Brief regering : Reactie op het verzoek van het lid Van Dam, gedaan tijdens de Regeling van Werkzaamheden van 14 mei 2019, over het bericht ‘Storing enkelbanden, dragers tijdelijk buiten beeld’

24 587
Justitiële Inrichtingen

Nr. 521
BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 11 juni 2019

Met mijn brief van 10 mei 2019 heb ik uw Kamer geïnformeerd over een storing betreffende
de elektronische enkelband.1 Naar aanleiding van een item in Hart van Nederland over deze storing heeft uw Kamer
aangekondigd een debat over elektronische monitoring versneld te zullen inplannen
(Handelingen II 2018/19, nr. 81, item 19). Ten behoeve hiervan is verzocht om een brief, waarin is opgenomen hoe frequent
een dergelijke verstoring voorkomt. Met deze brief voldoe ik aan dit verzoek.

Om zo volledig mogelijk te zijn, maak ik van deze gelegenheid gebruik uw Kamer ook
te informeren over hoe vaak de enkelband in 2018 is gesaboteerd. Deze informatie is
recent gepubliceerd op de website van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), conform
de in 2017 door de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie gedane toezegging.2

De enkelband als hulpmiddel

Een enkelband kan worden gebruikt in het kader van verleend verlof en diverse voorwaardelijke
modaliteiten, zoals schorsing van de voorlopige hechtenis onder voorwaarden, een voorwaardelijke
invrijheidstelling en een voorwaardelijke gevangenisstraf. De enkelband is een technisch
hulpmiddel om de naleving van bijzondere voorwaarden te controleren en te ondersteunen.

De RFId-enkelband kan worden ingezet om te controleren of iemand zich op specifieke
tijden binnen een bepaalde straal van een vast punt bevindt (vaak de eigen woning)
en is, op enkele uitzonderingen na, voldoende bij een opgelegd locatiegebod.3 Met een GPS-enkelband is het mogelijk om niet alleen te controleren of iemand op
bepaalde tijden thuis is, maar ook of iemand zich aan een locatieverbod houdt. Met
deze band kan iemand 24 uur per dag worden gemonitord, waardoor zijn gedrag (bijvoorbeeld
onlogische routes naar werk) zichtbaar en bespreekbaar wordt.

Behalve dat de door een enkelband gegenereerde informatie wordt gebruikt voor de begeleiding
in het kader van het controleren van bijzondere voorwaarden, kunnen de gegevens op
grond van artikel 126 nd van het Wetboek van Strafvordering worden gevorderd voor
bewijsvoering.

Op een willekeurige dag in 2018 droegen ruim 700 mensen een enkelband. Bij benadering
droegen in heel 2018 in totaal 4.000 personen een enkelband. Dit is een toename ten
opzichte van 2017, toen plusminus 3.500 personen een enkelband droegen.

Verstoring

In hoofdzaak betreft het uitvoeren van elektronische monitoring het aan- en afsluiten
van enkelbanden, het monitoren van de enkelbanddragers en het melden van overtredingen
aan de reclassering (en politie), die daar vervolgens op acteert. DJI is verantwoordelijk
voor de beschikbaarheid en werking van elektronische monitoring. De benodigde hard-
en software alsook de monitoringsdienst, waar de door enkelbanden afgegeven signalen
binnenkomen, worden momenteel afgenomen bij externe leveranciers.

In 2019 hebben tot dusver drie piketwaardige verstoringen plaatsgevonden.4 DJI heeft, na contact met de betrokken leveranciers, laten weten dat deze storingen
– voor zover nu bekend – zijn veroorzaakt door complicaties tijdens of naar aanleiding
van onderhoud aan de software en/of het (mobiele) netwerk.

In reactie op de door uw Kamer gestelde vraag naar het aantal storingen heb ik voor
u de, naar mijn oordeel, relevante informatie over deze aan mijn ministerie gemelde
verstoringen op een rij gezet in onderstaand overzicht. Het gaat dan om de vorm, duur
en omvang van voormelde verstoringen (die variëren), of de enkelbanddragers er weet
van hebben gehad en of gedurende de storingsperioden overtredingen zijn begaan. Ik
baseer mij op informatie van DJI en reclassering, en merk daarbij op dat een verstoring
kan bestaan uit meerdere storingsmomenten.

Verstoring jan 2019

Verstoring april 2019

Verstoring mei 2019

Wanneer

31 januari (deels nachtelijke uren).

Eén storingsmoment

11 april (deels nachtelijke uren).

Twee storingsmomenten

30 april-1 mei, 8-9 mei en 9-10 mei (deels nachtelijke uren).

Vijf storingsmomenten

Duur in uren (totaal1)

Ongeveer 10 uur

Ongeveer 10 uur

Ongeveer 25 uur

Vorm

(c.q. gesignaleerde oorzaak)

Complicatie tijdens onderhoud aan software en netwerk.

Complicatie naar aanleiding van onderhoud aan netwerk.

Complicatie naar aanleiding van onderhoud aan software.

Omvang

(aantal dragers max. buiten beeld)

Op hoogtepunt circa 675 dragers buiten beeld.

Op hoogtepunten circa 150 dragers buiten beeld.

Op hoogtepunten alle dragers (circa 725) buiten beeld.

Bekendheid onder dragers

Geen signalen dat deelnemers ermee bekend waren.

Geen signalen dat deelnemers ermee bekend waren.

Gedurende het laatste moment van storing zijn enkele signalen binnengekomen dat deelnemers
de indruk hadden dat hun band disfunctioneerde.

Overtreding tijdens periode storing2

Nadien binnengekomen gegevens zijn geanalyseerd. Er zijn geen verwijtbare overtredingen
geconstateerd.

Nadien binnengekomen gegevens zijn geanalyseerd. Er zijn geen verwijtbare overtredingen
geconstateerd.

Nadien binnengekomen gegevens zijn geanalyseerd. Voor zover bekend op basis van informatie
van reclassering en politie heeft tijdens het moment van storing op 30 april/1 mei
één bandsabotage plaatsgehad (op 2 mei 2019 is die saboteur aangehouden).

X Noot

1

Waar meerdere storingsmomenten aan de orde zijn geweest, is het aantal «storingsuren»
bij elkaar opgeteld om tot een totaal in uren te komen.

X Noot

2

Sabotage of overtreding van een met de enkelband te controleren locatieverbod of -gebod.

Ik heb besloten uw Kamer en te beschermen slachtoffers actief te informeren over de
laatste verstoring, nu die in totaal een lange(re) duur had, én een prognose ten aanzien
van hoe lang de verstoring nog zou voortduren indertijd niet gegeven kon worden. Daarnaast
hebben de bij elektronische monitoring betrokken justitiële instanties (DJI, reclassering
en het openbaar ministerie (OM)) uit het oogpunt van veiligheid, ongeveer 80 dragers
met een hoog risicoprofiel preventief, in een penitentiaire inrichting, ingesloten.

Er is hard gewerkt om het systeem van elektronische monitoring operationeel te houden
en weer stabiel te krijgen. Na afloop van de verschillende verstoringen hebben betrokken
instanties evaluaties uitgevoerd. In het verlengde hiervan zal ik een verdiepende
analyse laten uitvoeren door een externe organisatie. Ik vind het belangrijk dat grondig
onderzoek wordt gedaan naar knelpunten en bijzonderheden om te komen tot concrete
verbeteringen ten aanzien van elektronische monitoring. Daarbij moet in het bijzonder
aandacht zijn voor het uitvoeren van regulier onderhoud, nu dit een essentieel onderdeel
van het onderliggende probleem (b)lijkt te zijn. Tegelijkertijd heb ik DJI opdracht
gegeven de gemaakte afspraken, dan wel de controle hierop, met leveranciers over onderhoud
aan het (mobiele) netwerk en de software aan te scherpen, en waar dat kan maatregelen
te treffen om te zorgen voor meer stabiliteit en dus minder verstoringen. Ik verwacht
dat hiermee de gevoeligheid van het huidige systeem kan worden teruggebracht en dat
getrokken lessen worden meegenomen in de verdere ontwikkeling van de enkelband gedurende
de komende jaren.

Sabotage

Als een enkelbanddrager zijn enkelband saboteert, genereert deze automatisch een alarm
richting eerdergenoemde monitoringsdienst. In een opvolgingsprotocol is vastgelegd
hoe te handelen per type melding. Zo wordt bij een te beschermen slachtoffer onmiddellijk
de politie geïnformeerd.

Cijfers van de reclassering en DJI wijzen uit dat een enkelband in 2018 in 97,5 procent
van de gevallen bleef waar hij hoort: om de enkel van een drager. Uit hun gegevens
blijkt dat in 2018 101 personen zich 103 keer hebben onttrokken gecombineerd met sabotage
van hun enkelband. Op basis van verkregen informatie van het Centraal Justitieel Incassobureau
is bekend dat op 11 maart 2019, 97 van de 101 personen zijn opgespoord of zichzelf
hebben gemeld. Op die datum staat het restant gesignaleerd en wordt gezocht. Opgespoorde
saboteurs worden gevangen genomen. Daarna wordt bepaald welke precieze gevolgen de
overtreding heeft en doet DJI aangifte van vernieling of verduistering van de enkelband.7

Uit bovenstaande concludeer ik dat het aantal sabotages in 2018 is toegenomen ten
opzichte van het voorgaande jaar (2017).8 Die toename dient in perspectief te worden geplaatst, omdat ook het aantal dragers
is gestegen. Met als resultaat dat in 2018 – onder aan de streep – sprake is van een
stijging aan sabotages van circa één procent ten opzichte van 2017. Ik heb de verantwoordelijke
instanties gevraagd door dossieranalyse te proberen beter zicht te krijgen op factoren
die maken dat een drager overgaat tot het saboteren van een enkelband. Met deze kennis
wil ik daar waar mogelijk doelgericht(er) inzetten op het voorkomen van onttrekkingen
in combinatie met sabotage van enkelbanden. Te meer nu instanties, na een eerdere
aan uw Kamer toegezegde uitvraag, hebben laten weten dat er weinig winst te behalen
valt in het, op het terrein van risico’s, vollediger maken van adviezen voor beslissingen
inzake de inzet van een enkelband. Daarin kunnen, zo hebben instanties mij bericht,
slechts enkele verbeteringen worden aangebracht, die zullen worden doorgevoerd. Voorbeeld
hiervan is het altijd specifiek toesnijden van een advies op de delinquent én de door
de beslisser (DJI, het OM of de rechter) te hanteren wegingsgronden.

Daarnaast inventariseer ik of sabotage kan worden ontmoedigd door het zelfstandig
strafbaar stellen van onttrekking aan justitieel toezicht, en wil ik onverminderd
inzetten op verhoging van de kwaliteit, waaronder stevigheid, van een enkelband. Ik
besef dat een geheel niet te saboteren enkelband een illusie is, omdat een band geen
gevaar mag vormen voor een drager. Deze mag niet resulteren in aanvullend letsel bij
een ongeval of behandeling van ernstig letsel verhinderen met alle – levensbedreigende
– gevolgen van dien. Daar komt nog bij dat voor zover bekend een dergelijke enkelband
op dit moment gewoonweg niet op de markt te verkrijgen is.

Aanbesteding

Dit gezegd hebbende, heeft het mijn voorkeur om, met inachtneming van bovenstaande,
in het kader van een lopende aanbesteding voor 2020 e.v. een stabielere netwerkverbinding
en een steviger enkelband aan te schaffen.

Deze aanbesteding is in volle gang. De leveranciers zijn aan zet te offreren op het
totale pakket aan geformuleerde eisen en wensen. Ik heb DJI opdracht gegeven de aanbesteding
dit jaar af te ronden, zodat medio 2020, wanneer de huidige contracten aflopen, kan
worden gewerkt met een instrumentarium dat in deze tijd het best past bij onze eisen
en wensen.

Tot besluit

Een enkelband is een ondersteunend middel. Het wordt, naast andere middelen zoals
een meldplicht, onder andere toegepast om de naleving van opgelegde recidivebeperkende
voorwaarden te controleren. Daarbij kent het gebruik van technologie een zeker risico
op storing. Hiermee is niet gezegd dat verstoringen, dit geldt, in mijn optiek, ook
voor sabotages, toelaatbaar en verwaarloosbaar zijn. Integendeel, om deze zo veel
mogelijk in de kiem te smoren, tref ik een aantal – in deze brief beschreven – maatregelen.
Die moeten de beschikbaarheid en stevigheid verder vergroten, zodat de enkelband optimaal
kan worden ingezet waarvoor deze bedoeld is, te weten: het beheersen van risico’s,
het beschermen van slachtoffers en het werken aan gedragsverandering bij dragers,
dit alles om recidive te voorkomen.

De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker