft tot doel op een laagdrempelige te helpen
bij het op waarde schatten van (des)informatie. Gericht op zowel burgers als professionele
stakeholders, kan men op de website onder andere algemene informatie vinden over desinformatie,
leren over de werking van filterbubbels en worden tips & tricks gegeven voor het op
waarde schatten van informatie.

Maatregelen van internetdiensten

Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties organiseert verkiezingstafels
met partijen binnen en buiten de rijksoverheid die betrokken zijn bij de verkiezingen.
Het doel van deze tafels is o.a. bewustwording creëren rondom digitale risico’s en
hierover kennis uit te wisselen. Ook internetdiensten hebben ook een verantwoordelijkheid
in het tegengaan van desinformatie en zij kunnen een rol spelen in het juist informeren
van kiezers over het verkiezingsproces. Tijdens twee bijeenkomsten hebben departementen
en internetdiensten kennis uitgewisseld over maatregelen die de overheid en de internetdiensten
nemen in aanloop naar de verkiezingen. Verder is gesproken over de lessen die zijn
geleerd met betrekking tot de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

De Amerikaanse verkiezingen brachten uitdagingen met zich mee vanwege de Covid-19
pandemie en de grote toename in het aantal briefstemmen. Internetdiensten geven aan
proactief te hebben opgetreden tegen misinformatie en desinformatie. De internetdiensten,
Facebook, Twitter, Google, Microsoft, TikTok en Snapchat nemenrichting de Tweede Kamerverkiezingen
maatregelen om misinformatie en desinformatie tegen te gaan en hierop extra alert
te zijn. Deze platformen geven aan dat zij hebben geleerd dat het belangrijk is om
kiezers te wijzen op geverifieerde, betrouwbare informatie. Daarom zijn de internetdiensten
op de hoogte gebracht van de wijzigingen m.b.t. het reguliere verkiezingsproces in
Nederland. Meerdere internetdiensten gaan via banners en labels doorverwijzen naar
de officiële overheidsinformatie over de verkiezingen. Ook wordt door de internetdiensten
samengewerkt met fact-checkers om gebruikers waar nodig door te verwijzen naar correcte
informatie. Verder wordt door internetdiensten actief gezocht naar gecoördineerd niet-authentiek
gedrag die berichten kunstmatig populairder kunnen laten lijken. Tevens geven enkele
internetdiensten trainingen over digitale veiligheid aan politieke partijen en andere
betrokken verkiezingspartijen.

Tot slot

Zoals toegezegd aan de Eerste Kamerleden Verkerk (CU) en Prins-Modderaar (CDA) zal
de overheid zich blijven inzetten voor actieve bestrijding van desinformatie. Daartoe
is er al sinds 2019 een Rijksbrede aanpak6, waarin het betrekken van steeds verder ontwikkelende wetenschappelijke kennis een
belangrijk onderdeel is van de actielijn «informatiepositie verstevigen». Waar het
gaat om actieve communicatie over het coronabeleid en tegengaan van desinformatie
op dit gebied is er een rol voor het Ministerie van VWS7. Voor de aanpak van desinformatie en misinformatie over COVID-19 vaccinatie wordt
ook de reeds bestaande denktank desinformatie op het terrein van vaccinaties ingezet.
Deze denktank bestaat uit een groep professionals met medische, wetenschappelijk en
communicatie-expertise die op onafhankelijke, vrijwillige basis reageren op desinformatie
of misinformatie. De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport werkt
samen met de leden aan een structurele werkwijze van de denktank, zodat deze de komende
tijd een effectieve bijdrage kan (blijven) leveren aan de aanpak van desinformatie8.

Waar het gaat om de komende Tweede Kamerverkiezingen zet ik mij in om digitale inmenging
in deze verkiezingen tegen te gaan9. Samen met de maatregelen die voortvloeien uit de Rijksbrede strategie om desinformatie
tegen te gaan en bovenstaande acties verwacht ik in samenwerking met alle betrokken
organisaties tijdens de komende verkiezingen de impact van eventuele mis- en desinformatie
te beperken. Ondanks de genomen maatregelen blijf ik de internetdiensten oproepen
tot meer transparantie en een continue inzet om mis- en desinformatie op hun platformen
aan te pakken, rekening houdend met de vrijheid van meningsuiting en pers. Ik kijk
uit naar aangekondigde co-regulering uit het recente Europees Democratie Actieplan,
en naar de verbeterde Europese gedragscode tegen desinformatie, inclusief betere monitoring10 . Tot de co-regulering van kracht is, blijf ik in gesprek met de internetdiensten
om hen aan te spreken op hun verantwoordelijkheden.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren